ગેસ વગર ગૂંગળાયું રાજકોટનું ઉદ્યોગચક્ર
શાપરથી ગોંડલ સુધી 800 થી વધુ કારખાનાઓ પર લાગ્યા તાળા, લાખોની રોજી-રોટી સંકટમાં
મધ્ય પૂર્વના યુદ્ધની સીધી અસર : LPG સપ્લાય બંધ થતાં ઉત્પાદન ઠપ્પ, હીટ ટ્રીટમેન્ટ અટકતાં ઉદ્યોગોને મરણતોલ ફટકો
અગ્ર ગુજરાત, રાજકોટ
મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકા-ઇઝરાયેલ અને ઇરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધની અસર હવે સ્થાનિક સ્તરે પણ સ્પષ્ટ જોવા મળી રહી છે અને રાજકોટના ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રમાં ગંભીર પરિસ્થિતિ સર્જાઈ છે. મોરબીના સિરામીક ઉદ્યોગોમાં શટડાઉન જાહેર થયા બાદ હવે રાજકોટમાં પણ ઉદ્યોગો બંધ થવાની સ્થિતિ ઊભી થઈ છે. ખાસ કરીને શાપરની હદથી ગોંડલ સુધીના ઔદ્યોગિક પટ્ટામાં આવેલા અંદાજે 800 થી 1000 ઉદ્યોગોમાં અઘોષિત શટડાઉન જેવી પરિસ્થિતિ સર્જાઈ છે, જેના કારણે ઉત્પાદન સંપૂર્ણ રીતે ખોરવાઈ ગયું છે અને એક લાખ જેટલા કામદારોની રોજગારી પર સીધી અસર પડી છે.
આ સમગ્ર સંકટનું મુખ્ય કારણ એલપીજી ગેસની સપ્લાય બંધ થવું છે. 3 માર્ચથી ગેસ સપ્લાય અટકી જતા ઉદ્યોગોમાં હીટ ટ્રીટમેન્ટ જેવી મહત્વપૂર્ણ પ્રક્રિયા શક્ય બની નથી. ફોર્જીંગ, કાસ્ટીંગ અને ઓટોમોટિવ જેવા ઉદ્યોગોમાં ફાઇનલ પ્રોડક્ટ તૈયાર કરવા માટે હીટ ટ્રીટમેન્ટ અનિવાર્ય હોય છે, પરંતુ ગેસના અભાવે આ પ્રક્રિયા અટકી જતા ઉત્પાદન સંપૂર્ણ રીતે બંધ થવાની કગાર પર આવી ગયું છે.
શાપર સુધી ઉદ્યોગોને પાઇપલાઇન મારફત પીએનજી ગેસ ઉપલબ્ધ છે, પરંતુ ત્યારબાદના વિસ્તારો જેમ કે હડમતાળા, ભુણાવા, રીબડા, રાવકી અને ગોંડલ સુધી પાઇપલાઇન ન હોવાને કારણે ઉદ્યોગો એલપીજી સીલીન્ડર પર નિર્ભર છે. ગેસ સપ્લાય બંધ થતાં આ વિસ્તારોમાં ઉદ્યોગો સૌથી વધુ પ્રભાવિત થયા છે. શરૂઆતમાં ઉદ્યોગોએ સ્ટોકમાં રહેલા કાચા માલના આધારે સેમી-પ્રોડક્ટ તૈયાર કરવાની કોશિશ કરી હતી, પરંતુ હવે ગેસ ન મળતા સંપૂર્ણ રીતે કામ બંધ કરવાની સ્થિતિ ઊભી થઈ ગઈ છે.
ઉદ્યોગકારોના જણાવ્યા મુજબ, શાપરથી ગોંડલ સુધીના પટ્ટામાં દૈનિક 30 થી 40 ટન એલપીજીનો વપરાશ થતો હતો. યુદ્ધ શરૂ થાય તે પહેલાં સપ્લાય સરળતાથી મળી રહી હતી, પરંતુ છેલ્લા 10-12 દિવસથી ગેસની અછતને કારણે ઉત્પાદન ઠપ્પ થઈ ગયું છે. આ પરિસ્થિતિ લાંબી ચાલે તો અબજો રૂપિયાનો ટર્નઓવર ખોરવાઈ શકે છે અને ઓર્ડર્સ સમયસર પૂરા ન થતાં ઉદ્યોગોની વિશ્વસનીયતા પર પણ અસર પડી શકે છે.
રાજકોટના ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રમાં સિનોવા ગીયર્સ, કોગ્નોવા, શક્તિમાન અને કેપ્ટન ટ્રેક્ટર્સ જેવા મોટા એકમો સહિત અનેક નાના-મધ્યમ ઉદ્યોગો કાર્યરત છે. આ તમામ એકમો હવે ગેસની અછતને કારણે મુશ્કેલીમાં મુકાયા છે. ખાસ કરીને હીટ ટ્રીટમેન્ટ પ્રક્રિયા અટકી જતા ફાઇનલ પ્રોડક્ટ તૈયાર થતી નથી, જેના કારણે ઉત્પાદન ચેઇન સંપૂર્ણ રીતે તૂટી ગઈ છે.
આ સંજોગોમાં ઉદ્યોગકારોએ સરકાર અને ગેસ કંપનીઓ સામે રજૂઆત કરી છે કે પાઇપલાઇન ગેસ મેળવતા ઉદ્યોગોને જેમ 80 ટકા સપ્લાય આપવામાં આવે છે, તે જ રીતે સીલીન્ડર દ્વારા ગેસ મેળવતા ઉદ્યોગોને પણ રાહત આપવામાં આવે. હાલ પાઇપલાઇન સાથે જોડાયેલા ઉદ્યોગોને મર્યાદિત ગેસ સપ્લાય ચાલુ છે, પરંતુ સીલીન્ડર આધારિત ઉદ્યોગોને સંપૂર્ણ રીતે સપ્લાય બંધ છે, જેના કારણે અસમાનતા સર્જાઈ છે.
ગેસ સપ્લાયની સમસ્યાની સાથે ભાવવધારો પણ ઉદ્યોગોને ભારે પડી રહ્યો છે. આરગન ગેસનો ભાવ યુદ્ધ પહેલાં પ્રતિ ક્યુબિક મીટર 110 રૂપિયા હતો, જે હવે વધીને 180 રૂપિયા સુધી પહોંચી ગયો છે. આ વધારાથી ઉત્પાદન ખર્ચમાં મોટો વધારો થયો છે, જેના કારણે ઉદ્યોગો માટે પરિસ્થિતિ વધુ પડકારજનક બની ગઈ છે.
ઉદ્યોગ ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો ગેસ સપ્લાયની સમસ્યાનો તાત્કાલિક ઉકેલ નહીં આવે, તો આગામી દિવસોમાં પરિસ્થિતિ વધુ વણસવાની શક્યતા છે. ઉદ્યોગો લાંબા સમય સુધી બંધ રહેશે તો માત્ર ઉત્પાદન જ નહીં, પરંતુ રોજગારી અને સ્થાનિક અર્થતંત્ર પર પણ ગંભીર અસર પડશે.
કુલ મળીને, રાજકોટનો ઔદ્યોગિક પટ્ટો હાલમાં એક ગંભીર સંકટમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે, જ્યાં ગેસ સપ્લાય, વધતા ખર્ચ અને વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓના કારણે ઉદ્યોગો માટે જીવતાવળનો પ્રશ્ન ઊભો થયો છે. હવે સરકાર અને ગેસ સપ્લાયર્સ દ્વારા ઝડપી પગલાં લેવામાં આવે તો જ આ સંકટમાંથી રાહત મળવાની આશા રાખી શકાય.
ગેસ સપ્લાય બંધથી સર્જાયુ સંકટ
રાજકોટના શાપરથી ગોંડલ સુધીના ઔદ્યોગિક પટ્ટામાં ગેસ સપ્લાય બંધ થતાં ઉદ્યોગોમાં ગંભીર સંકટ સર્જાયું છે. ખાસ કરીને 3 માર્ચથી એલપીજી સીલીન્ડરની સપ્લાય અટકતા હીટ ટ્રીટમેન્ટ જેવી અનિવાર્ય પ્રક્રિયા બંધ થઈ ગઈ છે. ફોર્જીંગ, કાસ્ટીંગ અને ઓટોમોટિવ ઉદ્યોગોમાં ઉત્પાદન સંપૂર્ણ રીતે ખોરવાઈ ગયું છે. શરૂઆતમાં સ્ટોકના આધારે કામ ચલાવવામાં આવ્યું, પરંતુ હવે ગેસ ન મળતા અનેક એકમો બંધ થવાની કગાર પર છે.
800થી વધુ ઉદ્યોગો અને લાખો રોજગાર પર અસર
શાપર, હડમતાળા, ભુણાવા, રીબડા અને ગોંડલ સુધીના વિસ્તારોમાં અંદાજે 800 થી 1000 ઉદ્યોગો કાર્યરત છે, જેમાં લગભગ એક લાખ લોકોને રોજગારી મળે છે. ગેસ સપ્લાય બંધ થતાં આ તમામ ઉદ્યોગોમાં ઉત્પાદન અટકી પડ્યું છે, જેના કારણે રોજગારી પર સીધી અસર પડી રહી છે. લાંબા સમય સુધી આ પરિસ્થિતિ રહે તો મજૂરો અને નાના ઉદ્યોગકારો માટે જીવતાવળનો પ્રશ્ન ઊભો થઈ શકે છે.
ગેસનો વધતો ખર્ચ પણ મોટો પડકાર
ગેસ સપ્લાયની અછત સાથે ભાવવધારો પણ ઉદ્યોગોને ભારે પડી રહ્યો છે. આરગન ગેસનો ભાવ યુદ્ધ પહેલાં 110 રૂપિયા પ્રતિ ક્યુબિક મીટર હતો, જે હવે વધીને 180 રૂપિયા થઈ ગયો છે. આ વધારાથી ઉત્પાદન ખર્ચ વધી ગયો છે અને ઉદ્યોગોની નફાકારકતા ઘટી છે. ગેસ મોંઘો અને અછતભર્યો બનતા ઉદ્યોગો માટે કામગીરી ચાલુ રાખવી વધુ મુશ્કેલ બની રહી છે.
ઉદ્યોગકારોની માંગ અને ચિંતા
ઉદ્યોગકારોએ સરકાર અને ગેસ કંપનીઓને રજૂઆત કરી છે કે પાઇપલાઇન ગેસ મેળવતા ઉદ્યોગોને જેમ 80 ટકા સપ્લાય આપવામાં આવે છે, તે જ રીતે સીલીન્ડર આધારિત ઉદ્યોગોને પણ રાહત આપવામાં આવે. હાલની અસમાનતા દૂર કરવામાં આવે અને તાત્કાલિક ગેસ સપ્લાય શરૂ કરવામાં આવે તેવી માંગ ઉઠી છે. જો ઝડપથી ઉકેલ નહીં આવે, તો આગામી દિવસોમાં ઉદ્યોગ ક્ષેત્રમાં વધુ ગંભીર સ્થિતિ સર્જાવાની ભીતિ વ્યક્ત થઈ રહી છે.
