સુભાષ ચંદ્ર બોઝની જન્મજયંતીએ નેતાજીના પ્રેરણાદાયી વિચારો અને ઈતિહાસને જાણો…

• નેતાજી સુભાષ ચંદ્ર બોઝની 127 જન્મજયંતી છે
  
• 23 જાન્યુઆરી પરાક્રમ દિવસ તરીકે ઊજવાય છે
  
• નેતાજીનો જન્મ 1897માં ઓડિશાના કટમાં થયો
  

23 જાન્યુઆરી, 2024 એ રાષ્ટ્રીય ચળવળના શૂરવીર નેતા નેતાજી સુભાષ ચંદ્ર બોઝની 128 મી જન્મજયંતિ છે. આ ખાસ દિવસને “પરાક્રમ દિવસ” તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. દેશના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામને નવી ઉર્જા આપનાર આ નેતાનો જન્મ 1897માં ઓડિશાના કટક શહેરમાં થયો હતો. નેતાજીનું જીવન અને દેશ માટે તેમનું બલિદાન આજે પણ યુવાનો માટે પ્રેરણારૂપ છે. તેમની જન્મ જયંતીએ નેતાજીના કેટલાક જુસ્સાદાર અને પ્રેરણાદાયી વિચારો આપ વાંચો, શેર કરો અને નેતાજીને શ્રદ્ધાંજલિ આપો. નેતાજી સુભાષ ચંદ્ર બોઝના પ્રેરણાદાયી વિચારો આજે પણ યુવાનોને એટલા જ પ્રેરિત કરે છે જેટલા તેઓએ સ્વતંત્રતા ચળવળ દરમિયાન કર્યા હતાં.

નેતાજી સુભાષ ચંદ્ર બોઝ જીવનચરિત્રઃ

નેતાજી સુભાષ ચંદ્ર બોઝ એક ભારતીય રાષ્ટ્રવાદી હતાં. જેમની ભારત પ્રત્યેની દેશભક્તિએ ઘણા ભારતીયોના હૃદયમાં છાપ છોડી છે. તેઓ ‘આઝાદ હિંદ ફોજ’ના સ્થાપક તરીકે જાણીતા છે અને તેમનું પ્રખ્યાત સૂત્ર ‘તુમ મુઝે ખૂન દો, મેં તુમ્હે આઝાદી દૂંગા’ છે. આજે આપણે તેમની જન્મજયંતીને પરાક્રમ દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. નેતાજી સુભાષ ચંદ્ર બોઝનો જન્મ 23 જાન્યુઆરી, 1897ના રોજ ઓરિસ્સાના કટક થયો હતો અને વિમાન દુર્ઘટનામાં દાઝી ગયેલી હાલતમાં ઇજાઓથી પીડાતા તાઇવાનની હોસ્પિટલમાં 18 ઓગસ્ટ, 1945ના રોજ તેમનું અવસાન થયું હતું.

‘તુમ મુઝે ખૂન દો, મેં તુમ્હે આઝાદી દુંગા’

સુભાષ ચંદ્ર બોઝને અસાધારણ નેતૃત્વ કૌશલ્ય અને પ્રભાવશાળી વક્તા સાથે સૌથી પ્રભાવશાળી સ્વાતંત્ર્ય સેનાની માનવામાં આવે છે. ‘તુમ મુઝે ખૂન દો, મેં તુમ્હે આઝાદી દુંગા’, ‘જય હિન્દ’ અને ‘દિલ્હી ચલો’ તેમના પ્રખ્યાત સૂત્રો છે. તેમણે આઝાદ હિંદ ફોજની રચના કરી અને ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં અનેક યોગદાન આપ્યા. તેઓ તેમના આતંકવાદી અભિગમ માટે જાણીતા છે જેનો ઉપયોગ તેમણે સ્વતંત્રતા મેળવવા માટે અને તેમની સમાજવાદી નીતિઓ માટે કર્યો હતો.

નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝના પરિવાર વિશેઃ

નામ: સુભાષચંદ્ર બોઝ

જન્મ તારીખ: 23 જાન્યુઆરી, 1897

જન્મ સ્થળ: કટક, ઓડિશા

માતા-પિતા: જાનકીનાથ બોઝ (પિતા), પ્રભાવતી દેવી (માતા)

જીવનસાથી: એમિલી શેન્કલ

બાળકોઃ અનિતા બોઝ

શિક્ષણ: રેવેન શો કોલેજિયેટ સ્કૂલ, કટક; પ્રેસિડેન્સી કોલેજ, કલકત્તા; કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટી, ઈંગ્લેન્ડ

સંગઠનો(રાજકીય પક્ષ): ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ; ફોરવર્ડ બ્લોક; ભારતીય રાષ્ટ્રીય સેના

ચળવળ: ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળ

રાજકીય વિચારધારા: રાષ્ટ્રવાદ; સામ્યવાદ; ફાસીવાદ તરફ વલણ ધરાવે છે

ધર્મ: હિંદુ ધર્મ

સુભાષ ચંદ્ર બોઝ: કૌટુંબિક ઇતિહાસ અને પ્રારંભિક જીવન

નેતાજી સુભાષ ચંદ્ર બોઝનો જન્મ 23 જાન્યુઆરી 1897ના રોજ કટક (ઓરિસ્સા)માં પ્રભાવતી દત્ત બોઝ અને જાનકીનાથ બોઝને ત્યાં થયો હતો. તેમના પિતા કટકમાં સફળ વકીલ હતા અને તેમને “રાય બહાદુર”નું બિરુદ મળ્યું હતું. તેમણે તેમના ભાઈ-બહેનોની જેમ જ કટકની પ્રોટેસ્ટન્ટ યુરોપિયન સ્કૂલ (હાલમાં સ્ટુઅર્ટ હાઈ સ્કૂલ)માં તેમનું સ્કૂલિંગ કર્યું હતું. તેમણે પ્રેસિડેન્સી કોલેજમાંથી સ્નાતક કર્યું. 16 વર્ષની ઉંમરે તેમની કૃતિઓ વાંચ્યા પછી તેઓ સ્વામી વિવેકાનંદ અને રામકૃષ્ણના ઉપદેશોથી પ્રભાવિત થયા હતા. ત્યારબાદ તેમને તેમના માતા-પિતા દ્વારા ભારતીય સિવિલ સર્વિસની તૈયારી કરવા માટે ઈંગ્લેન્ડની કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીમાં મોકલવામાં આવ્યા હતા. 1920 માં તેમણે સિવિલ સર્વિસની પરીક્ષા પાસ કરી, પરંતુ એપ્રિલ 1921 માં, ભારતમાં રાષ્ટ્રવાદી દંગલ વિશે સાંભળ્યા પછી, તેમણે તેમની ઉમેદવારીમાંથી રાજીનામું આપ્યું અને ભારત પાછા ઉતાવળ કરી.

સુભાષ ચંદ્ર બોઝ અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ

તેઓ અસહકાર ચળવળમાં જોડાયા જે મહાત્મા ગાંધી દ્વારા શરૂ કરવામાં આવી હતી, જેણે INC ને એક શક્તિશાળી અહિંસક સંગઠન બનાવ્યું હતું. ચળવળ દરમિયાન, તેમને મહાત્મા ગાંધીએ તેમના રાજકીય ગુરુ બનેલા ચિત્તરંજન દાસ સાથે કામ કરવાની સલાહ આપી હતી. તે પછી, તેઓ યુવા શિક્ષક અને બંગાળ કોંગ્રેસના સ્વયંસેવકોના કમાન્ડન્ટ બન્યા. તેમણે ‘સ્વરાજ’ અખબાર શરૂ કર્યું. 1927 માં, જેલમાંથી મુક્ત થયા પછી, બોઝ કોંગ્રેસ પાર્ટીના જનરલ સેક્રેટરી બન્યા અને સ્વતંત્રતા માટે જવાહરલાલ નેહરુ સાથે કામ કર્યું.

“બળવાખોર પ્રમુખ”

1938 માં તેઓ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના પ્રમુખ તરીકે ચૂંટાયા અને રાષ્ટ્રીય આયોજન સમિતિની રચના કરી, જેણે વ્યાપક ઔદ્યોગિકીકરણની નીતિ ઘડી. જો કે, આ ગાંધીવાદી આર્થિક વિચાર સાથે સુસંગત ન હતું, જે કુટીર ઉદ્યોગોની કલ્પનાને વળગી રહે છે અને દેશના પોતાના સંસાધનોના ઉપયોગથી લાભ મેળવે છે. બોઝનું સમર્થન 1939 માં આવ્યું જ્યારે તેમણે ફરીથી ચૂંટણી માટે ગાંધીવાદી હરીફને હરાવ્યા. તેમ છતાં, “બળવાખોર પ્રમુખ” ગાંધીના સમર્થનના અભાવને કારણે રાજીનામું આપવા માટે બંધાયેલા હતા.

સુભાષ ચંદ્ર બોઝ અને ફોરવર્ડ બ્લોકની રચના

ઓલ ઈન્ડિયા ફોરવર્ડ બ્લોક એ ભારતમાં ડાબેરી રાષ્ટ્રવાદી રાજકીય પક્ષ હતો જે 1939માં સુભાષ ચંદ્ર બોઝના નેતૃત્વમાં ઈન્ડિયા કોંગ્રેસમાં એક જૂથ તરીકે ઉભરી આવ્યો હતો. તેઓ કોંગ્રેસમાં ડાબેરી વિચારો માટે જાણીતા હતા. ફ્રૉવર્ડ બ્લોકનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય કોંગ્રેસ પક્ષના તમામ કટ્ટરપંથી તત્વોને લાવવાનો હતો. જેથી કરીને તેઓ સમાનતા અને સામાજિક ન્યાયના સિદ્ધાંતોના પાલન સાથે ભારતની સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતાનો અર્થ ફેલાવી શકે.

નેતાજીએ એકવાર કહ્યું હતું કે,

જો તમે તમારી શક્તિમાં વિશ્વાસ કરો છો, તો દરેક કાર્ય શક્ય છે પણ જો અન્યો પાસેથી શક્તિઓ ઉછીની લેવામાં આવે છે તે ઘાતક સાબિત થઈ શકે છે.

જો તમે ચુપચાપ ભૂલોને નજરઅંદાજ કરી રહ્યા હોવ, તો આનાથી મોટો કોઈ ગુનો નથી. સુભાષચંદ્ર બોઝ પણ લોકોને એ યાદ રાખવા માટે પ્રેરિત કરતા હતાં કે, જો તમે અન્યાય સહન કરી રહ્યાં હોવ, ગુનાની સાક્ષી આપતા હોવ કે ખોટા સાથે સમાધાન કરો તો તે સૌથી મોટો ગુનો છે.

નેતાજીએ હંમેશા ઉચ્ચ વિચારોને અનુસરવાનું સ્વીકાર્યું. તેમણે પોતાના વિચારોમાં એમ પણ કહ્યું કે, જો તમે ઉચ્ચ વિચારો સાથે જીવન જીવો છો તો, તે તમને તમારી નબળાઈઓને દૂર કરવાની શક્તિ આપે છે, તેથી આપણે ઉચ્ચ વિચારો સાથે જીવવું જોઈએ.

નેતાજીએ જે પણ કાર્ય પૂર્ણ કરવાનું નક્કી કર્યું, તે પૂર્ણ કર્યા પછી જ તેઓ મૃત્યુ પામશે. આ તેમની કામ કરવાની રીત હતી. તેમણે એક વખત કહ્યું હતું કે, જે વ્યક્તિમાં ઉન્માદ નથી તે ક્યારેય મહાન બની શકતો નથી.

નેતાજીએ જીવનમાં સંઘર્ષને ખૂબ મહત્વ આપ્યું. તેમનું માનવું હતું કે, સંઘર્ષ વ્યક્તિને વધુ સારા બનવામાં મદદ કરે છે. તેમણે કહ્યું હતું કે, સંઘર્ષે જ મને માણસ બનાવ્યો અને મને આત્મવિશ્વાસ આપ્યો.

સુભાષ ચંદ્ર બોઝ અને ઇન્ડિયન નેશનલ આર્મી (INA) અથવા આઝાદ હિંદ ફૌઝ

બીજા વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન સ્વતંત્રતાની લડતમાં એક મહત્વપૂર્ણ વિકાસએ આઝાદ હિંદ ફોજની રચના અને પ્રવૃત્તિઓ હતી, જેને ભારતીય રાષ્ટ્રીય સેના અથવા INA તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. રાશ બિહારી બોઝ, એક ભારતીય ક્રાંતિકારી કે જેઓ ભારતમાંથી ભાગી ગયા હતા અને ઘણા વર્ષોથી જાપાનમાં રહેતા હતા, તેમણે દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના દેશોમાં રહેતા ભારતીયોના સમર્થન સાથે ભારતીય સ્વતંત્રતા લીગની સ્થાપના કરી હતી.

જનરલ મોહન સિંહે મહત્વની ભૂમિકા ભજવી

જ્યારે જાપાને બ્રિટિશ સૈન્યને હરાવ્યું અને દક્ષિણપૂર્વ એશિયાના લગભગ તમામ દેશો પર કબજો કર્યો, ત્યારે લીગે ભારતને બ્રિટિશ શાસનમાંથી મુક્ત કરવા માટે ભારતીય યુદ્ધ કેદીઓમાંથી ભારતીય રાષ્ટ્રીય સેનાની રચના કરી. બ્રિટિશ ભારતીય સેનામાં અધિકારી રહી ચૂકેલા જનરલ મોહન સિંહે આ સેનાને સંગઠિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.

સુભાષ ચંદ્ર બોઝ સિંગાપોર આવ્યા

આ દરમિયાન, સુભાષ ચંદ્ર બોઝ 1941માં ભારતથી ભાગી ગયા અને ભારતની આઝાદી માટે કામ કરવા જર્મની ગયા. 1943માં, તેઓ ઈન્ડિયન ઈન્ડિપેન્ડન્સ લીગનું નેતૃત્વ કરવા અને ઈન્ડિયન નેશનલ આર્મી (આઝાદ હિંદ ફોજ)નું પુનઃનિર્માણ કરવા માટે સિંગાપોર આવ્યા જેથી તેને ભારતની સ્વતંત્રતા માટે અસરકારક સાધન બનાવવામાં આવે. આઝાદ હિંદ ફોજમાં લગભગ 45,000 સૈનિકોનો સમાવેશ થતો હતો, જેમાંથી ભારતીય યુદ્ધ કેદીઓ તેમજ દક્ષિણપૂર્વ એશિયાના વિવિધ દેશોમાં સ્થાયી થયેલા ભારતીયો હતા.

ભારતનો ધ્વજ ફરકાવ્યો

21 ઑક્ટોબર 1943ના રોજ, સુભાષ ચંદ્ર બોઝ, જેઓ હવે નેતાજી તરીકે જાણીતા છે, તેમણે સિંગાપોરમાં સ્વતંત્ર ભારત (આઝાદ હિંદ)ની કામચલાઉ સરકારની રચનાની ઘોષણા કરી. નેતાજી જાપાનીઓના કબજામાં આવેલા આંદામાન ગયા અને ત્યાં ભારતનો ધ્વજ ફરકાવ્યો. 1944 ની શરૂઆતમાં, આઝાદ હિંદ ફોજ (INA) ના ત્રણ એકમોએ ભારતમાંથી અંગ્રેજોને હાંકી કાઢવા માટે ભારતના ઉત્તર-પૂર્વીય ભાગો પરના હુમલામાં ભાગ લીધો હતો. આઝાદ હિન્દ ફોજના સૌથી અગ્રણી અધિકારીઓમાંના એક શાહ નવાઝ ખાનના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતમાં પ્રવેશેલા સૈનિકોએ પોતાની જાતને જમીન પર સુવડાવી અને તેમની માતૃભૂમિની પવિત્ર માટીને જુસ્સાથી ચુંબન કર્યું. જો કે, આઝાદ હિંદ ફોજ દ્વારા

ભારતને આઝાદ કરવાનો પ્રયાસ નિષ્ફળ ગયો

ભારતીય રાષ્ટ્રવાદી ચળવળ જાપાન સરકારને ભારતના મિત્ર તરીકે જોતી ન હતી. તેની સહાનુભૂતિ તે દેશોના લોકો સાથે હતી જે જાપાનના આક્રમણનો ભોગ બન્યા હતા. જોકે, નેતાજી માનતા હતા કે જાપાન દ્વારા સમર્થિત આઝાદ હિંદ ફોજની મદદથી અને ભારતમાં બળવો કરીને ભારત પરના બ્રિટિશ શાસનનો અંત લાવી શકાય છે. ‘દિલ્હી ચલો’ ના નારા અને જય હિંદના નારા સાથે આઝાદ હિંદ ફોજ દેશની અંદર અને બહારના ભારતીયો માટે પ્રેરણાસ્ત્રોત હતી.

આઝાદ હિંદ ફોજની મહિલા રેજિમેન્ટની રચના

નેતાજીએ ભારતની સ્વતંત્રતા માટે દક્ષિણપૂર્વ એશિયામાં રહેતા તમામ ધર્મો અને ક્ષેત્રોના ભારતીયો સાથે મળીને રેલી કાઢી હતી. ભારતની આઝાદી માટેની પ્રવૃત્તિઓમાં પણ ભારતીય મહિલાઓએ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આઝાદ હિંદ ફોજની મહિલા રેજિમેન્ટની રચના કરવામાં આવી હતી, જે કેપ્ટન લક્ષ્મી સ્વામીનાથનના કમાન્ડ હેઠળ હતી. તેને રાણી ઝાંસી રેજિમેન્ટ કહેવામાં આવતી. આઝાદ હિંદ ફોજ ભારતના લોકો માટે એકતા અને વીરતાનું પ્રતીક બની ગયું. નેતાજી, જેઓ ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામના મહાન નેતાઓમાંના એક હતા, જાપાને આત્મસમર્પણ કર્યાના થોડા દિવસો પછી એક હવાઈ દુર્ઘટનામાં માર્યા ગયા હતા.

જાપાને આત્મસમર્પણ કર્યું

1945માં ફાસીવાદી જર્મની અને ઇટાલીની હાર સાથે બીજા વિશ્વયુદ્ધનો અંત આવ્યો. યુદ્ધમાં લાખો લોકો માર્યા ગયા. જ્યારે યુદ્ધ તેના અંતને આરે હતું અને ઇટાલી અને જર્મની પહેલેથી જ પરાજય પામી ચૂક્યા હતા, ત્યારે યુ.એસ.એ.એ જાપાનના બે શહેરો-હિરોશિમા અને નાગાસાકી પર અણુ બોમ્બ ફેંક્યા હતા. થોડી જ ક્ષણોમાં, આ શહેરો જમીન પર બળી ગયા અને 200,000 થી વધુ લોકો માર્યા ગયા. આ પછી તરત જ જાપાને આત્મસમર્પણ કર્યું. અણુ બોમ્બના ઉપયોગથી યુદ્ધ બંધ થઈ ગયું હોવા છતાં, તેનાથી વિશ્વમાં નવા તણાવ અને વધુને વધુ ઘાતક શસ્ત્રો બનાવવાની નવી સ્પર્ધા થઈ જે સમગ્ર માનવજાતનો નાશ કરી શકે.