રશિયા-યુક્રેન, ઈઝરાયેલ-હમાસ બાદ વધુ એક યુદ્ધના ભણકારા, આ વખતે ભારતને સીધું નુકસાન

• દક્ષિણ અમેરિકમાં થઈ શકે છે યુદ્ધ
  
• વેનેઝુએલા-ગુયાનાની વચ્ચે લડાઈનું જોખમ
  
• તેલના ભંડારને લઈને બે દેશો આવ્યા આમને-સામને
  

વિશ્વ અત્યારે બે યુદ્ધોનો સામનો કરી રહ્યું છે. આમાં, યુરોપમાં પ્રથમ યુદ્ધ લડવામાં આવી રહ્યું છે, જેમાં રશિયા અને યુક્રેન એકબીજાની સામે છે. આ યુદ્ધ ગયા વર્ષથી ચાલી રહ્યું છે. બીજું યુદ્ધ મધ્ય પૂર્વમાં થઈ રહ્યું છે, જ્યાં ઈઝરાયેલ અને હમાસ 7 ઓક્ટોબરથી લડી રહ્યા છે. આ યુદ્ધમાં હજારો લોકોના મોત થયા છે. આ બધાની વચ્ચે, એવું લાગે છે કે વિશ્વ હવે વધુ એક યુદ્ધની અણી પર ઉભું છે.

વાસ્તવમાં, દક્ષિણ અમેરિકામાં જમીનના એક ભાગને લઈને બે દેશો વચ્ચે અથડામણ થઈ છે. જે બે દેશો વચ્ચે સંઘર્ષ છે તેમાંથી એક વેનેઝુએલા છે, જે આર્થિક પ્રતિબંધોનો સામનો કરી રહ્યો છે અને બીજો ગુયાના છે. આ બંને દેશો વચ્ચે એસેક્વિબો ક્ષેત્રને લઈને વિવાદ ઊભો થયો છે. વેનેઝુએલાએ દાવો કર્યો છે કે આ વિસ્તાર તેનો છે, જ્યારે ગયાનાનું કહેવું છે કે તે તેના દેશનો મુખ્ય ભાગ છે. જ્યારે અહીં તેલ મળી આવ્યું ત્યારે વિવાદ વધુ વધી ગયો. ગયા અઠવાડિયે વેનેઝુએલાના લોકોએ એક જનમત પર મતદાન કર્યું જે દક્ષિણ અમેરિકાનો ચહેરો બદલી નાખશે. રાષ્ટ્રપતિ નિકોલસ માદુરોની સરકારે લોકમતમાં લોકોને પૂછ્યું કે શું તેઓ સંમત છે કે ગુયાનાનો બે તૃતીયાંશ ભાગ વેનેઝુએલાના છે. તે જે ભાગ વિશે વાત કરી રહ્યો હતો તે એસેક્વિબો તરીકે ઓળખાય છે. આવી સ્થિતિમાં, ચાલો જાણીએ કે વેનેઝુએલા અને ગુયાના વચ્ચેના વિવાદનું કારણ શું છે અને તેની ભારત પર શું અસર પડશે.

એસેક્વિબો પ્રદેશનો વિવાદ શું છે?

એસેક્વિબો પ્રદેશ ગુયાનાનો સૌથી ગીચ જંગલ વિસ્તાર છે. તે 1,59,500 ચોરસ માઇલમાં ફેલાયેલું છે અને ગયાનાની આઠ લાખ વસ્તીમાંથી 1.5 લાખ લોકો અહીં રહે છે. એસેક્વિબો પ્રદેશ ગયાનાના લગભગ બે તૃતીયાંશ વિસ્તારનો હિસ્સો ધરાવે છે. જ્યારે બ્રિટિશરો ગયાના પર રાજ કરતા હતા ત્યારે તેઓએ તેની સીમાઓ પણ નક્કી કરી હતી. તેની સરહદો બ્રિટિશ વસાહત તરીકે 1899 માં આંતરરાષ્ટ્રીય ટ્રિબ્યુનલના નિર્ણય દ્વારા નક્કી કરવામાં આવી હતી. જો કે, વેનેઝુએલા દાવો કરે છે કે એસેક્વિબો તેનો પ્રદેશ છે. તેણે ઈન્ટરનેશનલ ટ્રિબ્યુનલના નિર્ણયને પણ ફગાવી દીધો છે. આ લાગણી સામાન્ય વેનેઝુએલાના લોકોમાં ઊંડે જડેલી છે, જેમને લાગે છે કે તેઓ એસેક્વિબો પ્રદેશ પરના તેમના કાયદેસર અધિકારોથી વંચિત છે. આ જ કારણ છે કે જ્યારે એસેક્વિબોનો દાવો કરવા માટે લોકમત યોજાયો ત્યારે મોટી સંખ્યામાં લોકો એકઠા થયા હતા.

શા માટે એસેક્વિબો મુદ્દો અચાનક ગરમ થયો?

આ પ્રશ્નનો જવાબ બહુ જટિલ નથી, કારણ કે અહીં તેલના ક્ષેત્રો પહેલેથી જ મળી આવ્યા છે. તેલની શોધ ગુયાનાના નસીબને ઉજ્જવળ બનાવશે, જેની મોટી વસ્તી ગરીબી રેખા નીચે છે. 2015માં અહીં સૌથી પહેલા તેલની શોધ થઈ હતી, ત્યારથી દેશ દર વર્ષે એક અબજ ડોલરની કમાણી કરી રહ્યો છે. આ નાણાંનો ઉપયોગ દેશમાં ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બનાવવા માટે થઈ રહ્યો છે. ગયાનાને આશા છે કે તે તેલના માધ્યમથી પોતાના દેશનો વિકાસ કરી શકશે. તે જ સમયે, રાષ્ટ્રપતિ નિકોલસ માદુરો આવતા વર્ષે એટલે કે 2024 માં ચૂંટણી લડવાના છે. તેમને લાગે છે કે જો તેઓ એસેક્વિબો પ્રદેશને જોડવાનો મુદ્દો ઉઠાવશે તો તેમના ચૂંટણી પ્રચારને તેનો ફાયદો થશે. આ જ કારણે કેટલાક રાજકીય વિશ્લેષકોએ તો એમ પણ કહ્યું છે કે માદુરો સત્તાના ભૂખ્યા છે અને ફરીથી સરકાર બનાવવા માટે કોઈપણ હદ સુધી જઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં, ગયાના પર હુમલો કરીને એસેક્વિબોને કબજે કરવાનો વિકલ્પ પણ ખુલ્લો છે.

જો યુદ્ધ થશે તો ભારત પર શું અસર થશે?

વિશ્વ પહેલેથી જ બે યુદ્ધોનો સામનો કરી રહ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં, દક્ષિણ અમેરિકામાં પણ યુદ્ધ શરૂ થાય તેવું કોઈ ઈચ્છશે નહીં. ચીન અને અમેરિકા પણ અહીં યુદ્ધ રોકવા માટે આગળ વધ્યા છે. તેમણે બંને પક્ષોને શાંતિ જાળવવા અપીલ કરી છે. તે જ સમયે, ભારતે તાજેતરમાં અમેરિકી પ્રતિબંધોનો સામનો કરી રહેલા વેનેઝુએલા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું શરૂ કર્યું છે. ચીન વેનેઝુએલા પાસેથી સસ્તા દરે તેલ ખરીદતું હતું, તેથી અમેરિકાએ કેટલાક નિયંત્રણો દૂર કર્યા, જેથી અન્યને પણ તક મળી શકે. આનું પરિણામ એ આવ્યું છે કે કેટલીક ભારતીય કંપનીઓએ વેનેઝુએલાથી તેલ આયાત કરવાનું શરૂ કર્યું છે. ભારત તેની જરૂરિયાતના 85 ટકાથી વધુ તેલની આયાત કરે છે. મોટા ભાગનું તેલ ગલ્ફ દેશોમાંથી આયાત કરવામાં આવે છે, જ્યારે તેલ રશિયાથી પણ સપ્લાય કરવામાં આવતું હતું. અત્યારે વેનેઝુએલાથી સસ્તું તેલ ખરીદવામાં આવી રહ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં જો અહીં યુદ્ધ શરૂ થશે તો ભારતને સસ્તા દરે મળતું તેલ બંધ થઈ જશે.