મોદી સરકાર મનરેગાની જગ્યા પર નવું બિલ લઇને આવી છે.જેનો વિપક્ષ દ્વારા વિરોધ કરવામાં આવી રહ્યો છે. આ બિલનું નામ વિકસિત ભારત ગેરંટી ફોર રોજગાર અને આજીવિકા મિશન એટલે કે (VB G RAM G). આ બિલ લોકસભામાં ભારે હોબાળા વચ્ચે પાસ થઇ ગયુ છે. હવે આ બિલ આજે રાજ્યસભામાં રજૂ થઇ શકે છે.
VB–G RAM G શું છે?
યુપીએ સરકાર દરમિયાન 2005 માં શરૂ કરાયેલ મનરેગાનો ઉદ્દેશ્ય ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં દરેક જરૂરિયાતમંદ પરિવારને ઓછામાં ઓછી રોજગારીની ખાતરી આપવાનો હતો. આ યોજના 100 દિવસની રોજગારી પૂરી પાડતી હતી, જેમાં કેન્દ્ર સરકાર તેના ખર્ચનો લગભગ 90 ટકા હિસ્સો ભોગવતી હતી. આ માળખાને હવે પ્રસ્તાવિત “વિકાસિત ભારત – રોજગાર અને આજીવિકા મિશન (ગ્રામીણ) માટે ગેરંટી” અથવા વીબી-જી રામ જી યોજનામાં બદલવામાં આવી રહી છે. નવા બિલમાં રોજગાર ગેરંટી વધારીને 125 દિવસ કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે, જે ગ્રામીણ પરિવારોની આવકને સ્થિર કરવાનો દાવો કરે છે.
સરકારનો તર્ક છે કે છેલ્લા 20 વર્ષોમાં ગ્રામીણ ભારતની સામાજિક-આર્થિક સ્થિતિમાં નોંધપાત્ર ફેરફારો થયા છે, અને તેથી સમય સાથે તાલમેલ રાખવા માટે મનરેગા જેવા કાયદાઓનું આધુનિકીકરણ કરવું જરૂરી છે. ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, આ નવો કાયદો “વિકાસિત ભારત 2047” ના ધ્યેયને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે, જેનો હેતુ ગ્રામીણ અર્થતંત્રને ફક્ત વેતન મજૂરીથી આગળ વધારવા અને આજીવિકા અને આત્મનિર્ભરતા તરફ આગળ વધારવાનો છે.
શું બદલાશે?
કેન્દ્ર સરકાર અગાઉ મનરેગા ખર્ચના 90 ટકા ભાગ આવરી લેતી હતી, પરંતુ VB-જી રામ જી યોજનામાં કેન્દ્ર સરકારનું યોગદાન હવે ઘટાડીને 60 ટકા કરવાનો પ્રસ્તાવ છે, બાકીના 40 ટકા રાજ્ય સરકારો દ્વારા ઉઠાવવામાં આવશે. આનાથી રાજ્યો પર નાણાકીય દબાણ વધવાની આશંકા છે. જોકે, સરકારે ઉત્તરપૂર્વીય અને હિમાલયી રાજ્યોને રાહત આપી છે, તેમના માટે જૂના 90:10 ફોર્મ્યુલા ચાલુ રાખવાનું વચન આપ્યું છે.
ટેકનોલોજીના ઉપયોગ અંગે બીજો મોટો ફેરફાર પ્રસ્તાવિત છે. નવા ફોર્મેટમાં AI-આધારિત ઓડિટ, GPS મોનિટરિંગ અને ડિજિટલ સર્વેલન્સ જેવી જોગવાઈઓ શામેલ છે. સરકારનો દાવો છે કે આનાથી છેતરપિંડી પર કાબુ મળશે અને ભંડોળનો યોગ્ય ઉપયોગ સુનિશ્ચિત થશે. જો ક ટીકાકારો માને છે કે આ ગ્રામીણ મજૂરોની ગોપનીયતા અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાને અસર કરી શકે છે, કારણ કે આ યોજના હેઠળ કાર્યરત મોટાભાગના કામદારો અકુશળ અને આર્થિક રીતે વંચિત પૃષ્ઠભૂમિમાંથી આવે છે.
