વિશ્વ અને ભારત ઉંઘતા હતા ત્યારે બે દાયકા પહેલાં ચીને આર્થિક, ટેક્નોલૉજિકલ અને લશ્કરી તાકાત બનવાની તૈયારી કરી લીધી, જેને કાબૂમાં લેતા બીજા બે દાયકા નીકળી જશે

દુબઈમાં પર્યાવરણના બચાવ માટેની સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘની પરિષદ યોજાઈ છે. વીજળી ઉત્પન્ન કરવા માટે અને ઉર્જાની બીજી જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરવા માટે કયું બળતણ વાપરવામાં આવે તેના પર પૃથ્વીની તંદુરસ્તીનો ઘણો આધાર છે. આપણે નકરો કોલસો બાળીને ધૂમાડો પેદા કરી રહ્યા છીએ તે આંખોને અને ફેફસાને બાળી રહ્યો છે. તેના કારણે હવામાનનું સંતુલન પણ બગડી રહ્યું છે. ધરતીનું સરરેાશ તાપમાન વધી ગયું છે અને હવે તેને વધતું અટકાવવું જરૂરી છે. ઔદ્યોગિક ક્રાંતિની શરૂઆત પહેલાં દુનિયામાં જે સરેરાશ તાપમાન હતું તેનાથી દોઢ ડિગ્રી વધે ત્યાં સુધી ઠીક છે, પણ તેનાથી ગરમી વધી તે ભારે પડી શકે છે. એટલે લક્ષ્યાંક એ છે કે દોઢ ડિગ્રીથી તાપમાન ના વધે તે માટે અત્યારથી જ પ્રયત્નો કરવા પડશે. આજે શરૂઆત કરીશું તો દાયકાઓ પછી તાપમાન ફરીથી થોડું કાબૂમાં આવતું થશે.
તેના માટે જરૂરી છે ગ્રીન એનર્જીની. ગ્રીન એનર્જી એટલે એવી ઉર્જા જેમાં ધૂમાડો પેદા ના થાય, કાર્બન ડાયોક્સાઇડનું ઉત્સર્જન ના થાય, કુદરતી સંસાધનોનો વિનાશ ના થાય અને કુદરતની જે અખૂટ શક્તિ છે તેનો જ ઉપયોગ થાય. એટલે કે રિન્યુએબલ. પવન ઉર્જા રિન્યુએબલ ઉર્જા છે. Hપરંતુ આ પ્રકારની ગ્રીન એનર્જી માટે આધુનિક ઉપકરણો અને ટેક્નોલૉજી જોઈએ, કેટલીક ધાતુ અને કેટલાક રેર અર્થ અને કેમિકલ જોઈએ. આજે સ્થિતિ એવી છે કે ચીનની મોનોપોલી આવી ધાતુઓ, રેર અર્થ, કેમિકલ અને ઉપકરણોમાં થઈ ગઈ છે. એક તો આ પ્રકારની ધાતુઓ બધા દેશોમાં મળતી નથી. દુનિયાના કેટલાક દેશોમાં તેનો જથ્થો છે અને એ દેશો અડધિયા જેવા છે અને અસ્તવ્યસ્ત છે. ખાણકામ સત્તાવારી રીતે થાય તેના કરતાં ગેરકાયદે વધારે થાય. તેની દાણચોરી થાય. કોર્પોરેટ જગતમાં એક પ્રકારની સ્ટેબિલિટી અને સુનિશ્ચિત સ્થિતિ જોઈએ.
પ્રોસેસિંગની ટેક્નોલૉજી, મેન્યુફેક્ચરિંગ કેપેસિટી, ગંજાવર કારખાનું નાખીને ઇકોનોમી ઑફ સ્કેલ પ્રાપ્ત કરવાનું હોય તેમાં ચીન ઓલરેડી મોનોપોલી જમાવીને બેસી ગયું છે. ચીનમાં પણ આ બધું રાતોરાત નથી થયું. હેન્રી કિસિન્જરનું 100 વર્ષે અવસાન થયું ત્યારે તેના લેખમાં ગઈ કાલે ઉલ્લેખ કર્યો હતો કે તેણે ચીન સાથે સંબંધો કેળવ્યા હતા. ચીની સામ્યવાદીઓને અમેરિકનોએ સાધ્યા હતા, કેમ કે તે રશિયાથી ચીનને વિખૂટું પાડવા માગતા હતા. અમેરિકનો પોતાને શાણા સમજતા રહ્યા, પણ ચીનાઓ વધારે લુચ્ચા નીકળ્યા. તેમણે ગરજનો લાભ લીધો અને અમેરિકા સાથે સંબંધો કેળવીને ત્યાંની ટેક્નોલૉજી ધીરે ધીરે સરકાવાનું શરૂ કરી દીધું.
હવે ચીની કંપનીઓના મોબાઇલ જ દુનિયામાં ફરી વળ્યા છે. ભારતમાં વાતો મોટી મોટી થાય છે, પણ વાસ્તવિકતા એ છે કે ચીનથી જંગી આયાત આજેય થઈ રહી છે. ત્યાંથી પાર્ટ્સ અને કોમ્પોનન્ટ્સ આવે છે અને ભારતમાં માત્ર એસેમ્બલ થાય છે. ભારત જાગ્યું છે એ વાત સાચી, પણ મોડે મોડે જાગ્યું છે. ચીનથી પશ્ચિમ ડરવા લાગ્યું છે ત્યારે ભારતને આગળ કરશે. ભારતે તે ગરજનો લાભ લેવાનો છે, પણ ગરજનો લાભ લેવા માટે પણ તમારી પાસે કુશળતા, તૈયારી, કમિટમેન્ટ અને ખાસ તો સમજણ હોવી જોઈએ. સ્લોગનબાજીથી કામ ચાલતું નથી. ચીન જેવી લુચ્ચાઈ આપણે કરવાની જરૂર નથી, પણ ચાલાકી અને સ્માર્ટનેસ તો દાખવવી પડે.
હવે એવું કરવા જઈએ તો પણ નજીકના ભવિષ્યમાં થવાનું નથી. બે દાયકા ચીનને સ્પર્ધા આપવામાં જતા રહેશે. કેમ કે લિથિયમ, રેર અર્થ, કોલાબ્ટ અને મેંગેનીઝનું 75 ટકાથી વધારે ઉત્પાદન ત્રણેક દેશોમાં થાય છે અને તેના પ્રોસેસિંગનું કામ ચીનના કબજામાં છે. એસ્પન દ્વારા થયેલા એક અભ્યાસ અનુસાર 2019માં નિકલનું 35 ટકા પ્રોસેસિંગ, કોપરનું 40 ટકા પ્રોસેસિંગ, લિથિયમનું તો અધધધ 85 ટકા પ્રોસેસિંગ, કોબાલ્ટનું 65 ટકા અને રેર અર્થનું પણ અગેઇન અધધધ 87 ટકા પ્રોસેસિંગ ચીનના હાથમાં છે.
આજે દુનિયા જાગી છે અને ચીનની મોનોપોલી તોડવાની તૈયારીઓ થઈ ગઈ છે, પણ તેમાં અડધો દાયકો વીતિ ગયો છે અને દોઢ દાયકો હજી જતો રહેશે. ત્યાં સુધીમાં દુનિયામાં ન જાણે શું બદલાઈ જશે. બીજું ગ્લોબલ ક્લાઇમેટના સંદર્ભમાં ગ્રીન એનર્જીનું પ્રમાણ આ દાયકાના અંત સુધીમાં વધારવાનું છે તે પણ માત્ર ઇચ્છા આધારિત નથી. ચીનના હાથમાં ગ્રીન એનર્જીનો એક્કો છે. ઇન્ટરનેશનલ એનર્જી એજન્સીએ હાલમાં જણાવ્યું છે કે 20230ના વર્ષ સુધી કોબાલ્ટના પ્રોડક્શનમાં ચીનનો હિસ્સો નામનોય ઘટવાનો નથી. લિથિયમમાં થોડો ઘટશે, પણ તોય 50 ટકા બજાર તેના હાથમાં રહેશે.
ભારતે પોતાની રીતે તૈયારીઓ કરી છે અને મિનરલ્સ સિક્યુરિટી પાર્ટનરશીપ નામના સંગઠનમાં પણ ભારત જોડાયું છે. અમેરિકાએ 14 દેશોનું આ સંગઠન તૈયાર કર્યું છે. ભારત જી-20 સહિતના સંગઠનોમાં પણ આ મુદ્દાને આગળ કરતો રહ્યો છે, જેથી સ્થિતિમાં ઝડપથી પરિવર્તન આવે. ભારત બે રીતે પ્રયાસો કરે છે. એક તો ચીનનો વિકલ્પ બની શકે તો અહીં મેન્યુફેક્ચરિંગ વધે, આર્થિક પ્રગતિ વધે અને રોજગારીનો પ્રશ્ન હલ થાય. સાથે જ ભારત માટે હવામાનની પ્રતિકૂળતા સૌથી જોખમી છે. એટલે ગ્રીન એનર્જીમાં જેટલી ઝડપ થાય તેટલી ભારતને એનર્જી માર્કેટનો વેપારી લાભ પણ મળે અને વરસાદ તથા ખેતીની બાબતમાં ચિંતા ઓછી થાય. ભારત પાસે વિશાળ ભૂમિ છે અને તેમાં ઘાતુના ભંડારો રહેલા છે તે દિશામાં પણ શરૂઆત થઈ છે, પણ હવે તેમાં ઝડપની અને સ્માર્ટનેસની જરૂર છે.