મારા માટે બાળકથી માંડીને વૃધ્ધ ‘ઝેન-ઝી’ જ છે : મોરારિબાપુ
ચૈતન્ય મહાપ્રભુની ભૂમિ બાઉલોની-દિવાનોની ભૂમિ છે!
દર્પણ એટલે જેનમાં દર્પ-ન હોય, દર્પ (અભિમાન-અહમ) મુકત મન એટલે દર્પણ
જરા સી આહટ હોતી હૈ તો દિલ સોચતા હૈ…કહીં યે વો તો નહીં, કહીંયે વો તો નહી કહીંયે વો તો નહી…
‘માનસ ભારત સ્વસ્તિકયાત્રા’ (સોપાન-૨) ગઇકાલે મોડી રાત્રે (અઢી વાગ્યે) ભગવાન ચૈતન્ય મહાપ્રભુની પાવન ભૂમિ માયાપુર પહોંચી હતી. આ ભૂમિ પર કિર્તન પરંપરાના મહાપુરૂષ ચૈતન્યનું પ્રાગ્ટય થયું હતું. અહીં ‘ઇસ્કોન’નું મુખ્ય મંદિર છે. તલગાજરડાને-ત્રિભુવનીય ભૂમિને ચૈતન્ય મહાપ્રભુમાં સ્વસ્તિકના દર્શન થાય છે. એ સ્વસ્તિક ચાર રેખાઓ કઇ-કઇ? (૧) અશ્રુ (૨) ગુરૂ અને ગુરૂમંત્રનો આશ્રય (3) ચૈતન્ય જીવનના ચાર આશ્રમમાંથી પસાર થયા છે અને (૪) નીરંતર-અવિરત હરિનામ-પ્રભુસ્મરણનો શ્રમ (સાર્થક શ્રમ) અશ્રુ અને આશ્રય સુધી પહોંચવા માટે કયારેયક જનમો જનમ નીકળી જાય છે. ચૈતન્ય પરંપરામાં આ ચાર સ્થિતિમાંથી જે સાધક પસાર થાય પછી નિંદા અને પ્રશંસા (સ્તુતિ)થી પર થઇ જાય છે. જેને રાત્રે નિંદ્રા ઓછી થઇ જાય અને દિવસે નિંદા ઓછી થઇ જાય એ સાધુ છે.
માણસે આ પાંચ સ્થાનો પર વ્યવહારિક વાતો ન કરવી જોઇએ… (૧) સ્મશાનમાં કોઇને અંતિમ સંસ્કાર થતાં હોય ત્યારે વ્યવહારિક વાતચીત ન કરવી જોઇએ. આજે કલિ પ્રભાવને કારણે લોકો સ્મશાનમાં પણ વ્યવહારિક વાતો કરતાં હોય છે. (૨) કોઇ બિમાર પાસે જઇએ ત્યારે પણ વ્યવહારિક વાતો ન કરાય (3) દેવ મંદિરમાં વાતો ન કરવી જોઇએ (૪) કોઇ મહાત્મા પાસે બેઠા હોઇએ ત્યારે પણ વ્યવહારિક વાતો ન કરવી અને (૫) કથા સાંભળતી વખતે વ્યવહારિક વાતો ન કરવી જોઇએ.
આ પરમ ભૂમિ પર વલ્લભાચાર્યજી અને ચૈતન્ય મહાપ્રભુનું મિલન થયું છે. બંને વચ્ચે પરસ્પર અધ્યાત્મિક સંવાદ થયો છે. ત્યારે ચૈતન્યજી એ કહ્યું કે ગાયના શીંગડા પર રાયનો દાણો જેટલી ક્ષણ રહે એટલી ક્ષણ પણ કૃષ્ણ પ્રભુ-હરિનામ લેવાય તો પર્યાપ્ત છે, કૃતકૃત્ય થઇ જવાય. તણખલાથી પણ હળવા થઇને અને વૃક્ષની જેમ સહિષ્ણુ બનીને કૃષ્ણ નામ લેવું.
માણસ પાંચ પ્રકારના વેગ પર કાબુ મેળવી લે તો જીવન સાર્થક થઇ જાય. વાણીના આવેગ પર કાબુ મેળવવો, મનોવેગ એટલે કે મનના વેગ પર કાબુ મેળવવો, ભોજન પર કાબુ એટલે કે ઉદર-પેટનો આવેગ અને અહંકારનો આવેગ. આ સર્વે વેગો પર કાબુ મેળવવો જોઇએ તો હરિ મળે! મીરાંબાઇ (રાજસ્થાન) તુકારામ (મહારાષ્ટ્ર) અને અહીં નવાદ્રીપ (માયાપુર)માં ચૈતન્ય મહાપ્રભુ મીરાંબાઇ દ્વારિકાધીશમાં સમાય ગયા, વિઠોબામાં તુકારામ અને નિરંતર અવિરત હરિ-કૃષ્ણ-પ્રભુનું સ્મરણ કરતાં-કરતાં ચૈતન્ય મહાપ્રભુ જગન્નાથજીમાં ઓત પ્રોત થઇ ગયા. અધ્યાત્મ જગતમાં આ શકય છે. મને એમાં જરાય સંદેહ નથી પણ આપણને ભરોસો, શ્રધ્ધા, વિશ્વાસ હોવો જોઇએ.
રૂપ ગોસ્વામી, જીવ ગોસ્વામી, ચૈતન્ય મહાપ્રભુ અને સનાતન તત્વ-આ કલ્યાણમયી સ્વસ્તિક છે.
કથારત્નો
(૧) અયોધ્યામાં દર્પણ છે, લંકામાં દર્પણ નથી : સાકેતવાસી પં.રામકિંકરજી
(૨) વિચાર-વિવેક જેવું જ્ઞાન નથી, જપ, સમાન કોઇ યજ્ઞ નથી, સત્ય સમાન કોઇ ધર્મ નથી અને મૌન જેવું કોઇ તપ નથી.
(3) મને ઝીણો-ઝીણો નાદ સંભળાય ગુરૂજી મારા આવે છે…
(૪) માનસમાં જનકપુરી દર્શન, પુષ્પવાટિકા દર્શન, રંગભુમિ દર્શન (ધનુષભંગ) અને રામવિવાહ દર્શન એ કલ્યાણમય સ્વસ્તિક છે.
(૫) તોરા મન દર્પણ કહેલાયે, ભલે-બુરે સારે કરમો કો દેખે ઔર દિખાયે…
(૬) ‘યા દેવી સર્વભૂતેષુ કથારૂપેણ સંસ્થિતા….’ લાભશંકર પુરોહિત
(૭) ચૈતન્ય મહાપ્રભુની આ અશ્રુ અને આશ્રયની ભૂમિ છે.
(૮) રાત રહે જયા હરે પાછલી ખટઘડી સાધુ પુરૂષને સૂઇ ન રહેવું…
(૯) એ…જાગને જાદવ, કૃષ્ણ ગોવાળિયા તુજ વિના ઘેનુમાં કોણ…જાશે…. – નરસિંહ મહેતા


