રિઝર્વ બેન્ક ઓફ ઈન્ડિયાએ ચેક દ્વારા ચુકવણી કરનારા લોકો અંગે એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. RBIએ એક નવી સિસ્ટમ શરૂ કરવાનું મુલતવી રાખ્યું છે જેમાં બેન્કોને ચેક મળ્યાના માત્ર 3 કલાકની અંદર પાસ અથવા રિજેક્ટ કરવાની ફરજ પાડવામાં આવતી હતી. આ સિસ્ટમ 3 જાન્યુઆરી, 2026ના રોજ લાગુ થવાની હતી, પરંતુ હવે તેને આગામી સૂચના સુધી મોકૂફ રાખવામાં આવી છે.
RBIની નવી યોજના શું હતી?
RBI દેશમાં ચેક ક્લિયરન્સ પ્રક્રિયાને ઝડપી અને આધુનિક બનાવવા માગે છે. આ માટે તેણે સતત ક્લિયરિંગ અને સેટલમેન્ટ (CCS) ફ્રેમવર્કની જાહેરાત કરી. તેનો બીજો તબક્કો મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવતો હતો, કારણ કે તે ચેક ક્લિયરન્સના સમયમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરશે. બીજા તબક્કા હેઠળ એકવાર બેન્કને ચેકની ડિજિટલ છબી પ્રાપ્ત થાય છે, ત્યારે તેને સ્વીકારવા અથવા નકારવા માટે ફક્ત 3 કલાકનો સમય મળે છે. જો બેન્ક આ સમયમર્યાદામાં જવાબ આપવામાં નિષ્ફળ જાય તો ચેક આપમેળે ક્લિયર થઈ ગયો માનવામાં આવે છે.
તબક્કો 1 પહેલાની જેમ ચાલુ રહેશે
24 ડિસેમ્બરના રોજ જાહેર કરાયેલા એક પરિપત્રમાં RBIએ જણાવ્યું હતું કે CCS ફ્રેમવર્કનો તબક્કો 2 મુલતવી રાખવામાં આવ્યો છે. જ્યારે કોઈ ચોક્કસ કારણ જાહેરમાં જણાવવામાં આવ્યું નથી, એવું માનવામાં આવે છે કે આ નિર્ણય બેન્કોની તકનીકી તૈયારી, સિસ્ટમ અપગ્રેડ અને ઓપરેશનલ પડકારોને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવ્યો હતો. RBIએ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે નવી તારીખ જાહેર ન થાય ત્યાં સુધી હાલની સિસ્ટમ, એટલે કે, તબક્કો 1 પહેલાની જેમ ચાલુ રહેશે.
હવે કેવી રીતે થઈ રહ્યું છે ચેક ક્લિયરન્સ?
આ વર્ષની શરૂઆતમાં તબક્કો 1 લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો. આ સિસ્ટમ હેઠળ ચેક ટ્રાન્ઝેકશન સિસ્ટમ (CTS) દ્વારા ચેકની ભૌતિક હિલચાલ દૂર કરવામાં આવી છે. હવે ડિજિટલ છબીઓ અને ઈલેક્ટ્રોનિક ડેટાનો ઉપયોગ કરીને ચેક ક્લિયર કરવામાં આવે છે, જે પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવે છે. બેન્કો હવે દિવસ દરમિયાન ચેકના ચોક્કસ બેચની રાહ જોતી નથી; ચેક મળતાની સાથે જ તેની છબી ક્લિયરિંગહાઉસને મોકલવામાં આવે છે.
ચેક પ્રોસેસિંગ સમયમાં કયા ફેરફારો થયા છે?
RBIએ ચેક પ્રોસેસિંગ માટેના કામકાજના કલાકોમાં પણ ફેરફાર કર્યો છે. ચેક ડિપોઝિટ વિન્ડો હવે સવારે 9:00થી બપોરે 3:00 વાગ્યા સુધી ખુલ્લી રહેશે. બેન્કો સવારે 9:00થી સાંજે 7:00 વાગ્યા સુધી ચેક કન્ફર્મ અથવા રિજેક્ટ કરી શકે છે. આનાથી ગ્રાહકોને તે જ દિવસે ચેક ક્લિયરન્સ મળવાની શક્યતા વધી જાય છે. બીજા તબક્કાને મુલતવી રાખવાનો અર્થ એ છે કે ત્રણ કલાકની ચેક ક્લિયરન્સ સમય મર્યાદા હવે લાગુ કરવામાં આવશે નહીં. આનો અર્થ એ છે કે ચેક ક્લિયર થવામાં હજુ વધુ સમય લાગી શકે છે. જો કે, વર્તમાન સિસ્ટમ પહેલા કરતા ઘણી ઝડપી છે, તેથી ગ્રાહકોને નોંધપાત્ર અસુવિધાનો સામનો કરવો પડશે નહીં.
