ગઈકાલે રાત્રે, સોમવાર પીએમ નરેન્દ્ર મોદીએ રાષ્ટ્રને સંબોધનમાં ઘણી એવી વાતો કહી જે સીધી રીતે યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને નુકસાન પહોંચાડી શકી હોત. દિવસ-રાત ટેરિફ વધારવાની વાતો કરનારા ટ્રમ્પને અમેરિકાથી ભારતમાં આવતી ઘણી વસ્તુઓ પર ટેરિફ વધારવાનો ભારતનો વિચાર ચોક્કસપણે ગમશે નહીં.
ભારતે WTOને એક નોટિસ દ્વારા જાણ કરી છે કે તે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (યુએસ) થી આયાત થતા એલ્યુમિનિયમ, સ્ટીલ અને તેમના ડેરિવેટિવ ઉત્પાદનો પર છૂટછાટો સ્થગિત કરવાનો પ્રસ્તાવ રાખે છે. આનો અર્થ એ થયો કે ભારત આ ઉત્પાદનો પર આયાત ડ્યુટી (ટેરિફ) વધારવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે. આ પગલું ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના વેપાર તણાવને પ્રતિબિંબિત કરે છે અને વૈશ્વિક વેપાર નિયમો હેઠળ લેવામાં આવેલું એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.
જોકે આ નિર્ણયો રાતોરાત લેવામાં આવશે નહીં, પરંતુ તે ટ્રમ્પને ગુસ્સે કરવા માટે પૂરતા છે. તેમણે સોમવારે મોદીનું રાષ્ટ્રજોગ ભાષણ પણ જોયું હશે. પ્રશ્ન એ થાય છે કે શું મોદી આ બધું જાણી જોઈને કરી રહ્યા છે? શું તે ટ્રમ્પને કોઈ સંદેશ આપવા માંગે છે?
ટ્રમ્પે ભારત અને પાકિસ્તાનને એક જ સરખે તોલવાનો પ્રયાસ કર્યો
જેમણે સોમવારે રાત્રે 8 વાગ્યે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીનું રાષ્ટ્રને સંબોધન સાંભળ્યું હશે, તેઓ ચોક્કસપણે એક વાત સમજી ગયા હશે કે ગઈકાલે વડા પ્રધાન એક અલગ શૈલીમાં હતા. ગઈકાલે પોતાના ભાષણમાં મોદી માત્ર પાકિસ્તાનને જ નહીં પરંતુ વિશ્વના શક્તિશાળી દેશોને પણ આતંકવાદ વિશે સંદેશ આપી રહ્યા હતા. 10 મેના રોજ સીઝફાયર પછી ટ્રમ્પે ભારત અને પાકિસ્તાનને એક જ સરખે તોલવાનો પ્રયાસ કર્યો તે પીએમ મોદીને કદાચ ગમ્યું ન હોય. ટ્રમ્પે ફક્ત ભારત અને પાકિસ્તાન જ નહીં પણ મોદી અને શાહબાઝ શરીફને પણ સમાન બનાવવાની ભૂલ કરી. ટ્રમ્પે આટલા મોટા દેશના નેતા જેમને જનતા દ્વારા ત્રીજી વખત પીએમ તરીકે ચૂંટવામાં આવ્યા હતા, તેમની સરખામણી શાહબાઝ જેવા વ્યક્તિ સાથે કરી જે ન તો દેશની પહેલી પસંદગી છે કે ન તો તેમની પાર્ટીની.
પીએમ મોદીએ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું નામ પણ લીધું ન હતું
પાકિસ્તાની સેનાના કઠપૂતળી નેતાની સરખામણી લોકો દ્વારા ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિ સાથે કરવાની હિંમત દર્શાવે છે કે ટ્રમ્પ ભોળા છે અથવા જાણી જોઈને ચીડવવા માટે કંઈક કરી રહ્યા છે. પરંતુ ભારતીય વડા પ્રધાને તેમની સાથે જે રીતે વર્તન કર્યું, તેને જેવા સાથે તેવા કહેવું યોગ્ય રહેશે. રાષ્ટ્રને સંદેશમાં પીએમ મોદીએ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું નામ પણ લીધું ન હતું.
જ્યારે પાકિસ્તાનના પીએમ શાહબાઝે યુદ્ધવિરામ લાવવા બદલ ટ્રમ્પની ખૂબ પ્રશંસા કરી હતી. એટલું જ નહીં, પીએમ મોદીએ ટ્રમ્પનું નામ લીધા વિના ઘણી બધી વાતો કહી જે અમેરિકા માટે સીધી રીતે અણગમતી હોત. આજે મંગળવારે બીજા એક સમાચાર આવ્યા જેમાં ભારત અમેરિકાથી આવતા માલ પર ટેરિફ વધારવાનો નિર્ણય લેવા જઈ રહ્યું છે. સ્વાભાવિક છે કે ટ્રમ્પ અને મોદી વચ્ચે ટક્કર થઈ શકે છે.
ટ્રમ્પ ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે નેતા બનવાનો પ્રયત્ન કરે છે
પીએમ મોદી અને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ બંનેએ અનેક પ્રસંગોએ એકબીજાને મિત્રો કહ્યા છે. પરંતુ ભારત-પાકિસ્તાન સીઝફાયરની જાહેરાત બાદ તેમણે પોતાના નિવેદનોમાં ભારત અને પાકિસ્તાનને સમાન સ્તરે મૂકવાનો પ્રયાસ કર્યો. ટ્રમ્પે 10મે,2025 ના રોજ તેમના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે સીઝફાયરની જાહેરાત કરી હતી. અને પોસ્ટમાં લખ્યું કે, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ દ્વારા મધ્યસ્થી કરાયેલી લાંબી રાતની વાટાઘાટો પછી, મને જાહેરાત કરતા આનંદ થાય છે કે ભારત અને પાકિસ્તાન સંપૂર્ણ અને તાત્કાલિક યુદ્ધવિરામ માટે સંમત થયા છે. સામાન્ય સમજ અને મહાન બુદ્ધિમત્તાનો ઉપયોગ કરવા બદલ બંને દેશોને અભિનંદન. આ બાબત પર ધ્યાન આપવા બદલ આભાર!
આ પછી, 11, 2025 મે ના રોજના રોજ, ટ્રમ્પે બીજી પોસ્ટમાં બંને દેશોની પ્રશંસા કરી અને કાશ્મીર મુદ્દા પર મધ્યસ્થી કરવાની ઓફર કરી. મને ગર્વ છે કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ તમને આ ઐતિહાસિક અને પરાક્રમી નિર્ણય સુધી પહોંચવામાં મદદ કરી શક્યું. ભલે તેની ચર્ચા થઈ ન હતી, હું આ બંને મહાન રાષ્ટ્રો સાથે વેપારમાં વધારો કરવા જઈ રહ્યો છું. હું તમારા બંને સાથે મળીને કાશ્મીર અંગે કોઈ ઉકેલ શોધી શકાય છે કે કેમ તે જોવા માટે કામ કરીશ.
ભારતે ટ્રમ્પના મધ્યસ્થી દાવાને નકારી કાઢ્યો. વિદેશ સચિવ વિક્રમ મિશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે બંને દેશોના ડીજીએમઓ વચ્ચે સીધી વાટાઘાટો દ્વારા યુદ્ધવિરામ પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા અને તેમાં કોઈ ત્રીજો પક્ષ સામેલ નહોતો. ભારતે કાશ્મીર પર મધ્યસ્થી કરવાની ટ્રમ્પની ઓફરને પણ નકારી કાઢી હતી, અને પુનરાવર્તિત કર્યું હતું કે તે દ્વિપક્ષીય મુદ્દો છે. 1947માં કાશ્મીર વિવાદ શરૂ થયો ત્યારે ટ્રમ્પની હજાર વર્ષ જૂનો વિવાદ હોવાની ટિપ્પણીને પણ ખોટી માનવામાં આવી હતી.
રાષ્ટ્રને સંબોધનમાં પીએમએ અમેરિકા પર કેવી પ્રતિક્રિયા આપી?
વડા પ્રધાને રાષ્ટ્રને સંબોધનમાં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું નામ તો લીધું ન હતું, પરંતુ પરોક્ષ રીતે તેમણે અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિને સંદેશ આપ્યો કે તેઓ આતંકવાદ પર કોઈનું સાંભળવાના નથી. રાષ્ટ્રને સંદેશમાં મોદીએ સ્પષ્ટ કહ્યું કે હવે પાકિસ્તાન સાથે ફક્ત આતંક અને પીઓકે પર જ વાતચીત થશે. ટ્રમ્પ પૂછ્યા વિના કાશ્મીરમાં મધ્યસ્થીનો પ્રસ્તાવ મૂકી રહ્યા હતા અને મોદીએ તેમને કહ્યું હતું કે તેઓ કાશ્મીર વિશે બિલકુલ વાત કરવાના નથી. આ સાથે તેમણે એમ પણ કહ્યું કે પાકિસ્તાન આતંકનું કારખાનું છે જ્યાંથી આખી દુનિયાને આતંકવાદીઓ સપ્લાય કરવામાં આવી રહ્યા છે.
ભારતીય દળો સતર્ક
અમેરિકામાં થયેલા 9/11 હુમલા અને બ્રિટનમાં થયેલા ટ્યુબ હુમલાનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે કહ્યું કે આ ઘટનાઓમાં પણ આતંકવાદીઓને પાકિસ્તાનથી સપ્લાય કરવામાં આવ્યા હતા. આ ઘટનાઓનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે કહ્યું કે ભારત કોઈપણ કિંમતે આતંકવાદને સહન કરશે નહીં. તેમણે કહ્યું કે ઓપરેશન સિંદૂર મુલતવી રાખવામાં આવ્યું નથી અને ભારતીય દળો સતર્ક છે. તેમનો કહેવાનો મતલબ એ હતો કે જો જરૂર પડશે તો ભારત ફરીથી એ જ કાર્યવાહીનું પુનરાવર્તન કરશે.
ટ્રમ્પે એમ પણ કહ્યું હતું કે તેઓ બંને દેશો વચ્ચે વેપાર કરશે. આજે પીએમ મોદીએ જે રીતે વાત કરી, તે સ્પષ્ટ સંકેત હતો કે જો દુનિયામાં કોઈ પાકિસ્તાન અને તેના આતંકવાદનો માસ્ટર બનવાનું વિચારી રહ્યું છે, તો તેણે કોઈ ભ્રમમાં ન રહેવું જોઈએ. પીએમ મોદીએ જે રીતે ભારતમાં સ્વદેશી શસ્ત્રોની પ્રશંસા કરી અને કહ્યું કે ઓપરેશન સિંદૂરમાં ભારતને મળેલી સફળતા અમેરિકા પાસેથી ખરીદેલા શસ્ત્રોને કારણે નહીં પરંતુ તે ભારતની સફળતા હતી.
ભારત અમેરિકાથી આયાત થતી વસ્તુઓ પર ટેરિફ વધારવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે.
ભારતે આ પગલું અમેરિકા દ્વારા ભારતીય નિકાસ પર લાદવામાં આવેલી વધારાની જકાતના જવાબમાં ભર્યું છે. અમેરિકાએ 2018 માં ભારત અને અન્ય દેશોમાંથી આયાત થતા સ્ટીલ પર 25% અને એલ્યુમિનિયમ પર 10% નો વધારાનો ટેરિફ લાદ્યો હતો, જેને તેણે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના કારણોસર વાજબી ઠેરવ્યો હતો. ભારતે આને WTO નિયમોનું ઉલ્લંઘન માન્યું અને બદલામાં તેના ટેરિફ વધારવાનો નિર્ણય લીધો.
ભારતે હજુ સુધી ટેરિફના ચોક્કસ દરો જાહેર કર્યા નથી, પરંતુ એવું અનુમાન કરવામાં આવી રહ્યું છે કે આ ટેરિફ અમેરિકા દ્વારા લાદવામાં આવેલા ટેરિફ જેટલા અથવા તેનાથી વધુ હોઈ શકે છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય અમેરિકન આયાતોને મોંઘી બનાવવાનો અને ભારતીય સ્થાનિક ઉદ્યોગોને સુરક્ષિત રાખવાનો છે.
સ્વાભાવિક છે કે આ પગલું ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલા વેપાર વિવાદનો એક ભાગ છે. અમેરિકાએ માત્ર સ્ટીલ અને એલ્યુમિનિયમ પર ટેરિફ લાદ્યો જ નહીં, પરંતુ ભારતને જનરલાઇઝ્ડ સિસ્ટમ ઓફ કન્સેશન (GSP)માંથી પણ બાકાત રાખ્યું, જેના હેઠળ ભારતીય નિકાસને ઓછી ડ્યુટી પર યુએસ બજારમાં પ્રવેશ મળ્યો. તેના જવાબમાં, ભારતે અગાઉ બદામ, અખરોટ અને મોટરસાયકલ જેવા કેટલાક યુએસ ઉત્પાદનો પર ટેરિફ વધાર્યો હતો.
