CBSE વિદ્યાર્થીઓને ડોંગરી, મૈથિલી, કોંકણી, સંથાલી સહિત ૨૨ ભાષાઓનો વિકલ્પ આપશે
ધો.૬માં ત્રણ ભાષા અને ધો.૯-૧૦માં વ્યાવસાયિક શિક્ષણ ફરજીયાત : કોમ્યુટેશનલ થિકિંગ અને આર્ટિફિશ્યલ ઇન્ટેલિજન્સ વિષય અનિવાર્ય તરીકે સમાવેશ કરાશે
અગ્ર ગુજરાત, નવી દિલ્હી
ગુરુવારે જાહેર કરાયેલા નવા CBSE અભ્યાસક્રમ મુજબ વર્તમાન 2026-27 શૈક્ષણિક સત્રથી ધોરણ 6 માં ત્રીજી ભાષા ફરજિયાત બનાવવામાં આવશે. દરેક વિદ્યાર્થીએ ઓછામાં ઓછી બે ભારતીય ભાષાઓનો અભ્યાસ કરવો જોઈએ, અને આ પગલાથી બોર્ડ 2031 માં ધોરણ 10 ની બોર્ડ પરીક્ષામાં ત્રીજી ભાષાને ફરજિયાત વિષય તરીકે શામેલ કરવાનો માર્ગ મોકળો કરે છે. રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP) 2020 ભલામણ કરે છે કે વિદ્યાર્થીઓ ધોરણ 10 સુધીમાં ત્રણ ભાષાઓ શીખે, જ્યારે વર્તમાન સિસ્ટમ હેઠળ તેઓ ફક્ત બે જ ભાષાનો અભ્યાસ કરે છે.
CBSE ના અધ્યક્ષ રાહુલ સિંહના જણાવ્યા અનુસાર હાલમાં ધોરણ 9 ના વિદ્યાર્થીઓ માટે ત્રીજી ભાષા (R3) ફરજિયાત બનાવવામાં આવી રહી નથી. તેમણે CBSE ના નવા માધ્યમિક શાળા અભ્યાસક્રમના લોન્ચ સમયે કહ્યું હતું કે, “આ વર્ષે ધોરણ 6 થી R3 સ્તરના પાઠ્યપુસ્તકો રજૂ કરવામાં આવશે. વિદ્યાર્થીઓ 2031 માં બોર્ડ પરીક્ષા આપશે, જ્યારે સમગ્ર સિસ્ટમ બદલાશે અને ત્રણ ભાષા સિસ્ટમ સંપૂર્ણપણે લાગુ કરવામાં આવશે.”
એક સૂત્રએ સમજાવ્યું કે ત્રણ ભાષા પ્રણાલી હેઠળ, વિદ્યાર્થીઓ માટે ઓછામાં ઓછી બે ભારતીય ભાષાઓનો અભ્યાસ કરવો ફરજિયાત છે. તેથી, 2031 માં ધોરણ 10 ની બોર્ડ પરીક્ષા આપનારા વિદ્યાર્થીઓ માટે અંગ્રેજી અને વિદેશી ભાષાનો બીજી કે ત્રીજી ભાષા તરીકે એકસાથે અભ્યાસ કરવો શક્ય બનશે નહીં. આનું કારણ એ છે કે હવે અંગ્રેજીને વિદેશી ભાષા ગણવામાં આવશે, જ્યારે નવા અભ્યાસક્રમમાં ફક્ત એક જ વિદેશી ભાષાની મંજૂરી છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, CBSE દ્વારા વિકસિત R3 માટે શિક્ષણ સામગ્રી આ મહિને ઑનલાઇન ઉપલબ્ધ થવાની સંભાવના છે. નવા અભ્યાસક્રમ સાથે, બોર્ડ ધોરણ 9 અને 10 માં કલા શિક્ષણ, વ્યાવસાયિક શિક્ષણ અને શારીરિક શિક્ષણને ફરજિયાત બનાવી રહ્યું છે. કલા શિક્ષણ અને શારીરિક શિક્ષણ માટે પાઠ્યપુસ્તકો રજૂ કરવામાં આવશે.
વર્તમાન શૈક્ષણિક સત્રમાં, ધોરણ 10 ના વિદ્યાર્થીઓ માટે કલા અને શારીરિક શિક્ષણ માટે શાળા-આધારિત મૂલ્યાંકન પરીક્ષાઓ લેવામાં આવશે. 2027-28 શૈક્ષણિક સત્રમાં, વ્યાવસાયિક શિક્ષણ વાર્ષિક અથવા બોર્ડ પરીક્ષાઓ સાથે ફરજિયાત વિષય હશે, જ્યારે કલા અને શારીરિક શિક્ષણનું મૂલ્યાંકન શાળા-આધારિત આંતરિક પરીક્ષાઓ દ્વારા ચાલુ રહેશે.
ધોરણ 9 અને ધોરણ 10 માટે કોમ્પ્યુટેશનલ થિંકિંગ અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સનો ફરજિયાત વિષય તરીકે સમાવેશ કરવામાં આવશે. વર્તમાન શૈક્ષણિક સત્રમાં તેમને આંતરિક મૂલ્યાંકન મોડ્યુલ તરીકે રજૂ કરવામાં આવશે અને 2029 માં ધોરણ 10 માટે ફરજિયાત બોર્ડ પરીક્ષાના વિષયો બનશે. વર્તમાન શૈક્ષણિક સત્રમાં, આ વિષયો ધોરણ 3 થી 8 માં શીખવવામાં આવે છે.
2026-27 શૈક્ષણિક સત્રથી, ધોરણ 9 ના વિદ્યાર્થીઓ માટે ગણિત અને વિજ્ઞાન બે સ્તરે ઓફર કરવામાં આવશે. એડવાન્સ્ડ લેવલમાં સામાન્ય અભ્યાસક્રમ ઉપરાંત વધારાના વિષયો શામેલ હશે. એડવાન્સ્ડ લેવલ પસંદ કરતા વિદ્યાર્થીઓએ સામાન્ય અંતિમ પરીક્ષા ઉપરાંત એક કલાકની, 25-ગુણની પરીક્ષા આપવાની રહેશે.
ધો.૯માં સામાજિક વિજ્ઞાનનો સમાવેશ કરવા વિચારણા
સીબીએસઇના અધ્યક્ષ રાહુલ સિંહે જણાવ્યું હતું કે બે સ્તરના વિષયો વિદ્યાર્થીઓને તેમની ચોક્કસ ક્ષમતાઓ ઓળખવામાં મદદ કરી શકે છે, અને તેઓ એક વિષયમાં એડવાન્સ્ડ લેવલને અનુસરવાનું પસંદ કરી શકે છે, બંને, અથવા કોઈ નહીં. “જે વિદ્યાર્થીઓએ એડવાન્સ્ડ લેવલ પરીક્ષા પાસ કરી છે તેમની માર્કશીટમાં એડવાન્સ્ડ લેવલ પરીક્ષાના ધોરણોની વિગતવાર માહિતી હશે. જે વિદ્યાર્થીઓ પાસ નહીં થાય તેમની માર્કશીટ પર તેનો કોઈ ઉલ્લેખ રહેશે નહીં. આ વિષયોને 2028 ની બોર્ડ પરીક્ષાઓમાં એડવાન્સ્ડ લેવલમાં પણ સમાવવામાં આવશે,” તેમણે ઉમેર્યું. CBSE ના એક અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે બોર્ડે ધોરણ 9 માં બે સ્તરે સામાજિક વિજ્ઞાનનો સમાવેશ કરવાનો પણ વિચાર કર્યો હતો, પરંતુ અભ્યાસક્રમ અને મૂલ્યાંકનના અભાવે આ હજુ સુધી અમલમાં મૂકવામાં આવ્યું નથી.
નવી અભ્યાસક્રમ યોજના 2020 થી રજૂ કરાઇ છે
CBSE ના ડિરેક્ટર (શૈક્ષણિક) પ્રજ્ઞા સિંહના જણાવ્યા અનુસાર, અભ્યાસક્રમ 2031 સુધીનો રોડમેપ પૂરો પાડે છે. તેમણે કહ્યું કે NCERT ના સહયોગથી ત્રીજી ભાષા માટે પુસ્તકો પૂરા પાડવામાં આવશે. વિદેશમાં સ્થિત શાળાઓ માટે ભાષાની આવશ્યકતા હળવી કરવામાં આવી છે – તેઓ ભારતમાં બોલાતી એક ફરજિયાત ભાષા ઓફર કરી શકે છે, જ્યારે ભારતમાં સ્થિત શાળાઓ માટે બે ભારતીય ભાષાઓ ફરજિયાત છે. આ અભ્યાસક્રમ ગયા વર્ષે જારી કરાયેલા CBSE પરિપત્રમાં જારી કરાયેલ માર્ગદર્શિકાને પુનરાવર્તિત કરે છે, જેમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે શાળાઓએ પ્રાથમિક સ્તરથી ધોરણ 12 સુધી શિક્ષણના માધ્યમ તરીકે ઓછામાં ઓછી એક ભારતીય ભાષા ઓફર કરવી આવશ્યક છે. બોર્ડ વર્તમાન શૈક્ષણિક સત્રથી ધોરણ 9 માં ભાષા વિષયો તરીકે ડોગરી, મૈથિલી, કોંકણી અને સંથાલી પણ રજૂ કરશે. આ સાથે, બોર્ડ હવે બધી 22 અનુસૂચિત ભાષાઓને વૈકલ્પિક વિષયો તરીકે ઓફર કરશે.
