બે ટુકડામાં વહેંચાઈને ભારતીય પ્લેટ પાતાળ તરફ ધસી રહી છે; હિમાલયમાં મોટા

• ભારતીય પ્લેટના ટુકડા થાય છે પણ યૂરેશિયન પ્લેટ ઊંચી થઈ રહી છે તેથી હિમાલયની ઊંચાઈ વધી રહી છે
• ભારતીય પ્લેટ એકસમાન જાડી અને પહોળી નથી અને સતત યૂરેશિયન પ્લેટમાં ઘૂસી રહી છે
  
• જમીનની સપાટીથી 200 કિમી નીચે ભારતીય પ્લેટ તૂટી રહી છે
  

ભારતીય ટેક્ટોનિક પ્લેટ બે ટુકડામાં વહેંચાઈ રહી છે. એક ભાગ ચીનની નીચે જઈ રહ્યો છે; બીજો ભાગ પાતાળમાં. આ કારણે હિમાલયમાં અને હિમાલયથી મોટો ભૂકંપ આવવાની પૂરી આશંકા છે. જો એવું થાય તો ભારે વિનાશ થશે. ભારત, પાકિસ્તાન, ચીન, નેપાળ, તિબેટ અને ભૂતાન જેવા દેશોમાં મોટી આફત આવશે.

ભારતીય પ્લેટ અને યૂરેશિયન પ્લેટની ટક્કરથી હિમાલય બન્યો છે. આ બે પ્લેટ વચ્ચેની ટક્કર છ કરોડ વર્ષ પહેલાં શરૂ થઈ હતી. એની પહેલાં ભારત એક આયલેન્ડ એટલે કે દ્વીપ હતો, જે યૂરિશિયા સાથે ટકરાયો. જ્યારે બે જમીનો એકસાથે ટકરાઈ ત્યારે હિમાલયનું નિર્માણ થયું હતું. જમીન પર તો હિમાલય બન્યો પણ જમીનની નીચે, અંદર રહસ્યો બનતાં ગયાં. વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે ભારતીય ટેક્ટોનિક પ્લેટ યૂરેશિયન પ્લેટની નીચે ધસી રહી છે. જેના દબાણના કારણે ભારતીય પ્લેટના બે ટુકડા થઈ રહ્યા છે. તેને ડીલેમિનેશન કહે છે, પણ ઉપરનો ભાગ એટલે યૂરેશિયન પ્લેટ ઊંચી થઈ રહી છે અને તેથી, હિમાલયની ઊંચાઈ વધી રહી છે.

હિમાલયમાં ઘણા બધા ભયાનક ભૂકંપ આવી શકે

યૂટ્રેચ યુનિવર્સિટીના જિયોડાયનેમિસિસ્ટ ડુવે વાન હિંસબર્ગેનનું કહેવું છે કે આપણને હજુ ખબર નથી કે બે મહાદ્વીપ એકબીજા સાથે કયા પ્રકારનો વ્યવહાર કરે છે. પણ તે ખૂબ ડરામણો અને આૃર્યજનક છે. જો આ તિરાડ ઝડપભેર વધી તો હિમાલયથી અને હિમાલયમાં ઘણા ભૂકંપ આવી શકે છે.

કયા ખુલાસા થયા ?

અભ્યાસ બાદ નવા ખુલાસા થયા

એ વાતની તો દુનિયાને ખબર છે કે ભારતીય પ્લેટ સતત યૂરેશિયન પ્લેટને ધકેલી રહી છે. ઉત્તર બાજુ આગળ વધી રહી છે. વૈજ્ઞાનિકોએ જ્યારે થ્રી-ડીએસ-વેવ રિસીવર્સ દ્વારા હિમાલયની નીચે અભ્યાસ કર્યો ત્યારે ચોંકાવનારા ખુલાસા થયા.

તિબેટના દક્ષિણમાં 90 ડિગ્રી નીચે લિથોસ્ફેટર-એસ્થેનોસ્ફેયર બાઉન્ડ્રી છે. ત્યાં આ હલચલ થઈ રહી છે.

યારલંગ-જાંગ્બો તિરાડથી 100 કિમી દૂર ઉત્તર તરફ તિરાડો પડવી શરૂ થઈ છે. તે તિબેટની નીચે છે.

પૂર્વ તરફ ભારતની નીચેના BUટલ પાસે ગ્રેવિટીની અસરથી ઉપરનો ભાગ અલગ પડી રહ્યો છે.

યોદોંગ-ગુલૂ અને કોના-સાંગરી રિફ્ટમાં હિલિયમ આઇસોટોપની તીવ્રતા વધી છે. એટલે કે ધરતીના કેન્દ્રમાંથી હિલિયમ આવી રહ્યું છે.

તેના ઉપરાંત, આ વિસ્તારમાં સતત ભૂકંપ આવી રહ્યા છે, જેનાથી ભારતીય ટેક્ટોનિક પ્લેટ વધારે ઝડપથી તૂટી રહી છે.

ભારતીય પ્લેટની નીચે પણ ઘમસાણ

સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીના જિયોફિઝિસિસ્ટ સાઇમન ક્લેમપરરે કહ્યું કે ભારતની ટેક્ટોનિક પ્લેટ કોઈ કપડાના ટુકડા જેવી છે, જેના દોરા ચારેબાજુથી ખેંચાઈ અને ધકેલાઈ રહ્યા છે. ભૂતાનની નીચે સબડક્શન ઝોન છે. અહીં જ ખરાબી થતી દેખાય છે. જમીનની અંદર ભારતીય ટેક્ટોનિક પ્લેટ સાથે મોટાપાયે હિંસા થઈ રહી છે.

ભારતીય પ્લેટ ભૂકંપમાં ધસે છે

મોનાશ યુનિવર્સિટીના જિયોડાયનેમિસિસ્ટ ફેબિયો કેપિતાનોએ કહ્યું કે આ માત્ર એક ટ્રેલર છે, ફિલ્મ હજુ બાકી છે. અમે સ્ટડી કરી રહ્યા છીએ, જેથી વધારે માહિતી એકઠી કરી શકીએ. અમે ભૂગર્ભીય અસ્થિરતાનો અભ્યાસ કરીએ છીએ. હજુ સુધી એવું જોવા નહોતું મળ્યું કે કોઈ આટલી મોટી ટેક્ટોનિક પ્લેટ બે ભાગમાં તૂટી હોય, જેવું ભારતીય પ્લેટમાં થઈ રહ્યું છે.

ચીનની પ્લેટ ભારતીય પ્લેટને દબાવે છે

એરિઝોના યુનિવર્સિટીના જિયોલોજિસ્ટ પીટર ડેસેલેટે કહ્યું કે જો ભારતીય પ્લેટના તૂટવાના અભ્યાસને યોગ્ય રીતે કરવો હોય તો આપણે હિમાલયની ઉત્પત્તિ પર નજર નાખી શોધ કરવી પડશે. હિમાલયની 2,500 કિમી લાંબી રેન્જની નીચે સ્ટડી કરવો પડશે. ભારતીય પ્લેટ એકસમાન જાડી અને પહોળી નથી. ક્યાંક પાતળી છે તો ક્યાંક જાડી છે. તે સતત યૂરેશિયન પ્લેટમાં ઘૂસી રહી છે.

ભારતીય ટેક્ટોનિક પ્લેટ કેટલી તૂટી છે?

લેહાઈ યુનિવર્સિટીની સિસ્મોલોજિસ્ટ એની મેલ્ત્ઝરનું કહેવું છે કે ભારતીય પ્લેટના તૂટવાની ઘટના જમીનની સપાટીથી 200 કિમી નીચે થઈ રહી છે. BUટલવાળા વિસ્તારના પથ્થર ભારતીય પ્લેટ પર વહીને 100 કિમીની ઊંચાઈ સુધી આવી ગયા છે. તે નક્કી છે કે આગામી થોડાં હજાર વર્ષોમાં આ વિસ્તારમાં મોટા ભૌગોલિક ફેરફાર થવાના છે.