- ઈરાન સાથે ભારતના સંબંધો હડપ્પા અને મેસોપોટેમીયાની સંસ્કૃતિના
- હડપ્પા સંસ્કૃતિ સાથેના ઈરાન-ભારતના વેપાર સંબંધો
- ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે યુદ્ધ વચ્ચે ભારતની ભૂમિકા મહત્વની
ભારતની આઝાદી સમયે વિભાજનની અસર ભારત અને ઈરાન વચ્ચેના સંબંધો પર પણ પડી હતી. જો કે ધીમે ધીમે બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોમાં ગરમાવો આવવા લાગ્યો. ભારતના વિરોધમાં પાકિસ્તાનને સાથ આપનાર આ દેશ ધીરે ધીરે ભારતનો ખાસ મિત્ર બની ગયો.
1739માં કરનાલમાં લડાયેલા યુદ્ધે ભારતના હૃદયને ઈરાન તરફ ઝેર આપ્યું. આ હુમલો ઈરાનના શાસક નાદિર શાહે કર્યો હતો. મુઘલ ઈતિહાસમાં નાદિર શાહને લૂંટારા તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યો છે. જોકે તે ઈરાનના અફશારીદ વંશના સ્થાપક હતા. આ યુદ્ધમાં મુઘલોનો પરાજય થયો અને નાદિર શાહે મુઘલ કાળની સૌથી સુંદર કૃતિ તખ્ત-એ-તૌસ ભારતમાંથી છીનવી લીધી.
આ એ જ સિંહાસન હતું જેના પર કોહિનૂર હીરા સુવડાવવામાં આવ્યો હતો. તે શાહજહાં દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું અને તેને દિલ્હીના કિલ્લામાં રાખવામાં આવ્યું હતું. ઈરાનના શાસકના આ હુમલાએ સમગ્ર ભારતને હચમચાવી નાખ્યું. બંને દેશો વચ્ચેના આ હુમલાને કારણે ઉદભવેલી ખટાશની અસર હડપ્પન સંસ્કૃતિ સાથે જોડાયેલા સંબંધો પર પડી. તે સમયથી જ્યારે ઈરાનને પર્શિયા કહેવામાં આવતું હતું અને તે પર્સિયનોનો ગઢ હતો.
ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે યુદ્ધ થશે તો ભારત કોનું સમર્થન કરશે?
ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે વધી રહેલા તણાવ વચ્ચે એવી ચર્ચા ચાલી રહી છે કે જો બંને દેશો વચ્ચે યુદ્ધ થશે તો ભારત કોનું સમર્થન કરશે. વાસ્તવમાં બંને દેશો સાથે ભારતના ગાઢ સંબંધો છે. ઈરાન સાથે ભારતના સંબંધો ખાસ કરીને હડપ્પન અને મેસોપોટેમીયાની સંસ્કૃતિના છે. ઈરાનમાં ભારતીય દૂતાવાસની વેબસાઈટ અનુસાર, 2000 અને 3000 BC ની વચ્ચે, આધુનિક ઈરાક અને ઈરાનમાં રહેતા લોકો અને ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતમાં એક જ પ્રદેશમાંથી આવ્યા હતા. બંને વિસ્તારોના ખોદકામમાં મળેલી સમકાલીન સીલ અને ડિઝાઇનમાં સમાનતા દ્વારા પણ આની પુષ્ટિ થાય છે. ભારતના ગ્રંથ ઋગ્વેદ અને પર્સિયનના પવિત્ર પુસ્તક અવેસ્તામાં પણ બંને દેશોનો ઉલ્લેખ છે.
હડપ્પન સંસ્કૃતિ સાથેના વેપાર સંબંધો
સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિ દરમિયાન ભારત અને ઈરાન વચ્ચે વેપાર સંબંધો હતા. તે સમયે ભારત અને ઈરાન વચ્ચેનો વેપાર પર્શિયન ગલ્ફ અને અરબી સમુદ્ર દ્વારા થતો હતો. ઈરાનના કિશ, સુસા અને ઉરમાં સિંધુ સીલના ખોદકામમાં આનો પુરાવો મળ્યો છે. ઈતિહાસકારોના મતે, તે સમયે ભારત ઈરાન પાસેથી સોનું, ચાંદી, સીસું અને ઝીંક ખરીદતું હતું, જ્યારે ઈરાન ભારતમાંથી હાથીદાંતની આયાત કરતું હતું.
ઈન્ડો આર્ય સંસ્કૃતિના લોકો એક જ પરિવારના હતા
એવું માનવામાં આવે છે કે ભારત-આર્યન સંસ્કૃતિની શરૂઆત પહેલા ભારતીયો અને ઈરાનીઓ એક જ પરિવારના હતા. તેહરાન સ્થિત ભારતીય દૂતાવાસની વેબસાઈટમાં પણ આનો ઉલ્લેખ છે. તે કહે છે કે કેવી રીતે તેઓ તાજિકિસ્તાન, ઉઝબેકિસ્તાન, કિર્ગિસ્તાન અને તુર્કમેનિસ્તાનમાં ઘણી સદીઓ સુધી સાથે રહ્યા હતા. તેમની વાતચીતની ભાષા, સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ, નિયમો બધા એક સરખા હતા. ભારતીય ધાર્મિક ગ્રંથ ઋગ્વેદ અને પર્શિયન પવિત્ર પુસ્તક અવેસ્તામાં પણ તેનો ઉલ્લેખ છે. એવું પણ કહેવાય છે કે આર્યો તેમની માતૃભૂમિને એરયાનવેજો કહે છે. વૈદિક અહેવાલ વર્ણવે છે કે કેવી રીતે આર્યો તેમની જમીન છોડીને સમગ્ર એશિયામાં ફેલાયા.
સંસ્કૃતના આર્યમાંથી ઈરાનની રચના થઈ
પર્શિયન લખાણ અવેસ્તામાં ભારતનો ઉલ્લેખ છે, તેમાં ઉત્તર ભારતનું પણ વર્ણન છે, જ્યારે ઋગ્વેદમાં પર્શિયાનો ઉલ્લેખ છે. તે સમયે પર્સિયનોને પારસી કહેવામાં આવતા હતા, તેથી પારસી પારસી તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા. ઈરાનમાં ભારતીય દૂતાવાસના જણાવ્યા અનુસાર, તે સમયે ઈન્ડો યુરોપિયન ભાષા હતી. એક ભારતીય અને બીજી ઈરાની હતી, બાદમાં ઈન્ડિક સંસ્કૃત અને ઈરાની ફારસી ભાષામાં વિકસિત થઈ. એવું પણ માનવામાં આવે છે કે ભારતનું નામ ઈરાનથી આવ્યું છે, એટલે કે પહેલા ગ્રીક, પછી લેટિન અને પછી અંગ્રેજી. એવું માનવામાં આવે છે કે ભારત એ ગ્રીક શબ્દ છે, જે ભારત તરીકે લખાય છે અને હિન્દીયા તરીકે ઉચ્ચારવામાં આવે છે. જો આપણે સરળ ભાષામાં સમજીએ તો તે હિંડોસ પરથી આવે છે, સંસ્કૃતમાં સિંધુનો ફારસી ઉચ્ચાર. આથી ઈરાન નામ સંસ્કૃત આર્ય સાથે સંબંધિત છે. જે હજુ પણ કહેવાઈ રહ્યું છે.
