ટોલ ટેક્સથી સરકારની તગડી કમાણી
એક વર્ષમાં રૂ. 70,278 કરોડની આવક
ઉત્તર પ્રદેશ ટોલ આવકમાં નંબર-1,બીજા ક્રમે રાજસ્થાન, ત્રીજા ક્રમે મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાત ચોથા સ્થાને
અગ્ર ગુજરાત, નવી દિલ્હી
નવી દિલ્હી : દેશમાં રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો અને એક્સપ્રેસવેના ઝડપથી વિસ્તરી રહેલા નેટવર્ક સાથે ટોલ ટેક્સની આવકમાં પણ ઐતિહાસિક વધારો નોંધાયો છે. નાણાકીય વર્ષ 2025-26 દરમિયાન સમગ્ર દેશમાં ટોલ વસૂલાતનો આંકડો પ્રથમ વખત રૂ. 70,278.18 કરોડ સુધી પહોંચ્યો છે. એક વર્ષ અગાઉ એટલે કે 2024-25માં કુલ વસૂલાત રૂ. 61,408.15 કરોડ હતી. આમ, માત્ર એક વર્ષમાં જ લગભગ રૂ. 8,870 કરોડથી વધુનો વધારો નોંધાયો છે, જે દેશના માર્ગ પરિવહન ક્ષેત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ માનવામાં આવી રહી છે.
કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રી Nitin Gadkariએ રાજ્યસભામાં લેખિત જવાબમાં આ આંકડાઓ રજૂ કરતાં જણાવ્યું હતું કે, ટોલ આવકમાં સતત વધારો દેશના હાઇવે નેટવર્કના વિસ્તરણ, નવા એક્સપ્રેસવેના નિર્માણ અને વાહનોની વધતી અવરજવરનું પરિણામ છે.
ટોલ વસૂલાતની રાજ્યવાર યાદીમાં ઉત્તર પ્રદેશે સૌને પાછળ રાખીને પ્રથમ સ્થાન મેળવ્યું છે. રાજ્યએ વર્ષ દરમિયાન રૂ. 8,862.12 કરોડની ટોલ આવક નોંધાવી છે. ઉત્તર પ્રદેશમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં અનેક ગ્રીનફિલ્ડ એક્સપ્રેસવે, રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો અને કનેક્ટિવિટી પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ થતાં વાહન વ્યવહારમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે, જેના કારણે ટોલ વસૂલાતમાં પણ રેકોર્ડ વધારો થયો છે.
આ યાદીમાં રાજસ્થાન રૂ. 7,317.51 કરોડની આવક સાથે બીજા ક્રમે છે. સૌથી વધુ ટોલ પ્લાઝા ધરાવતું રાજ્ય હોવા છતાં રાજસ્થાન ટોલ વસૂલાતમાં ઉત્તર પ્રદેશથી પાછળ રહ્યું છે. મહારાષ્ટ્ર ત્રીજા, ગુજરાત ચોથા અને કર્ણાટક પાંચમા સ્થાને છે. ગુજરાતમાં ઉદ્યોગો, બંદરો અને વેપારને કારણે ભારે વાહન વ્યવહાર રહેતો હોવાથી રાજ્ય ટોચના પાંચ રાજ્યોમાં સ્થાન જાળવી રાખવામાં સફળ રહ્યું છે.
ટોલ પ્લાઝાની સંખ્યાની વાત કરીએ તો રાજસ્થાન દેશમાં સૌથી આગળ છે. રાજ્યમાં કુલ 172 ટોલ પ્લાઝા કાર્યરત છે. ઉત્તર પ્રદેશ 141 ટોલ પ્લાઝા સાથે બીજા ક્રમે છે, જ્યારે મહારાષ્ટ્રમાં 105, મધ્ય પ્રદેશમાં 98 અને કર્ણાટકમાં 68 ટોલ પ્લાઝા કાર્યરત છે.
કેન્દ્ર સરકારે ખાનગી વાહનો માટે શરૂ કરેલી વાર્ષિક પાસ યોજનાને પણ સારો પ્રતિસાદ મળ્યો છે. વર્ષ 2025-26 દરમિયાન આ યોજનામાંથી રૂ. 1,795.18 કરોડની આવક થઈ છે, જે કુલ ટોલ વસૂલાતમાં સામેલ છે. સરકારનું માનવું છે કે આ યોજના નિયમિત મુસાફરી કરતા વાહનચાલકોને રાહત આપવાની સાથે ટોલ વસૂલાતની પ્રક્રિયાને વધુ સરળ અને પારદર્શક બનાવવામાં મદદરૂપ બની રહી છે.
માર્ગ અને એક્સપ્રેસવેના વિસ્તરણ સાથે આગામી વર્ષોમાં પણ ટોલ વસૂલાતમાં સતત વધારો થવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. દેશભરમાં નવા આર્થિક કોરિડોર, ઔદ્યોગિક માર્ગો અને ઝડપી પરિવહન સુવિધાઓ વિકસતા સરકાર માટે ટોલ ટેક્સ આવકનું મહત્વ વધુ વધશે.
ટોલ વસૂલાતમાં ટોચના પાંચ રાજ્ય
ઉત્તર પ્રદેશ – રૂ. 8,862.12 કરોડ
રાજસ્થાન – રૂ. 7,317.51 કરોડ
મહારાષ્ટ્ર – ત્રીજા ક્રમે
ગુજરાત – ચોથા ક્રમે
કર્ણાટક – પાંચમા ક્રમે
દેશમાં ટોલ આવકનો નવો રેકોર્ડ
2024-25 : રૂ. 61,408.15 કરોડ
2025-26 : રૂ. 70,278.18 કરોડ
એક વર્ષમાં વધારો : આશરે રૂ. 8,870 કરોડ
સૌથી વધુ ટોલ પ્લાઝા ક્યાં?
રાજસ્થાન – 172
ઉત્તર પ્રદેશ – 141
મહારાષ્ટ્ર – 105
મધ્ય પ્રદેશ – 98
કર્ણાટક – 68
ઉત્તર પ્રદેશ કેમ બન્યું નંબર-1?
નવા એક્સપ્રેસવેનું નિર્માણ
રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોનું વિસ્તરણ
ભારે વાહન અવરજવર
ઝડપી ઔદ્યોગિક વિકાસ
વધતી કનેક્ટિવિટી
વાર્ષિક પાસ યોજનાથી મોટી કમાણી
ખાનગી વાહનો માટે શરૂ કરાયેલી વાર્ષિક પાસ યોજનામાંથી વર્ષ 2025-26 દરમિયાન રૂ. 1,795.18 કરોડની આવક થઈ. આ રકમ પણ કુલ ટોલ વસૂલાતમાં સામેલ છે.
ટોલ આવક કેમ વધી રહી છે?
નવા હાઇવે અને એક્સપ્રેસવે
વાહનોની વધતી સંખ્યા
લાંબા અંતરના માલ પરિવહનમાં વધારો
ડિજિટલ ટોલ વસૂલાતથી પારદર્શિતા
ઝડપી માર્ગ સુવિધાઓનો વ્યાપ
ગુજરાતનું સ્થાન યથાવત
ટોલ આવકમાં ગુજરાત દેશના ટોચના રાજ્યોમાં સામેલ રહ્યું છે. વેપાર, ઉદ્યોગ, બંદરો અને ભારે માલવાહક ટ્રાફિકને કારણે રાજ્ય ટોલ વસૂલાતમાં ચોથા સ્થાને પહોંચ્યું છે, જે તેની મજબૂત માર્ગ વ્યવસ્થા અને આર્થિક પ્રવૃત્તિઓને દર્શાવે છે.
