ઓમાનની રાજધાની મસ્કતમાં હિંદ મહાસાગર પરિષદનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રના વિદેશ મંત્રીઓ સહિત 60 દેશોના પ્રતિનિધિઓએ તેમાં ભાગ લીધો હતો. મુસ્લિમ દેશમાં આયોજિત આ સંમેલનમાં ઘણા ઈસ્લામિક દેશોને પણ આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું હતું પરંતુ પાકિસ્તાનની અવગણના કરવામાં આવી હતી. આ કોન્ફરન્સમાં પાકિસ્તાનને આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું ન હતું, જેના પર પાકિસ્તાની વિશ્લેષકોએ પણ નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી.
એસ. જયશંકરે 8મી હિંદ મહાસાગર પરિષદ દરમિયાન મસ્કતમાં વેપાર, રોકાણ અને ઉર્જા સુરક્ષામાં સહકાર અંગે ચર્ચા કરી હતી. બંને મંત્રીઓએ સંયુક્ત રીતે ભારત અને ઓમાન વચ્ચેના રાજદ્વારી સંબંધોની 70મી વર્ષગાંઠની ઉજવણી કરતા ‘માંડવી ટુ મસ્કતઃ ઈન્ડિયન કોમ્યુનિટી એન્ડ ધ શેર્ડ હિસ્ટ્રી ઓફ ઈન્ડિયા એન્ડ ઓમાન’ નામના પુસ્તકનું વિમોચન પણ કર્યું હતું.
મસ્કતમાં હિંદ મહાસાગર પરિષદનું આયોજન
આ કાર્યક્રમ ઓમાન અને ઈન્ડિયા ફાઉન્ડેશન દ્વારા સંયુક્ત રીતે યોજવામાં આવ્યો હતો. જેમાં સિંગાપોરના એસ. રાજરત્નમ સ્કૂલ ઓફ ઈન્ટરનેશનલ સ્ટડીઝનો પણ સહકાર હતો. જેમાં હિંદ મહાસાગર સાથે જોડાયેલા તમામ દેશોને આમંત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા. બાંગ્લાદેશને પણ આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ પાકિસ્તાનને આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું ન હતું. આવી સ્થિતિમાં પાકિસ્તાનના ઘણા વિશ્લેષકો કહે છે કે આ ભારતનું ષડયંત્ર છે, તે પાકિસ્તાનને તમામ ઈસ્લામિક દેશોથી દૂર કરવા માંગે છે.
કમર ચીમાએ શું કહ્યું?
મીડિયા અહેવાલ અનુસાર ઈસ્લામાબાદના રણનીતિક વિશ્લેષક ડૉ. કમર ચીમાએ કહ્યું કે ભારત અને ઓમાને આ સંમેલન મોટા પાયે આયોજિત કર્યું હતું, પરંતુ પાકિસ્તાનને તેમાં સામેલ કરવામાં આવ્યું ન હતું. તેમણે કહ્યું કે ભારતે ઓમાન સાથે તેના સંબંધોને મહત્વ આપ્યું અને આ કોન્ફરન્સમાં ઈન્ડિયન ઓશન રિમ એસોસિએશનના સભ્ય દેશોને સામેલ કર્યા, પરંતુ પાકિસ્તાનને દૂર રાખવામાં આવ્યું.
ચીને પણ નિશાન સાધ્યું
કોન્ફરન્સના ઉદ્ઘાટન સત્રમાં એસ. જયશંકરે વૈશ્વિક સ્તરે રાજનીતિમાં વધી રહેલી ઉથલપાથલનો ઉલ્લેખ કર્યો. તેણે ચીનનું નામ લીધા વગર તેના પર આકરા પ્રહારો કર્યા હતા. વિદેશ મંત્રીએ તેની ડેટ પોલિસી અને બેલ્ટ એન્ડ રોડ ઇનિશિયેટિવ (BRI)ની પણ ટીકા કરી હતી. જયશંકરે કહ્યું કે કેટલાક કિસ્સાઓમાં દેવું મોટી ચિંતાનો વિષય છે, મોટા દેશો નાના દેશોને દેવા હેઠળ દબાવીને તેમની મજાક ઉડાવવા લાગે છે. આ સિવાય તેમણે દક્ષિણ ચીન સાગરમાં ચીનના વર્ચસ્વ તરફ પણ ઈશારો કર્યો હતો. આ મુદ્દો ઉઠાવવો ચીન માટે તણાવથી ઓછો નથી.
મુસ્લિમ દેશોથી પાકિસ્તાનનું અંતર?
કેટલાક પાકિસ્તાની વિશ્લેષકોએ આ કોન્ફરન્સમાં પાકિસ્તાનની ગેરહાજરીને તેની રાજદ્વારી નિષ્ફળતા ગણાવી છે. ચીમાએ કહ્યું કે ભારતની નીતિ પાકિસ્તાનને અલગ કરવાની રહી છે, પરંતુ આ વખતે ઓમાને પણ પાકિસ્તાનને આમંત્રણ આપ્યું નથી. તેમણે એવો સવાલ પણ ઉઠાવ્યો કે જ્યારે આ કોન્ફરન્સમાં બાંગ્લાદેશ, ઓસ્ટ્રેલિયા અને બ્રાઝિલ જેવા દેશો સામેલ છે તો પાકિસ્તાન કેમ નહીં? તેમણે કહ્યું કે પાકિસ્તાને વિચારવું જોઈએ કે ઓમાન જેવા દેશે તેની અવગણના કેવી રીતે કરી, જ્યારે પાકિસ્તાન આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારની સુરક્ષામાં યોગદાન આપે છે.
પાકિસ્તાન માટે ફટકો
કોન્ફરન્સ દરમિયાન એસ. જયશંકર અને ઓમાનના વિદેશ મંત્રી બદર અલ્બુ સઈદીએ એક પુસ્તકનું વિમોચન કર્યું. તેના પર ચીમાએ કહ્યું કે ભારતે ઈસ્લામિક ઈતિહાસથી આગળ વધીને અને 5000 વર્ષ જૂની સભ્યતાની ચર્ચા કરીને એક સ્માર્ટ પગલું ભર્યું છે. તેમણે કહ્યું કે ભારત માટે ઓમાનનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ વધી રહ્યું છે અને ભવિષ્યમાં ઓમાનના પોર્ટનો ઉપયોગ પાકિસ્તાન સામે પણ થઈ શકે છે. પાકિસ્તાનના સમર્થનમાં ખુલ્લેઆમ ન આવવું એ પાકિસ્તાન માટે મોટો ફટકો માનવામાં આવી રહ્યો છે.
