કોઇ જાગે છે……!!!

ફેકટ ચેક : સુપ્રિમ કોર્ટે ચેક મેટ કેમ આપ્યો ?

૦ મિડિયામાં ફેક ન્યુઝ ફેલાતાં રોકવા સરકારે પી.આઇ.બી. હેઠળ એક યુનિટ બનાવ્યુ છે

૦ જેનો અમલ ર૦ માર્ચથી કર્યો છે, જેમાં સરકાર જ નકકી કરશે કે કયા ન્યુઝ ફેક ન્યુઝ છે

૦ આ કાયદા સામે મુંબઇ હાઇકોર્ટમાં કેસ ચાલતો હતો ત્યારે જ સરકારે ફેકટ ચેક વિભાગનો અમલ શરૂ કરી દીધો

૦ સુપ્રિમ કોર્ટમા મામલો ગયો,ફરિયાદી પક્ષની દલીલ એ છે કે સરકાર જ ફરિયાદી અને સરકાર જ જજ એ બાબત ગેરબંધારણીય છે

૦ સરકાર મિડિયાને અંકુશ કરવા ફેકટ ચેક યુનિટની સતાનો દૂરઉપયોગ કરી શકે છે તેવી શંકા વ્યકત થઇ

મિડિયામાં ખુબ અરાજકતા છે. ખાસ કરીને ફેક ન્યુઝથી સોશિયલ મિડિયા ઉભરાય છે. કયારેક હેટક્રાઇમનું કારણ સોશિયલ મિડિયા ઉપર વહેતાં ન્યુઝ કારણભૂત બને છે. કયારેક ફેક ન્યુઝથી અચાનક કોઇ સ્થળે દંગા ફાટી નિકળે છે. કયારેક સરકારી તંત્રને સોશિયલ મિડિયાના બેજવાબદાર ન્યુઝને કારણે બિનજરૂરી દોડધામ થઇ જાય છે. કેટલાક સમાચાર દેશ વિરોધી હોય છે. કેટલાક સમાચાર સમાજના તાણાવાણા ઉપર કુઠારાઘાત કરનાર હોય છે. કેટલાંક ફેક ન્યુઝ શાંત જળમાં પથરા ફેંકવાનું કામ કરે છે. એકંદરે અનિયંત્રિત સોશિયલ મિડિયા અને બેજવાબદાર અન્ય મિડિયાને કોઇ એક વોચ ડોગ હેઠળ લાવવાની જરૂરિયાત સરકારને લાગી છે. આવું દેશના સરેરાશ નાગરિક અને જુદા જુદા સરકારી તંત્રને પણ લાગતું હશે. ખાસ કરીને પબ્લીક ડીલીંગ કરનાર સરકારી તંત્રને મિડિયાની બેજવાબદારી અને તેને કારણે ઉભી થતી મૂશ્કેલીઓનો સામનો કરવાનો કડવો અનુભવ છે.

આ સિકકાની એક બાજુ છે. સરકાર અનિયંત્રિત અને બેજવાબદાર મિડિયાને નિયંત્રિત કરવા માટે પગલાં લ્યે અને કોઇ ઓથોરિટિ બનાવે તે બાબત કદાચ સમયની માગ હશે. તેને અનુસંધાને લોકસભાની ચૂંટણી જાહેર થઇ ગયા બાદ સરારે ર૦ માર્ચે ફેકટ ચેક યુનિટના અમલીકરણની જાહેરાત કરી દીધી. આ ફેકટ ચેક યુનિટનું કામ ફેક ન્યુઝ ચેક કરી તેને નિયંત્રિત કરવાનું રહેશે. કેન્દ્ર સરકારના પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો (પી.આઇ.બી.)હેઠળ કાર્યરત રહેશે. પરંતુ સરકારના આ નિર્ણય સામે મુંબઇ હાઇકોર્ટમા કેસ ચાલે છે અને કેસનો ચુકાદો નથી આવ્યો ત્યારે સરકારે અચાનક આ યુનિટની ઘોષણા કરી તેનો અમલ કરવાની સરકારની ઉતાવળ સામે મામલો સુપ્રિમ કોર્ટમા ગયો હતો. સુપ્રિમ કોર્ટે હાલ તુરંતુ જયાં સુધી મુંબઇ હાઇ કોર્ટના ત્રીજા જજનું જજમેન્ટ ન આવે ત્યાં સુધી ફેકટ ચેક યુનિટને કાર્યરત કરવાના સરકારના આદેશને રોકી દીધો છે.

સરકારના ફેકટ ચેક યુનિટ સામે મુંબઇ હાઇકોર્ટ અને સુપ્રિમ કોર્ટમાં મુખ્યત્વે ત્રણ બાબતનો વિરોધ હતો. એક તો બંધારણના મૂળભૂત હકક અભિવ્યકતીની સ્વતંત્રાનું આ કાયદાના અમલથી હનન થતું હોવાની દલીલ છે. બીજી બાજુ વધુ ગંભીર બાબત એ છે કે સરકારે આ યુનિટમાં માત્ર સરકારી અધિકારીની જ નિયુકતી કરી છે મતલબ કે ફરિયાદી સરકાર અને જજમેન્ટ પણ સરકાર આપશે. કયા ન્યુઝ ફેક છે તે સરકારી અધિકારી નિર્ણય લેશે. તેનો અમલ પણ સરકાર કરશે. એટલે કે કોઇ કેસ નહી,કોઇ સુનાવણી નહિ ન્યાય તંત્ર કે કોઇ સ્વાયત બોડીનું ગઠન નહી. જેની સામે સૌથી વધુ આપતી છે.ત્રીજી બાબત અને આક્ષેપ એ છે કે સરકારે લોકસભાની ચૂંટણી જાહેર થઇ ગઇ છે અને મુંબઇ હાઇકોર્ટમાં કેસ ચાલે છે ત્યારે અચાનક ઉતાવળે ફેકટ ચેક યુનિટનો અમલ શા માટે કરી દીધો. તેના પાછળ એવી દલીલ છે કે સરકાર મિડિયાને કંટ્રોલ કરવા માંગે છે. સરકારને અનુકુળ ન હોય તેવા સમાચારો અટકાવવા માંગે છે. જેમાં ફેક ન્યુઝની કેટેગરીમા કોઇ પણ સમાચારને મૂકી શકાય.

સુપ્રિમ કોર્ટે કોમેડિયન કુણાલ કામરા,એડિટર્સ ગીલ્ડ અને અન્ય એક સંસ્થા દ્વારા કરવામાં આવેલી યાચિકાને ધ્યાને લઇને હાલ તુરંત સરકારને ફેકટ ચેક યુનિટનો અમલ કરવા ઉપર રૂકજાઓનો આદેશ આપ્યો છે. મુંબઇ હાઇકોર્ટમાં અગાઉ બે જજને બેન્ચે ફેકટ ચેક યુનિટ અંગે અલગ અલગ જજમેન્ટ આપતાં જેને ફ્રેકચર્ડ જજમેન્ટ ગણી ત્રીજા જજ પાસે આ કેસ દાખલ થયો છે. આ જજના ચુકાદા બાદ બહુમતી જજનો ચુકાદો આવશે. પરંતુ સુપ્રિમ કોર્ટમાં આ મામલો આવી ગયો છે અને મુંબઇ હાઇકોર્ટની કાર્યવાહિ પણ ચાલે છે ત્યારે હવે ફેકટ ચેક યુનિટનો સરકાર તાત્કાલીક અમલ નહિ કરી શકે. કદાચ ચૂંટણી સુધી આ કાયદાનો અમલ નહિ થાય.

ભવિષ્યમાં સુપ્રિમ કોર્ટ પાસ આ કેસ જાય તો ફેક ન્યુઝ ઉપર અંકુશ મૂકવા માટે જયારે પણ ફેકટ ચેક યુનિટનું ગઠન થાય ત્યારે પ્રેસકાઉન્સીલ અને એડિટર્સ ગીલ્ડ દ્વારા આવા યુનિટનું સંચાલન થાય તેવી માગણી ઉભી રહેશે. કારણ કે ફરિયાદીના વકિલને જ જજમેન્ટ આપવાનું હોય તો નિષ્પક્ષ ન્યાયની પ્રણાલીનો જ ભંગ થાય છે.

દેશમા છેલ્લા થોડા સમયથી કેટલાંક ચુકાદા આવે છે તે લોકશાહિની જીવંતતાના સિમાચિહ્ન જેવા છે ઇલેકટ્રોલ બોન્ડ જેમાં કોંગ્રેસ દેકારો કરે છે તેણે દાન લીધા બાદ દેકારો કર્યો છે. ભાજપ અને અન્ય પક્ષોને પણ મળ્યુ ત્યાર બાદનો વિવાદ છે. કોંગ્રેસે કે અન્ય વેએવા સંજોગોમાં મિડિયાની સ્વતંત્રતા ખાસ કરીને ગંભીર મિડિયાને પણ સોશિયલ મિડિયાની પાયરીમાં મૂકવાના પ્રયાસ સામે સવાલ ઉભા થયા છે. સુપ્રિમ કોર્ટે નીર ક્ષીર તપાસી જજમેન્ટ આપ્યુ એ બતાવે છે કે કોઇ તો જાગે છે !!!!