વૈજ્ઞાનિકોએ પેસિફિક મહાસાગરના મોજા નીચે જ્વાળામુખીની એક આખી શૃંખલા શોધી કાઢી છે. આ શોધ આપણને એક નવા પ્રકારના દરિયાઈ ઇકોસિસ્ટમનો પરિચય કરાવી શકે છે. પેસિફિક મહાસાગરના ઊંડા પાણીની નીચે એક આખું વિશ્વ છુપાયેલું હતું, જેનો ખુલાસો હવે વૈજ્ઞાનિકોએ કર્યો છે. એક સમુદ્રી અભિયાન દરમિયાન કૂક ટાપુઓ નજીક સમુદ્રના તળ નીચે અનેક પાણીની અંદરના જ્વાળામુખી મળી આવ્યા હતા.
મહાસાગરના પેટાળમાં જ્વાળામુખી
આશ્ચર્યજનક વાત એ છે કે આમાંના કેટલાક જ્વાળામુખી હજુ પણ સક્રિય હોઈ શકે છે. આ જ્વાળામુખી હવાઈથી લગભગ 4700 કિલોમીટર દક્ષિણમાં સ્થિત છે. વૈજ્ઞાનિકો માને છે કે જો આ સક્રિય થાય છે. તો ઊંડા સમુદ્રમાં એક અનોખી ઇકોસિસ્ટમ રચાઈ શકે છે. જો કે, હજુ સુધી કોઈ સ્પષ્ટ જ્વાળામુખીની પ્રવૃત્તિના કોઈ સંકેતો નથી. સીબેડ મિનરલ્સ ઓથોરિટીના નિષ્ણાતો કહે છે કે અત્યાર સુધી આ વિસ્તારની સંપૂર્ણ તપાસ કરવામાં આવી ન હતી. જ્યારે નવા નકશાનું સંપૂર્ણ વિશ્લેષણ કરવામાં આવશે. ત્યારે વૈજ્ઞાનિકો ભવિષ્યમાં આ વિસ્તારોની સરળતાથી તપાસ કરી શકશે.
આ જ્વાળામુખી કેવી રીતે બન્યા?
કુક ટાપુઓ 15 ટાપુઓનો સમૂહ છે, જે ફ્રેન્ચ પોલિનેશિયા અને અમેરિકન સમોઆ વચ્ચે સ્થિત છે. આ ટાપુઓ લાખો વર્ષો પહેલા રચાયા હતા. જ્યારે પેસિફિક પ્લેટ પૃથ્વીના આવરણમાં મેગ્મા હોટસ્પોટ પરથી પસાર થઈ હતી. જેમ હવાઇયન ટાપુઓ રચાયા હતા. હોટસ્પોટ એ એવી જગ્યા છે જ્યાં ગરમ મેગ્મા આવરણમાંથી પોપડા સુધી ઉગે છે અને જ્વાળામુખીની પ્રવૃત્તિ શરૂ થાય છે. જ્યારે મેગ્મા વારંવાર ફૂટે છે અને પાણીમાં ઠંડુ થાય છે. ત્યારે ધીમે ધીમે સમુદ્રની નીચે જ્વાળામુખી પર્વતો બને છે. જો આ પ્રક્રિયા લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે તો આ જ્વાળામુખી પાણીની સપાટીથી ઉપર ઉભરી શકે છે અને એક નવો ટાપુ બનાવી શકે છે. કુક ટાપુઓમાં મોટાભાગના જ્વાળામુખી ઘણા મિલિયન વર્ષ જૂના છે. પરંતુ રારોટોંગા અને આઈતુતાકી ટાપુઓ પરના ખડકોમાં નવા અને જૂના જ્વાળામુખીના ખડકોનું મિશ્રણ છે. આનો અર્થ એ થયો કે આ ટાપુઓ તાજેતરમાં જ રચાયા છે. વૈજ્ઞાનિકોએ શોધી કાઢ્યું કે રારોટોંગા પરનો સૌથી નાનો જ્વાળામુખી ખડક માત્ર 1.2 મિલિયન વર્ષ જૂનો છે.
2024 માં 6.7 લાખ વર્ષ જૂનો સિગ્નલ મળ્યો
તાજેતરમાં વૈજ્ઞાનિકોએ કુક ટાપુઓના સમુદ્ર તળ પર છુપાયેલા જ્વાળામુખીના ખડકોનો અભ્યાસ કર્યો. આ વિસ્તાર રારોટોંગાથી 60 કિલોમીટર દક્ષિણ-પૂર્વમાં સ્થિત છે અને આ જ્વાળામુખીને “તામા” નામ આપવામાં આવ્યું છે. આ ખડકો ફક્ત 670,000 વર્ષ જૂના હોવાનું જાણવા મળ્યું હતું, જે તેમને કુક ટાપુઓમાં મળી આવેલા સૌથી નાના જ્વાળામુખી ખડકો બનાવે છે. આ શોધના આધારે, વૈજ્ઞાનિકોએ અનુમાન લગાવ્યું કે રારોટોંગાથી તામાના દક્ષિણપૂર્વમાં ઘણા અન્ય પાણીની અંદરના જ્વાળામુખી હોઈ શકે છે.
ARTEX 2025 મિશન – મહાસાગરના ઊંડાણમાં નવી શોધ
આ રહસ્યમય જ્વાળામુખીનું અન્વેષણ કરવા માટે ARTEX 2025 મિશન શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. તેનો હેતુ રારોટોંગાની આસપાસના દરિયાઈ તળનો વિગતવાર નકશો બનાવવાનો હતો. આ અભિયાન દરમિયાન, વૈજ્ઞાનિકોએ સમુદ્ર તળ પર એક કિલોમીટર ઉંચો જ્વાળામુખી “પેપે” શોધી કાઢ્યો. જોકે, અત્યાર સુધી વૈજ્ઞાનિકો આ જ્વાળામુખી સક્રિય છે કે નહીં તેની સંપૂર્ણ પુષ્ટિ કરી શક્યા નથી. આ માટે તેમણે સીધા જઈને ખડકોના નમૂના એકત્રિત કરવા પડશે. વૈજ્ઞાનિકોની ટીમ હવે ફરીથી આ વિસ્તારમાં જવા માંગે છે. તેમનો ઉદ્દેશ્ય જ્વાળામુખીના ખડકોના નમૂના એકત્રિત કરવાનો અને તેમની ચોક્કસ ઉંમર શોધવાનો છે. આ ઉપરાંત, આ શોધ એ પણ જાહેર કરશે કે શું આ જ્વાળામુખીની ગરમીને કારણે સમુદ્રમાં કોઈ અનોખું જીવન ખીલી રહ્યું છે.
