વ્યકિતગત સ્વતંત્રતા બીજા જીવનસાથીના કાયદાકીય અધિકારોનું ઉલ્લંઘન કરી શકતી નથી
અગ્ર ગુજરાત, રાજકોટ
અલ્હાબાદ હાઇકોર્ટે ચુકાદો આપ્યો છે કે એક પરિણીત વ્યક્તિ, જેનો જીવનસાથી જીવંત છે, તે છૂટાછેડા લીધા વિના કાયદેસર રીતે ત્રીજા પક્ષ સાથે લિવ-ઇન રિલેશનશિપમાં રહી શકતો નથી. કોર્ટે અવલોકન કર્યું છે કે, વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા અસીમિત નથી અને તે બીજા જીવનસાથીના કાયદાકીય અધિકારોનું ઉલ્લંઘન કરી શકતી નથી. અલ્હાબાદ હાઇકોર્ટે લિવ-ઇન રિલેશનશિપ અંગે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે ચુકાદો આપ્યો છે કે જે વ્યક્તિ પહેલાથી જ પરિણીત છે અને જેનો જીવનસાથી હજુ પણ જીવંત છે, તે તેના હાલના જીવનસાથી પાસેથી છૂટાછેડા લીધા વિના ત્રીજા પક્ષ સાથે કાયદેસર રીતે લિવ-ઇન રિલેશનશિપમાં રહી શકતો નથી.
હાઇકોર્ટે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે, જ્યાં સુધી પરિણીત જીવનસાથી જીવંત હોય અથવા તેમના તરફથી છૂટાછેડાનો હુકમનામું ન હોય, ત્યાં સુધી કોઈપણ વ્યક્તિને કાયદેસર રીતે ત્રીજા વ્યક્તિ સાથે લગ્ન કરવાની અથવા લિવ-ઇન રિલેશનશિપમાં રહેવાની પરવાનગી આપી શકાતી નથી. કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે આવા વ્યક્તિઓએ પહેલા સક્ષમ કોર્ટમાંથી છૂટાછેડાનો હુકમનામું મેળવવું પડશે. આ અવલોકનો સાથે, ન્યાયાધીશ વિવેક કુમાર સિંહની સિંગલ બેન્ચે અરજીનો નિકાલ કર્યો હતો.
કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે, અરજદારને તેમના રક્ષણ માટે કોર્ટનો આદેશ મેળવવાનો કોઈ અધિકાર નથી, કારણ કે પરિણીત વ્યક્તિઓને કાયદેસર રીતે અન્ય વ્યક્તિ સાથે લિવ-ઇન રિલેશનશિપમાં રહેવાની પરવાનગી નથી. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે લિવ-ઇન રિલેશનશિપમાં હોવાનો દાવો કરનારા અરજદારોને રક્ષણ આપી શકાતું નથી. વધુમાં, ભારતના બંધારણની કલમ 226 હેઠળ મળેલી સત્તાઓનો ઉપયોગ કરીને આવી સુરક્ષા આપી શકાતી નથી.
અરજદારોએ કોર્ટ પાસેથી તેમના શાંતિપૂર્ણ જીવનમાં કોઈ દખલ ન થાય અને તેમને રક્ષણ પૂરું પાડવા માટે નિર્દેશો માંગ્યા હતા. અરજદારોએ દલીલ કરી હતી કે તેઓ પતિ-પત્ની તરીકે સાથે રહી રહ્યા હતા પરંતુ તેમના પરિવારના સભ્યો તરફથી તેમના જીવના જોખમનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. પરિણામે, તેમણે કોર્ટમાં રક્ષણની જોગવાઈ માટે નિર્દેશ માંગતી અરજી દાખલ કરી.
જોકે, રાજ્ય સરકારે અરજીનો વિરોધ કર્યો હતો, કોર્ટ સમક્ષ દલીલ કરી હતી કે અરજદારો પહેલાથી જ પરિણીત હતા અને તેમણે સક્ષમ કોર્ટમાંથી છૂટાછેડાનો હુકમ મેળવ્યો નથી. ‘અનુ અને અન્યો’ વતી હાઇકોર્ટમાં અરજી દાખલ કરવામાં આવી હતી. અરજદારો વતી એડવોકેટ રોહિત નંદન સિંહ કોર્ટમાં હાજર રહ્યા હતા અને તેમનો કેસ રજૂ કર્યો હતો, જ્યારે સરકાર તરફથી એડિશનલ ચીફ સ્ટેન્ડિંગ કાઉન્સેલ યોગેશ કુમારે દલીલ કરી હતી કે અરજદારોએ સક્ષમ કોર્ટ પાસેથી છૂટાછેડાનો હુકમ મેળવ્યો ન હોવાથી, લિવ-ઇન રિલેશનશિપમાં રહેવાનું તેમનું આ કૃત્ય ગેરકાયદેસર છે.
સુનાવણી દરમિયાન, હાઇકોર્ટે અવલોકન કર્યું કે, લગ્ન અથવા લિવ-ઇન રિલેશનશિપમાં રહેવા માટે બે સંમતિથી પુખ્ત વયના લોકોની હાજરી એક પૂર્વશરત છે. જો કે, ગોત્ર, જાતિ અને ધર્મ જેવા ખ્યાલો જૂના છે તે સ્વીકારતા, કોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે કોઈને પણ બે વ્યક્તિઓની વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતામાં દખલ કરવાનો અધિકાર નથી. માતાપિતાને પણ નહીં. તેમ છતાં, કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે, સ્વતંત્રતાનો અધિકાર, અથવા વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનો અધિકાર, સંપૂર્ણ અથવા અબાધિત અધિકાર નથી.
