નવેમ્બર 2025માં 15 વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરના લોકો માટે બેરોજગારીનો દર 4.7 ટકાના રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી ગયો, જે ઓક્ટોબર 2025માં 5.2 ટકા હતો. આંકડા અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય (MoSPI) અનુસાર નવેમ્બર 2025માં 15 વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરના લોકો માટે બેરોજગારીનો દર ઘટીને 4.7 ટકા થયો, જે એપ્રિલ 2025 પછીનો સૌથી નીચો છે.
શ્રમ બજારની સ્થિતિ બની મજબૂત
મંત્રાલયે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે નવેમ્બર 2025માં ગ્રામીણ બેરોજગારીનો દર ઘટીને 3.9 ટકાના નવા નીચલા સ્તરે પહોંચ્યો હતો, જ્યારે શહેરી બેરોજગારીનો દર ઘટીને 6.5 ટકા થયો હતો, જે એપ્રિલ 2025માં નોંધાયેલા તેના અગાઉના સૌથી નીચા સ્તરની બરાબર હતો. એપ્રિલ 2025માં બેરોજગારીનો દર 5.1 ટકા હતો. નિવેદન મુજબ એકંદરે, વલણો ગ્રામીણ રોજગારમાં વધારો, મહિલા ભાગીદારીમાં વધારો અને શહેરી શ્રમ માંગમાં ધીમે ધીમે સુધારો થવાને કારણે શ્રમ બજારની સ્થિતિ મજબૂત થવાનું સૂચવે છે.
પુરુષો અને સ્ત્રીઓ એમ બંનેમાં બેરોજગારી ઘટી
મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે નવેમ્બર 2025માં 15 વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરના પુરુષો અને સ્ત્રીઓ બંને માટે બેરોજગારી દરમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. મહિલાઓમાં બેરોજગારી દર ઓક્ટોબર 2025માં 5.4 ટકાથી ઘટીને નવેમ્બર 2025માં 4.8 ટકા થયો હતો. આ ઘટાડો ગ્રામીણ અને શહેરી બંને વિસ્તારોમાં મહિલાઓ માટે બેરોજગારી દરમાં અનુક્રમે 4%થી 3.4% અને 9.7%થી 9.3% સુધીના ઘટાડા દ્વારા પ્રેરિત થયો હતો. વધુમાં એકંદર પુરુષ બેરોજગારી દર નવેમ્બર 2025માં ઘટીને 4.6% થયો હતો, જે ઓક્ટોબર 2025માં 5.1% હતો.
ગ્રામીણ તેમજ શહેરી એમ બંને વિસ્તારોમાં બેરોજગારી ઘટી
પ્રદેશનું વિશ્લેષણ કરીને નવેમ્બર 2025માં ગ્રામીણ અને શહેરી પુરુષો માટે બેરોજગારી દર અનુક્રમે 4.1% અને 5.6% હતો, જે પાછલા મહિનામાં અનુક્રમે 4.6% અને 6.1% હતો. એપ્રિલ-નવેમ્બર 2025 દરમિયાન પુરુષો, સ્ત્રીઓ અને તમામ વ્યક્તિઓ માટે બેરોજગારી દરમાં સતત અને વ્યાપક ઘટાડો જોવા મળ્યો. આ ઘટાડો ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં વધુ સ્પષ્ટ હતો, જ્યાં નવેમ્બરમાં પુરુષ અને સ્ત્રી બંને બેરોજગારી દર તેમના સૌથી નીચા સ્તરે પહોંચી ગયો હતો. શહેરી વિસ્તારોમાં બેરોજગારીનો દર ઊંચો રહ્યો, પરંતુ સમયગાળાના અંત સુધીમાં તેમાં સુધારો થયો.
મહિલા વસ્તી ગુણોત્તરમાં પણ થયો વધારો
નવેમ્બર 2025માં 15 વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરના વ્યક્તિઓ માટે મહિલા વસ્તી ગુણોત્તર (WPR)માં વ્યાપક સુધારાનો વલણ જોવા મળ્યો. ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં મહિલા શ્રમ બળ ગુણોત્તર (WPR) એપ્રિલ 2025માં 55.4 ટકાથી વધીને નવેમ્બર 2025માં 56.3 ટકા થયો હતો, જ્યારે તે જ સમયગાળા દરમિયાન એકંદર WPR 52.8 ટકાથી વધીને 53.2 ટકા થયો. શહેરી વિસ્તારોમાં WPR લગભગ સ્થિર રહ્યો. ખાસ કરીને ગ્રામીણ મહિલા WPR એપ્રિલ 2025માં 36.8 ટકાથી વધીને નવેમ્બર 2025માં 38.4 ટકા થયો હતો. જેના કારણે આ સમયગાળા દરમિયાન એકંદર મહિલા WPR 32.5 ટકાથી વધીને 33.4 ટકા થયો.
LFPRમાં જોવા મળ્યો વધારો
કુલ કાર્યબળમાં વધારો જોવા મળ્યો, જે જૂન 2025માં 51.2 ટકા હતો નવેમ્બર 2025માં 53.2 ટકા થયો. 15 વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરના વ્યક્તિઓમાં એકંદર LFPR નવેમ્બર 2025માં વધીને 55.8 ટકા થયો, જે એપ્રિલ 2025 પછીનો સૌથી વધુ સ્તર છે. શ્રમ બળ ભાગીદારી દર (LFPR)માં વધારો મુખ્યત્વે ગ્રામીણ વિસ્તારો દ્વારા પ્રેરિત હતો, જ્યાં તે એપ્રિલ 2025માં 58.0 ટકાથી વધીને નવેમ્બર 2025માં 58.6 ટકા થયો. પાછલા મહિનાની કરતાં ગ્રામીણ LFPR 57.8 ટકાથી વધીને 58.6 ટકા થયો, જ્યારે શહેરી LFPR થોડો ઘટીને 50.5 ટકાથી 50.4 ટકા થયો.
મહિલા LFPRમાં જોવા મળ્યો સતત વધારો
એકંદરે, જૂન 2025થી નવેમ્બર 2025 સુધી મહિલા LFPRમાં સતત વધારો જોવા મળ્યો. આ સમયગાળા દરમિયાન તે 32.0%થી વધીને 35.1% થયો, મુખ્યત્વે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં શ્રમ બળ ભાગીદારીમાં વધારો થવાને કારણે જ્યારે શહેરી મહિલા LFPR પ્રમાણમાં સ્થિર રહ્યો. ગ્રામીણ મહિલા શ્રમ-મુક્ત પ્રસૂતિ દર (LFPR)માં પણ સતત વધારો નોંધાયો, જે જૂન 2025માં 35.2%થી નવેમ્બર 2025માં 39.7% થયો.
કેટલા લોકો પર થયો સર્વે
અખિલ ભારતીય સ્તરે, માસિક અંદાજ કુલ 3,73,229 વ્યક્તિઓના સર્વેક્ષણોમાંથી મેળવેલી માહિતી પર આધારિત છે. કામદાર વસ્તી ગુણોત્તર (WPR) કુલ વસ્તીમાં રોજગાર ધરાવતા લોકોના પ્રમાણને વ્યાખ્યાયિત કરે છે. ઉચ્ચ-આવર્તન શ્રમ બળ સૂચકાંકોની જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને PLFSની નમૂના પદ્ધતિ જાન્યુઆરી 2025થી સુધારેલ છે. એપ્રિલ થી ઓક્ટોબર 2025ના સમયગાળા માટે માસિક બુલેટિન પહેલાથી જ જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. આ નવેમ્બર 2025 બુલેટિન શ્રેણીમાં આઠમું છે.
