- ચંદ્ર પર પાણીનો વિશાળ ભંડાર બરફ સ્વરૂપે હોવાનો સંકેત ઈસરોએ કર્યો
- નાસા ઉપરાંત ચીન અને જાપાન પણ આ મુદ્દે સંશોધન કરી ચુક્યા છે
- ચંદ્રની સપાટી પર બરફની શોધ ભાવિ સંશોધન માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થશે
ભારતની જાણીતી અવકાશ સંસ્થા ઈસરોએ ચંદ્રના રહસ્યોને લઈ મોટો ખુલાસો કર્યો છે. ઈસરોના વૈજ્ઞાનિકોએ તાજેતરમાં હાથ ધરેલા અભ્યાસમાં ચંદ્રના ધ્રુવીય ખાડાઓમાં પાણીના બરફની વધતી શક્યતાના પુરાવા મળ્યા છે. ઈન્ટરનેશનલ સોસાયટી ફોર રિમોટ સેન્સિંગ જર્નલમાં પ્રકાશિત લેખથી જાણવા મળે છે. પહેલા ચંદ્રની સપાટીથી થોડાક મીટર સપાટી પર બરફ ઉત્તર અને દક્ષિણ ધ્રુવીય બંને પ્રદેશોમાં ચંદ્રના પ્રથમ થોડા મીટરમાં સપાટી પરના બરફનું પ્રમાણ લગભગ 5 થી 8 ગણું વધારે છે. આ શોધ ભવિષ્યના ચંદ્ર મિશન અને ચંદ્ર પર લાંબા ગાળાની માનવ હાજરી માટે મહત્વપૂર્ણ અસરો ધરાવે છે.
ચંદ્રની સપાટી પર બરફની શોધ ચંદ્રના પાણીના ભાવિ સંશોધન માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે. આ બરફના નમૂના અથવા ખોદકામ માટે ચંદ્ર પર ડ્રિલિંગ ભવિષ્યના મિશનને સમર્થન આપવા અને ચંદ્રની સપાટી પર જીવનની શક્યતા સ્થાપિત કરવા માટે મહત્વપૂર્ણ રહેશે. વધુમાં, અભ્યાસ એ પણ દર્શાવે છે કે ઉત્તરીય ધ્રુવીય પ્રદેશમાં જળ બરફનું પ્રમાણ દક્ષિણ ધ્રુવીય ક્ષેત્ર કરતાં બમણું છે.
ચંદ્ર પર પાણી જ્વાળામુખી ફાટવાથી આવ્યું હોઈ શકે છે
ચંદ્રનો આ અભ્યાસ એ પૂર્વધારણાની પુષ્ટિ કરે છે કે ચંદ્રના ધ્રુવો પર પાણીનો બરફનો પ્રાથમિક સ્ત્રોત 3.8 થી 3.2 અબજ વર્ષો પહેલા ઈમ્બ્રિયન સમયગાળા દરમિયાન જ્વાળામુખી દરમિયાન ઉદ્ભવ્યો હતો. કેન્યોન્સ અને મારિયા (પ્રાચીન જ્વાળામુખી ફાટવાથી બનેલા ઘાટા, સપાટ મેદાનો) તીવ્ર જ્વાળામુખીની પ્રવૃત્તિ દ્વારા રચાયા હતા. પરિણામો એ પણ તારણ આપે છે કે પાણીનો બરફ જ્વાળામુખીની અસરને કારણે થયો હોઈ શકે છે.
સંશોધન ટીમે ચંદ્ર પર પાણીના બરફની ઉત્પત્તિ અને વિતરણને સમજવા માટે નાસાના લુનર રિકોનિસન્સ ઓર્બિટર (LRO) પર રડાર, લેસર, ઓપ્ટિકલ, ન્યુટ્રોન સ્પેક્ટ્રોમીટર, અલ્ટ્રા-વાયોલેટ સ્પેક્ટ્રોમીટર અને થર્મલ રેડિયોમીટર સહિતના સાત સાધનોનો ઉપયોગ કર્યો હતો. વૈજ્ઞાનિક સંશોધન ટીમે ચંદ્રમા પર પાણીના બરફની ઉત્ત્પતિ અને વિતરણને સમજવા નાસાના ઓર્બિટર પર રડાર, લેઝર, અલ્ટ્રા વાયોલેટ સ્પેકટ્રોમિટર તેમજ થર્મલ રેડિયોમીટર સહિતા સાત ઉપકરણોનો ઉપયોગ કર્યો
ચંદ્ર પર પાણી મળવાની ઘટના અદભુત
ચંદ્રમાના ધૃવમાં પાણીના બરફની આ ઘટના ખૂબ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. કારણ કે, આનાથી ચંદ્રમા પર ભવિષ્યમાં જીવનની શક્યતાની સાથે ઈસરોની ભવિષ્યની શોધ અને લક્ષણ વર્ણનના હેતુથી મિશન માટે ભવિષ્યના લેન્ડિંગ અને નમૂનાની પસંદગી કરવામાં મદદગાર બનશે. આ અભ્યાસનું તારણ ઈસરોએ ગત અભ્યાસ પર આધારિત છે. જેમાં ચંદ્રયાન-2ના ધ્રુવીય ક્રેટરમાં પાણીના બરફની હાજરીની શક્યતા તરફ ઈશારો કર્યો હતો.
