- મોંઘવારી વેઠતા પાકિસ્તાનના હવે ખરાબ દિવસો આવશે
- ભારતે રાવી નદીનું પાણી રોકી દેતા પાકિસ્તાનમાં જળસંકટ
- સિંધુ જળ કરાર હેઠળ રાવી નદીના પાણી પર ભારતનો અધિકાર
ભારતે રાવી નદીમાંથી પાકિસ્તાન તરફ જતું પાણી અટકાવી દીધું છે, આનાથી પહેલાથી જ આર્થિક સંકટનો સામનો કરી રહેલા પાકિસ્તાનની મુશ્કેલીઓમાં વધારો થશે. ભારત લગભગ 45 વર્ષથી રાવી નદી પર ડેમ બનાવી રહ્યું હતું, જે પૂર્ણ થઈ ગયું છે અને હવે રાવી નદીનું પાણી પાકિસ્તાન સુધી પહોંચી શકશે નહીં. તમને જણાવી દઈએ કે વિશ્વ બેંકની દેખરેખ હેઠળ 1960માં હસ્તાક્ષર કરાયેલ સિંધુ જળ સંધિ હેઠળ, ભારતનો રાવીના પાણી પર વિશેષ અધિકાર છે. પંજાબના પઠાણકોટ જિલ્લામાં સ્થિત શાહપુર કાંડી બેરેજ જમ્મુ-કાશ્મીર અને પંજાબ વચ્ચેના ઘરેલુ વિવાદને કારણે રોકી દેવામાં આવ્યું હતું. પરંતુ તેના કારણે વર્ષોથી ભારતના પાણીનો મોટો હિસ્સો પાકિસ્તાનમાં જતો હતો.
પાણી પર ભારતનો અધિકાર છે
સિંધુ જળ સંધિ હેઠળ, રાવી, સતલજ અને બિયાસના પાણી પર ભારતનો સંપૂર્ણ અધિકાર છે, જ્યારે સિંધુ, ઝેલમ અને ચિનાબના પાણી પર પાકિસ્તાનનો અધિકાર છે. 1979 માં, પંજાબ અને જમ્મુ અને કાશ્મીરની સરકારોએ રણજિત સાગર ડેમ અને ડાઉનસ્ટ્રીમ શાહપુર કાંડી બેરેજના નિર્માણ માટે પાકિસ્તાનમાં પાણી વહી જતું અટકાવવા કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. આ કરાર પર જમ્મુ અને કાશ્મીરના તત્કાલિન મુખ્યમંત્રી શેખ મોહમ્મદ અબ્દુલ્લા અને પંજાબના તેમના સમકક્ષ પ્રકાશ સિંહ બાદલે હસ્તાક્ષર કર્યા હતા.
ડેમના નિર્માણ કાર્યમાં અડચણો આવી
ત્યારબાદ 1982માં પૂર્વ વડાપ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધીએ આ પ્રોજેક્ટનો પાયો નાખ્યો હતો, જે 1998 સુધીમાં પૂર્ણ થવાની ધારણા હતી. જ્યારે રણજીત સાગર ડેમનું બાંધકામ 2001માં પૂર્ણ થયું હતું, ત્યારે શાહપુર કાંડી બેરેજ બની શક્યું ન હતું અને રાવી નદીનું પાણી પાકિસ્તાનમાં જતું રહ્યું હતું. ત્યારબાદ વર્ષ 2008માં શાહપુર કાંડી પ્રોજેક્ટને રાષ્ટ્રીય પ્રોજેક્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો પરંતુ બાંધકામનું કામ 2013માં શરૂ થયું હતું. આ બધાની વિડંબના એ છે કે 2014માં પંજાબ અને જમ્મુ-કાશ્મીર વચ્ચેના વિવાદને કારણે પ્રોજેક્ટ ફરીથી અટકી ગયો હતો.
હવે ત્રણ રાજ્યોને રાવીના પાણીનો ફાયદો થશે
આખરે વર્ષ 2018માં કેન્દ્ર સરકારે મધ્યસ્થી કરી બંને રાજ્યો વચ્ચે સમજૂતી કરી હતી, ત્યારબાદ ફરીથી કામ થઈ શક્યું હતું અને હવે થોડા સમય પહેલા ડેમ બનાવવાનું કામ આખરે પૂર્ણ થયું છે અને હવે ડેમ તૈયાર છે. જે પાણી પાકિસ્તાન જતું હતું તેનો ઉપયોગ હવે જમ્મુ-કાશ્મીરના બે મુખ્ય જિલ્લા કઠુઆ અને સાંબાને સિંચાઈ માટે કરવામાં આવશે. 1150 ક્યુસેક પાણી હવે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં 32,000 હેક્ટર જમીનને સિંચાઈ કરશે અને જમ્મુ અને કાશ્મીર પણ ડેમમાંથી ઉત્પન્ન થતી 20 ટકા હાઈડ્રોઈલેક્ટ્રિક પાવર મેળવી શકશે.
અમે તમને જણાવી દઈએ કે 55.5 મીટર ઉંચો શાહપુરકંડી ડેમ એક બહુહેતુક રિવર વેલી પ્રોજેક્ટનો ભાગ છે જેમાં 206 મેગાવોટની કુલ સ્થાપિત ક્ષમતા સાથે બે હાઇડ્રો પાવર પ્રોજેક્ટનો સમાવેશ થાય છે. તે રાવી નદી પર બનેલ છે, જે રણજીત સાગર ડેમ પ્રોજેક્ટથી 11 કિમી નીચે છે. ડેમનું પાણી જમ્મુ-કાશ્મીર ઉપરાંત પંજાબ અને રાજસ્થાનને પણ મદદ કરશે.
