સરકાર મોઘવારી માપવાની રીતને આધુનિક બનાવી રહી છે. 2026માં જ્યારે કન્ઝયુમર પ્રાઇઝ ઇન્ડેક્સ (CPI)ના નવા માપદંડો (સિરીઝ) આવશે, ત્યારે તેમાં એક મોટો ફેરફાર થશે. હવે ઓનલાઇન શોપિંગના ભાવ પર પણ સરકારની નજર રહેશે. તેના માટે સરકારે દેશનાં 12 મોટાં શહેરોની પસંદગી કરી છે, જેમાં દરેકની વસ્તી 25 લાખ કરતાં વધારે છે. આ શહેરોમાં દરેક શહેરના સૌથી મોટા ઓનલાઇન સેલર પાસેથી વસ્તુઓની કિંમત નોંધવામાં આવશે. દા.ત. લખનઉમાં ચોખાની કિંમત કદાચ બિગબાસ્કેટ દ્વારા ટ્રેક થશે. બેંગ્લુરુમાં કદાચ અમેઝોન પરથી જોવામાં આવશે. નામ ન જણાવવાની શરતે એક આર્થિક મીડિયાને સરકારી અધિકારીએ આ માહિતી આપી છે.
નવી CPIની ખાસ વાતો
વધારે બજાર વધારે ડેટા : જૂના માપદંડમાં માત્ર 1,181 ગ્રામીણ અને 1,114 શહેરી બજાર સામેલ હતાં. નવી માપદંડમાં આ સંખ્યા વધીને કુલ 2,900 બજાર થઈ જશે.
નવો બેઝ વર્ષ : ભાવોની સરખામણીનો બેઝ 2012થી બદલીને 2024 કરી દેવાશે. એટલે કે, 2024ની કિંમતોને 100 માનીને ભવિષ્યની મોઘવારી માપવામાં આવશે.
ખર્ચ ની નવી પેટર્ન : સૂચકાંક (ઇન્ડેક્સ)માં દરેક વસ્તુનું મહત્ત્વ ખર્ચ સર્વેક્ષણ 2022-23 (HCES)ના આધારે નક્કી થશે. આ સરવે લોકોની ખરીદીની નવી રીતો દર્શાવશે.
વેઈટેજ વહેંચવા પર રોક શા માટે?
પહેલાં, ખપતની બદલાતી રીતોને સામેલ કરવા માટે, સૂચકાંકમાં વસ્તુઓના વેઇટેજને ફરીથી વહેંચવામાં આવતું હતું (રીડિસ્ટ્રિબ્યૂશન ઓફ વેઇટ્સ) હવે નવી સિરીઝમાં એવું નહીં થાય. એક સરકારી અધિકારીએ સ્પષ્ટ કહ્યું કે, નવી સિરીઝમાં વેઇટેજને ફરીથી વહેંચવામાં નહીં આવે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે વેઇટેજ બદલવાથી ક્યારેક ક્યારેક ફુગાવો વાસ્તવિકતાથી વધારે દેખાઈ શકે છે. એક વસ્તુનું મહત્ત્વ ઘટાડીને બીજાનું વધારવું, વાસ્તવિક ખપતને યોગ્ય રીતે દર્શાવતું નહોતું.
નિષ્ણાતોનો અભિપ્રાય
એક નિષ્ણાત કહે છે કે કદાચ આ નિર્ણય એટલા માટે લેવામાં આવ્યો, જેથી નવો ઇન્ડેક્સ ખર્ચ સર્વેક્ષણ 2022-23ને સાચો-ખરો દર્શાવી શકે. જૂના વેઇટેજ બદલવાથી તેમાં ભૂલ થઈ શકતી હતી. જ્યારે અન્ય એકનું કહેવું છે, આ પગલું સૂચકાંકમાં થનારા ચડાવઉતાર (વોલેટિલિટી)ને ઘટાડવા માટે છે.
ઓનલાઇન દુનિયાની વસ્તુઓ પણ સામેલ થશે
નવા માપદંડ માત્ર કરિયાણાના સામાન પર જ નહીં, આધુનિક ખર્ચાને પણ ટ્રેક કરશે. ઓટીટી પ્લેટફોર્મ (નેટફ્લિક્સ, અમેઝોન પ્રાઇમ જેવી સ્ટ્રીમિંગ સેવાઓ)ની સબસ્ક્રિપ્શન ફી. રેલવે અને વિમાન મુસાફરીનાં ભાડાં.
ઓનલાઇન કંપનીઓનો ડેટા મેળવવો સરકાર માટે પડકારરૂપ બની શકે તેવી શક્યતા
સરકારે લગભગ બે વર્ષ પહેલાં જ અમેઝોન, જેપ્ટો, બિગબાસ્કેટ, જોમેટો જેવી ઈ-કોમર્સ અને ક્વિક કોમર્સ કંપનીઓને પત્ર લખીને તેના પ્રાઇસિંગ ડેટા સુધી પહોંચ માગ હતી, પરંતુ એક પણ કંપની તૈયાર નહોતી થઈ. કંપનીઓની ચિંતા ગોપનીયતા (પ્રાઇવસી) અને પોતાની બિઝનેસ રણનીતિને ગુપ્ત રાખવાની છે.
સરકાર સમસ્યા કઈ રીતે ઉકેલશે
સ્કેનર ડેટાનો રસ્તો : સરકાર રિટેલ સંગઠનો પાસેથી સીધો સ્કેનર ડેટા લેવાની કોશિશ કરી રહી છે. આ એ ડેટા છે, જ્યારે તમે બારકોડ સ્કેન કરીને સામાનનું બિલિંગ કરો છો. યુરોપના ઘણા દેશ પહેલાંથી જ તેનો ઉપયોગ કરે છે.
વેબ સ્ક્રેપિંગ પર વિચાર : સરકાર જાતે જ વેબસાઇટો પરથી કિંમતોનો ડેટા એકઠો કરવાની તકનીક (વેબ સ્ક્રેપિંગ) અંગે પણ વિચાર કરી રહી છે, જોકે, તેમાં કેટલીક મુશ્કેલીઓ પણ છે.
વિશ્વ બેંક અને IMF પાસેથી સલાહ : મિનિસ્ટરી ઓફ સ્ટેટિસ્ટિક્સ આ મુદ્દે વિશ્વ બેંક અને આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્રા કોષ (IMF) જેવી આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ પાસેથી પણ અભિપ્રાય લઈ રહી છે.
