ભારતના ઈતિહાસમાં 30 જાન્યુઆરી એક અત્યંત કરુણ, પરંતુ વિચારજાગૃતિ જગાવતો દિવસ છે. આ દિવસે રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીનું નિર્વાણ થયું હતું. 30 જાન્યુઆરી, 1948ના રોજ નવી દિલ્હીમાં બિરલા હાઉસ ખાતે પ્રાર્થના સભા માટે જઈ રહ્યા હતા ત્યારે ગાંધીજીની ગોળી મારી હત્યા કરવામાં આવી હતી. આ ઘટના માત્ર એક મહાન નેતાના અવસાન સુધી સીમિત નથી, પરંતુ અહિંસા અને માનવતાના માર્ગ પર ચાલતા સમગ્ર સમાજ માટે એક ઘેરો આઘાત હતો.
મહાત્મા ગાંધી માત્ર સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામના નાયક નહોતા; તેઓ એક જીવંત વિચારધારા હતા. સત્ય અને અહિંસા તેમના જીવનના આધારસ્તંભ રહ્યા. તેમણે સાબિત કર્યું કે હથિયાર વગર પણ સામ્રાજ્યને ઝુકાવી શકાય છે. દાંડીયાત્રા, અસહકાર આંદોલન અને ભારત છોડો ચળવળ દ્વારા તેમણે જનમાનસમાં આત્મવિશ્વાસ અને એકતા જગાવી.
ગાંધીજીએ સમાજની આંતરિક બુરાઈઓ સામે પણ નિર્ભયતાથી લડત આપી. અસ્પૃશ્યતા દૂર કરવા, સ્ત્રી સશક્તિકરણ, હિન્દુ-મુસ્લિમ એકતા અને ગરીબોના ઉદ્ધાર માટે તેમણે જીવનભર પ્રયાસ કર્યો. “છેલ્લા માણસ” સુધી વિકાસ પહોંચવો જોઈએ, આ વિચાર આજે પણ કલ્યાણકારી રાજ્યની મૂળભાવના છે.
નિર્વાણ દિવસને દેશભરમાં “શહીદ દિવસ” તરીકે મનાવવામાં આવે છે. આ દિવસે રાજઘાટ સહિત અનેક સ્થળોએ ગાંધીજીને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરવામાં આવે છે. બે મિનિટનું મૌન પાળીને તેમના બલિદાનને સ્મરણ કરવામાં આવે છે. પરંતુ સાચી શ્રદ્ધાંજલિ તો તેમના વિચારને જીવનમાં ઉતારવાથી જ શક્ય બને છે.
આજના યુગમાં જ્યારે હિંસા, અસહિષ્ણુતા અને સ્વાર્થ વધી રહ્યો છે, ત્યારે ગાંધીજી વધુ પ્રાસંગિક બની જાય છે. સોશિયલ મીડિયા થી લઈને વૈશ્વિક રાજકારણ સુધી, શાંતિ અને સંવાદની જરૂરિયાત સ્પષ્ટ દેખાય છે. ગાંધીજી કહેતા કે “આંખ બદલ આંખ સમગ્ર વિશ્વને અંધ બનાવી દેશે”, આ વાક્ય આજની પરિસ્થિતિમાં દીવો સમાન છે.
30 જાન્યુઆરી આપણને યાદ અપાવે છે કે ગાંધીજીને ગોળી મારી શકાય, પરંતુ ગાંધીવાદને ક્યારેય મારી શકાતો નથી. તેમના વિચારો આજે પણ જીવંત છે, માર્ગદર્શક છે અને માનવતાનો દીપક બની સમાજને પ્રકાશ આપતા રહે છે.
