3 એપ્રિલ એટલે છત્રપતિ શિવાજી મહારાજની પુણ્યતિથિ
દેશભરમાં શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ : સ્વરાજ્ય, શૌર્ય અને ધર્મરક્ષણના પ્રતિકને કોટિ-કોટિ વંદન
૩ એપ્રિલ ૧૬૮૦ની પુણ્યતિથિએ શિવાજી મહારાજના જીવન, પરાક્રમ અને હિન્દવી સ્વરાજના સંદેશને ફરી યાદ કરાયો
ભારતના ઈતિહાસમાં અવિસ્મરણીય સ્થાન ધરાવતા હિન્દુ સમ્રાટ છત્રપતિ શિવાજી મહારાજની ૩ એપ્રિલ ૧૬૮૦ની પુણ્યતિથિ નિમિત્તે દેશભરમાં શ્રદ્ધાંજલિ કાર્યક્રમો યોજાઈ રહ્યા છે. શૌર્ય, પરાક્રમ, ધર્મરક્ષણ અને સ્વરાજ્યના પાયાના સ્થાપક તરીકે ઓળખાતા શિવાજી મહારાજને આ અવસરે કોટિ-કોટિ વંદન કરવામાં આવી રહ્યા છે.
શિવાજી મહારાજ માત્ર એક શૂરવીર રાજા જ નહોતા, પરંતુ એક દ્રષ્ટા નેતા, સંગઠનકાર અને પ્રજાહિતને સર્વોચ્ચ સ્થાન આપનાર શાસક હતા. તેમના જીવનનું સ્મરણ કરવાથી માત્ર ઈતિહાસ નહીં, પરંતુ રાષ્ટ્રભાવના અને સ્વાભિમાનનો પણ ઉદ્ભવ થાય છે.
શિવાજી મહારાજના વ્યક્તિત્વનું વર્ણન કરતી પ્રખ્યાત સંસ્કૃત પંક્તિ આજે પણ તેમની મહાનતાનું પ્રતિબિંબ આપે છે
“आपत्सु राम: समरेषु भीम:।
दानेषु कर्ण: नयेषु कृष्ण:।।”
અર્થાત્ સંકટ સમયે તેઓ ભગવાન શ્રીરામ સમાન ધૈર્યવાન, યુદ્ધક્ષેત્રમાં ભીમ સમાન શક્તિશાળી, દાનમાં કર્ણ સમાન ઉદાર અને નીતિમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ સમાન પ્રવીણ હતા.
આ પંક્તિ માત્ર કાવ્ય નહીં પરંતુ શિવાજી મહારાજના સર્વાંગી વ્યક્તિત્વનું જીવંત ચિત્ર છે.
છત્રપતિ શિવાજી મહારાજનો જન્મ ૧૯ ફેબ્રુઆરી ૧૬૩૦ના રોજ મહારાષ્ટ્રના શિવનેરી કિલ્લામાં માતા જીજાબાઈના ગર્ભેથી થયો હતો. બાળપણથી જ તેમને ધર્મ, ન્યાય અને સ્વાભિમાનના સંસ્કાર મળ્યા હતા.
માત્ર અગિયાર વર્ષની ઉંમરે જ તેમણે પોતાના સાથીઓ સાથે “હિન્દવી સ્વરાજ્ય” સ્થાપવાનો સંકલ્પ લીધો હતો. આ સંકલ્પ પાછળ માત્ર રાજકીય ઇચ્છા નહોતી, પરંતુ તે સમયના સમાજને સ્વતંત્ર અને સ્વાભિમાની બનાવવાની દ્રષ્ટિ હતી.
શિવાજી મહારાજના સમયગાળામાં દેશ પર વિદેશી શાસનનો પ્રભાવ હતો. સમાજમાં ભય, અસ્થિરતા અને અસમાનતાનો માહોલ હતો. ઘણા લોકો પરાધીનતાને સ્વીકારી ચૂક્યા હતા.
આવા સમયમાં શિવાજી મહારાજે લોકોમાં આત્મવિશ્વાસ જગાવ્યો અને સ્વતંત્રતાની ભાવના પ્રગટ કરી. તેમણે બતાવ્યું કે સ્વરાજ્ય માત્ર એક રાજકીય વિચાર નહીં પરંતુ પ્રજાના ગૌરવ સાથે જોડાયેલો અભિગમ છે.
શિવાજી મહારાજના જીવનમાં અફઝલખાન સાથેનો સંઘર્ષ એક મહત્વપૂર્ણ ઘટના છે. અફઝલખાન વિશાળ સેનાસાથે શિવાજીને પરાજિત કરવા આવ્યો હતો અને તેણે અનેક મંદિરોનો વિનાશ કર્યો હતો. પરંતુ શિવાજી મહારાજે માત્ર શક્તિથી નહીં પરંતુ બુદ્ધિપૂર્વક વ્યૂહરચના બનાવી. સમજૂતીની આડમાં તેમણે અફઝલખાનને પોતાના જ જાળમાં ફસાવ્યો અને અંતે તેનો વધ કર્યો. આ વિજયે સમગ્ર દેશમાં શિવાજી મહારાજની પ્રતિષ્ઠા વધારી અને તેઓ એક અદ્વિતીય યોદ્ધા તરીકે સ્થાપિત થયા.
વિજાપુરના શાસકોએ શિવાજી મહારાજના પિતા શહાજી રાજેને કેદ કર્યા ત્યારે શિવાજીએ રાજકીય કુશળતા અને ધીરજથી કાર્ય કરીને તેમને સન્માન સાથે મુક્ત કરાવ્યા.
આ ઘટના દર્શાવે છે કે તેઓ માત્ર યુદ્ધવીર જ નહીં, પરંતુ એક સફળ રાજકીય નેતા પણ હતા.
શિવાજી મહારાજે અનુભવ્યું કે દેશને એક સ્વતંત્ર હિન્દુ સત્તા કેન્દ્રની જરૂર છે. આ દ્રષ્ટિથી તેમણે સ્વરાજ્યની સ્થાપના કરી.
૬ જૂન ૧૬૭૪ના રોજ રાયગઢ કિલ્લામાં તેમનો રાજ્યાભિષેક થયો અને તેઓ છત્રપતિ તરીકે સ્થાપિત થયા. આ ઐતિહાસિક પ્રસંગને આજે હિન્દુ સામ્રાજ્ય દિન તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસ માત્ર રાજતિલકનો પ્રસંગ નહોતો, પરંતુ સ્વાભિમાન અને સ્વતંત્રતાનો ઉત્સવ હતો. શિવાજી મહારાજે હંમેશા ધર્મરક્ષણ, ગૌરક્ષણ અને માતૃભૂમિના સન્માનને પ્રાથમિકતા આપી. તેઓએ કોઈપણ ધર્મ વિરુદ્ધ દમનકારી નીતિ અપનાવી નહોતી, પરંતુ સર્વધર્મ સમભાવ સાથે શાસન કર્યું હતું.
તેમની નીતિઓમાં પ્રજાહિત, ન્યાય અને સુરક્ષા મુખ્ય તત્વો હતા. તેમના શાસનમાં સામાન્ય પ્રજાને સુરક્ષા અને સન્માન મળ્યું.
શિવાજી મહારાજે એક મજબૂત સૈન્ય અને પ્રશાસન ઉભું કર્યું. તેમના ગઢ-કિલ્લાઓ, ગુપ્તચર વ્યવસ્થા અને ગેરિલા યુદ્ધની રણનીતિ આજે પણ અભ્યાસનો વિષય છે.
તેમણે નૌકાદળની પણ સ્થાપના કરી અને દરિયાઈ સુરક્ષા મજબૂત બનાવી. શિવાજી મહારાજનું જીવન માત્ર ઈતિહાસ નથી, પરંતુ આજના યુગ માટે પ્રેરણાસ્ત્રોત છે. તેમના શૌર્ય, ન્યાયપ્રેમ, સંગઠન શક્તિ અને ધર્મનિષ્ઠા દરેક પેઢીને પ્રેરણા આપે છે. તેમની કીર્તિ ચિરંજીવ છે અને દરેક ભારતીય માટે ગૌરવનો વિષય છે.
૩ એપ્રિલના દિવસે વિવિધ સ્થળોએ શિવાજી મહારાજની પ્રતિમાઓ પર પુષ્પાંજલિ અર્પણ કરવામાં આવી રહી છે. શાળા-કોલેજોમાં વ્યાખ્યાન, સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો અને શૌર્યગાથાઓનું પઠન કરવામાં આવી રહ્યું છે.
સામાજિક અને ધાર્મિક સંસ્થાઓ દ્વારા પણ તેમના જીવન પરથી પ્રેરણા લેવાનો સંદેશ આપવામાં આવી રહ્યો છે.
છત્રપતિ શિવાજી મહારાજનું જીવન સંઘર્ષ, સંકલ્પ અને સિદ્ધિનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. માત્ર ૫૦ વર્ષના આયુષ્યમાં તેમણે જે અદ્ભુત કાર્ય કર્યું તે વિશ્વ ઈતિહાસમાં વિરલ છે.
આ પુણ્યતિથિએ તેમને શ્રદ્ધાંજલિ આપવાનો સાચો અર્થ એ છે કે આપણે તેમના આદર્શોને જીવનમાં ઉતારીએ, સ્વાભિમાન અને ન્યાયના માર્ગે ચાલીએ અને સમાજ માટે કાર્ય કરીએ.
છત્રપતિ શિવાજી મહારાજને કોટિ-કોટિ વંદન.
