ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેની સરહદ પર પરિસ્થિતિ હવે કાબુ બહાર થતી હોય તેવું લાગી રહ્યું છે. પહલગામ આતંકવાદી હુમલાનો બદલો લેવા માટે, ભારતીય સેનાએ ઓપરેશન સિંદૂર શરૂ કર્યું અને પાકિસ્તાન અને પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીરમાં આતંકવાદી ઠેકાણાઓ પર મિસાઇલ હુમલા કર્યા.
ભારતે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે અમારો ઉદ્દેશ્ય નાગરિકો કે પાકિસ્તાની સેનાને નિશાન બનાવવાનો નહોતો, પરંતુ અમે ફક્ત આતંકવાદી ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવી રહ્યા હતા. પરંતુ આ પછી પણ પાકિસ્તાન સંમત ન થયું અને ભારત પર હુમલો કરવાનું શરૂ કરી દીધું.
પાકિસ્તાન પહેલાથી જ નિયંત્રણ રેખા (LoC) નજીક આવેલા ગામડાઓને નિશાન બનાવી ગોળીબાર કરી હતી, જેમાં ઘણા નાગરિકોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા. તે દરમિયાન, 7-8 મેની મોડી રાત્રે, પાકિસ્તાને ભારતના અનેક શહેરો પર મિસાઇલ અને ડ્રોન હુમલાની કોશિશ કરી.ભારત સરકારે માહિતી આપી કે પાકિસ્તાને ભારતના કુલ 15 શહેરો પર હુમલો કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ ભારતની વાયુ સંરક્ષણ પ્રણાલીએ પાકિસ્તાનના દરેક હુમલાને નિષ્ફળ બનાવ્યો.
ભારતની સંરક્ષણ પ્રણાલીએ પોતાનું કામ કર્યું
ભારતે આ સિદ્ધિ તેની વાયુ સંરક્ષણ પ્રણાલી S-400 સાથે હાસિલ કરી છે, જેને ‘સુદર્શન ચક્ર’ નામ આપવામાં આવ્યું છે. ભારત છેલ્લા કેટલાક સમયથી તેની સંરક્ષણ પ્રણાલીને મજબૂત બનાવવા પર કામ કરી રહ્યું હતું અને આજે તેણે બધા પૈસાનો સારો ઉપયોગ કર્યો છે. આ રશિયન નિર્મિત સંરક્ષણ પ્રણાલીની તાકાત શું છે, અમે તમને અહીં વિગતવાર સમજાવીએ છીએ.
વર્ષ 2018માં, ભારતે રશિયા સાથે S-400 સિસ્ટમના 5 સ્ક્વોડ્રન માટે લગભગ રૂ.35,000 કરોડમાં સોદો કર્યો હતો. આ હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલી ભારતના વ્યૂહાત્મક સ્થળોનું રક્ષણ કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે અને પાકિસ્તાન દ્વારા કરવામાં આવતા ડ્રોન અને મિસાઇલ હુમલાઓને નિષ્ફળ બનાવવામાં પણ આ જ કાર્ય કર્યું છે. ભારતે આ સિસ્ટમ દેશના વિવિધ ભાગોમાં તૈનાત કરી છે, જે ચીન અને પાકિસ્તાનની સરહદને અડીને છે, જેથી તેનો ઉપયોગ કોઈપણ ખરાબ સમયમાં થઈ શકે.
તમે S-400 એર ડિફેન્સ મિસાઇલ સિસ્ટમને આ રીતે પણ સમજી શકો છો કે તે કોઈ હથિયાર નથી પણ એક શક્તિશાળી શસ્ત્ર છે. તેની સામે કોઈનું કાવતરું કામ કરી શકશે નહીં. તે આકાશમાં છુપાયેલા હુમલાખોરને ક્ષણભરમાં રાખમાં ફેરવી નાખે છે. S-400 મિસાઇલ સિસ્ટમને વિશ્વની સૌથી સક્ષમ મિસાઇલ સિસ્ટમ માનવામાં આવે છે. પાકિસ્તાન અને ચીન હંમેશા ભારત માટે પડકાર રહ્યા છે. ભારતે આ દેશો સાથે યુદ્ધો પણ લડ્યા છે. દેશને શક્તિ સંતુલન જાળવવા માટે આવી મિસાઇલ સિસ્ટમની જરૂર હતી.
S-400 એક સાથે 72 મિસાઇલો ફાયર કરી શકે છે. તેની સૌથી ખાસ વાત એ છે કે આ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમને ગમે ત્યાં ખસેડવી ખૂબ જ સરળ છે કારણ કે તેને 8X8 ટ્રક પર લગાવી શકાય છે. નાટો દ્વારા S-400 ને SA-21 ગ્રોલર લોંગ રેન્જ ડિફેન્સ મિસાઇલ સિસ્ટમ પણ કહેવામાં આવે છે. શત્રુ માટે આ મિસાઈલનો નાશ કરવો ખૂબ જ મુશ્કેલ છે, જે માઈનસ 50 ડિગ્રીથી માઈનસ 70 ડિગ્રી તાપમાનમાં કામ કરવા સક્ષમ છે. કારણ કે તેનું કોઈ નિશ્ચિત સ્થાન નથી. તેથી તેને સરળતાથી શોધી શકાતું નથી.
S-400 મિસાઇલ સિસ્ટમમાં ફક્ત એક કે બે નહીં પરંતુ ચાર પ્રકારની મિસાઇલો છે જેની રેન્જ 40, 100, 200 અને 400 કિલોમીટર છે. આ સિસ્ટમ ૧૦૦ થી ૪૦ હજાર ફૂટ ઉપર ઉડતા દરેક લક્ષ્યને ઓળખી અને નાશ કરી શકે છે. S-400 એર ડિફેન્સ મિસાઇલ સિસ્ટમનું રડાર ખૂબ જ અદ્યતન અને શક્તિશાળી છે.
S-400 કેવી રીતે ટ્રેક કરે છે?
તેની ખાસિયત છે કે તેનું રડાર 600 કિલોમીટર સુધીની રેન્જમાં લગભગ 300 લક્ષ્યોને ટ્રેક કરી શકે છે. આ સિસ્ટમ મિસાઇલ, વિમાન કે ડ્રોનથી થતા કોઈપણ પ્રકારના હવાઈ હુમલાનો સામનો કરવા સક્ષમ છે. શીત યુદ્ધ દરમિયાન રશિયા અને અમેરિકા વચ્ચે શસ્ત્રો બનાવવાની સ્પર્ધા ચાલી રહી હતી. જ્યારે રશિયા અમેરિકા જેવી મિસાઇલ બનાવી શક્યું નહીં, ત્યારે તેણે એવી સિસ્ટમ પર કામ કરવાનું શરૂ કર્યું જે આ મિસાઇલોને તેમના લક્ષ્ય સુધી પહોંચતા પહેલા જ નષ્ટ કરી દે.
1967 માં, રશિયાએ S-2૦૦ સિસ્ટમ વિકસાવી. આ S પ્રકારની પહેલી મિસાઇલ હતી. S-300 વર્ષ 1978 માં વિકસાવવામાં આવ્યું હતું. S-400 વર્ષ 1990 માં જ વિકસાવવામાં આવ્યું હતું. તેનું પરીક્ષણ વર્ષ 1999માં શરૂ થયું હતું. આ પછી, 28 એપ્રિલ 2007 ના રોજ, રશિયાએ પ્રથમ S-4૦૦ મિસાઇલ સિસ્ટમ તૈનાત કરી, ત્યારબાદ માર્ચ 2014 માં રશિયાએ આ અદ્યતન સિસ્ટમ ચીનને આપી. આ સિસ્ટમની પહેલી ડિલિવરી 12 જુલાઈ 2019 ના રોજ તુર્કીને કરવામાં આવી હતી.
