ક્રૂડથી પામ ઓઈલ સુધી મોંઘવારીનો માર
હવે ઘરવપરાશની ચીજોમાં ભાવવધારાની આવશે બીજી લહેર
બિસ્કિટથી સાબુ-શેમ્પુ સુધી ખિસ્સા પર વધશે બોજો; રૂ.5-10ના પેકેટમાં ભાવ નહીં વધે તો વજન ઘટશે, મોટા પેકમાં સીધો ભાવવધારો
અગ્ર ગુજરાત, નવી દિલ્હી
વૈશ્વિક ભૂરાજકીય તણાવ, ક્રૂડ ઓઈલના ઊંચા ભાવ, પામ ઓઈલ-ખાંડ જેવી કોમોડિટીના ખર્ચ અને પેકેજિંગ તથા પરિવહન ખર્ચમાં વધારો હવે સીધી રીતે ભારતીય ગ્રાહકના ઘરખર્ચને અસર કરી શકે છે. દેશની મોટી FMCG કંપનીઓ આગામી ત્રિમાસિક ગાળામાં વધુ એક તબક્કાનો “કેલિબ્રેટેડ” ભાવવધારો કરવાની તૈયારીમાં હોવાનું તાજેતરના અહેવાલોમાં સામે આવ્યું છે. ઉદ્યોગમાં 2થી5 ટકા સુધીના વધારાની શક્યતા વ્યક્ત થઈ રહી છે, જોકે દરેક કંપની અને પ્રોડક્ટમાં વધારો અલગ હોઈ શકે છે.
આ અસર માત્ર બિસ્કિટ કે પેકેજ્ડ ફૂડ પૂરતી મર્યાદિત રહેવાની નથી. સાબુ, શેમ્પુ, ડિટર્જન્ટ, કોસ્મેટિક્સ અને અન્ય પર્સનલ કેર પ્રોડક્ટ્સમાં પણ કાચા માલ, પ્લાસ્ટિક પેકેજિંગ, ઈંધણ અને લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચનો હિસ્સો હોવાથી કંપનીઓ માર્જિન જાળવવા ભાવમાં ફેરફાર કરી રહી છે. હિન્દુસ્તાન યુનિલિવર અગાઉ જ વિવિધ કેટેગરીમાં 2થી5 ટકા સુધીના ભાવવધારા સાથે આગળ વધી ચૂકી છે અને વધુ ભાવવધારાના સંકેતો પણ આપ્યા છે.
ખાસ કરીને સામાન્ય ગ્રાહક માટે સૌથી મોટો ફેરફાર રૂ.5 અને રૂ.10ના પેકેટમાં જોવા મળી શકે છે. આ ભાવ-પોઈન્ટ ગ્રાહકોમાં વર્ષોથી સ્વીકાર્ય બની ગયા હોવાથી કંપનીઓ માટે સીધો એમઆરપી વધારો કરવો મુશ્કેલ બને છે. આવી સ્થિતિમાં શ્રિંકફ્લેશન એટલે કે એ જ કિંમત રાખીને પેકેટમાં ઉત્પાદનનું વજન અથવા જથ્થો ઘટાડવાનો વિકલ્પ અપનાવવામાં આવે છે. બ્રિટાનિયાએ પણ આગામી ત્રિમાસિક ગાળામાં વધુ 1.5થી2 ટકા ભાવવધારાનો સંકેત આપતાં રૂ.5-10ના પેકમાં જથ્થો ઘટાડવાની વ્યૂહરચનાની વાત કરી છે.
બીજી તરફ મોટા પેકેટમાં ગ્રાહકને સીધો એમઆરપી વધારો દેખાઈ શકે છે.બ્રિટાનિયાએ અગાઉ ગુડડે સહિત કેટલાક ફેમિલી પેકમાં રૂ.10 સુધીનો વધારો કર્યો હોવાનું પણ અહેવાલોમાં આવ્યું હતું. કંપનીના જણાવ્યા મુજબ ખાંડ, પામ ઓઈલ અને ઈંધણ જેવા ઇનપુટ ખર્ચમાં વધારો થયો છે અને અગાઉના ભાવવધારાથી વધતા ખર્ચની સંપૂર્ણ ભરપાઈ થઈ નથી.
ક્રૂડ ઓઈલનો પ્રભાવ FMCG ક્ષેત્રમાં માત્ર ઉત્પાદન ખર્ચ સુધી સીમિત નથી. ક્રૂડ મોંઘું થાય ત્યારે પ્લાસ્ટિક, કેમિકલ્સ અને અન્ય પેટ્રોકેમિકલ આધારિત સામગ્રીના ખર્ચ ઉપરાંત ટ્રક, શિપિંગ અને સપ્લાય ચેઇનનો ખર્ચ પણ વધી શકે છે. બ્રિટાનિયાના તાજેતરના પરિણામોમાં પણ ઈંધણ અને શિપિંગ ખર્ચના વધારાની અસર માર્જિન પર પડી હોવાનું નોંધાયું હતું, જ્યારે કંપનીના મટિરિયલ ખર્ચમાં વાર્ષિક ધોરણે 10 ટકા વધારો થયો હતો.
તહેવારોની સિઝન કંપનીઓ માટે આ ભાવવધારો અમલમાં મૂકવાની દૃષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. તહેવારો દરમિયાન બિસ્કિટ, નાસ્તા, પર્સનલ કેર, ગિફ્ટ પેક અને અન્ય કન્ઝયુમર પ્રોડક્ટ્સની માંગ વધતી હોય છે. એટલે કંપનીઓને લાગે છે કે આ સમયગાળામાં ગ્રાહકનો ખર્ચ કરવાની મૂડ મજબૂત રહે તો ભાવવધારાની અસર વેચાણના જથ્થા પર મર્યાદિત રહી શકે છે. જોકે તેને તહેવારને કારણે ભાવવધારો તરીકે સીધું ગણવું યોગ્ય નહીં હોય; મુખ્ય કારણ વધતા ઇનપુટ અને સપ્લાય-ચેઇન ખર્ચ છે.
આ સમગ્ર સ્થિતિમાં FMCG કંપનીઓ માટે સૌથી મોટો પડકાર ભાવ અને વોલ્યુમ વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો છે. ભાવ વધુ વધારવાથી ગ્રાહક સસ્તા વિકલ્પ તરફ વળી શકે છે, જ્યારે ભાવ ન વધારવાથી કંપનીના માર્જિન પર દબાણ વધી શકે છે. તેથી કંપનીઓ નાના પેકમાં વજન ઘટાડો, મોટા પેકમાં એમઆરપી વધારો, ડિસ્કાઉન્ટમાં ફેરફાર અને નવા પ્રોડક્ટ લોન્ચ જેવા રસ્તા અપનાવી શકે છે.
આમ, આગામી મહિનાઓમાં ગ્રાહક માટે માત્ર એમઆરપી કેટલું વધ્યું? એ જ સવાલ નહીં રહે, પરંતુ એ જ કિંમતમાં પેકેટનું વજન કેટલું રહ્યું?, તે પણ મહત્વનું બનશે. બજારની વર્તમાન દિશા જોતા FMCG ક્ષેત્રમાં મોંઘવારીનો બીજો તબક્કો શરૂ થવાના સંકેતો સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યા છે.
રૂ.5-10ના પેકેટમાં ભાવ નહીં, વજનનો ખેલ
નાના પેકેટમાં MRP વધારવાને બદલે કંપનીઓ ઉત્પાદનનું વજન ઘટાડે તેવી શક્યતા વધી રહી છે.બ્રિટાનિયાએ પણ રૂ.5-10ના પેકમાં જથ્થો ઘટાડીને વધતા ખર્ચની અસર સંભાળવાનો સંકેત આપ્યો છે. એટલે ગ્રાહકને કિંમત એ જ દેખાય, પરંતુ પેકેટમાં બિસ્કિટ કે અન્ય ઉત્પાદનનું પ્રમાણ ઓછું મળી શકે છે.
કયા ખર્ચે FMCG કંપનીઓને દબાણમાં મૂકી?
ક્રૂડ ઓઈલ • પામ ઓઈલ • ખાંડ • પ્લાસ્ટિક • પેકેજિંગ • ઈંધણ • પરિવહન • શિપિંગ
કાચા માલથી લઈને ફેક્ટરીમાંથી માલ દુકાન સુધી પહોંચાડવા સુધીના ખર્ચમાં વધારો થાય તો FMCG કંપનીઓ માટે પ્રોડક્ટની કુલ કોસ્ટ વધે છે. હાલની સ્થિતિમાં આ તમામ પરિબળો કંપનીઓના માર્જિન પર દબાણ વધારી રહ્યા છે.
HULનો સંકેતઃ ભાવવધારાનો વધુ તબક્કો
Hindustan Unileverએ અગાઉ જ કેટલીક કેટેગરીમાં 2થી5 ટકા સુધી ભાવવધારો કર્યો હતો. કંપનીએ વધતા કોમોડિટી ખર્ચની સામે હજુ વધુ ભાવવધારાની જરૂરિયાતના સંકેત આપ્યા છે. એટલે સાબુ, ડિટર્જન્ટ, પર્સનલ કેર અને અન્ય ઘરવપરાશની ચીજોમાં ગ્રાહકોને આગામી તબક્કે વધુ ખર્ચ કરવો પડી શકે છે.
બ્રિટાનિયાને ખાંડ-પામ ઓઈલ-ઈંધણની ચિંતા
બ્રિટાનિયાએ આગામી ત્રિમાસિક ગાળામાં વધુ 1.5થી2 ટકા જેટલો ભાવવધારો કરવાની સંભાવના વ્યક્ત કરી છે. કંપનીના જણાવ્યા પ્રમાણે અગાઉ કરાયેલા ભાવવધારાથી વધતા ઇનપુટ ખર્ચની સંપૂર્ણ ભરપાઈ થઈ નથી. ખાસ કરીને ખાંડ, પામ ઓઈલ અને ઈંધણ ખર્ચ મહત્વના પરિબળો બની રહ્યા છે.
ગ્રાહકે હવે MRP સાથે ગ્રામેજ પણ જોવું પડશે
FMCG ક્ષેત્રમાં shrinkflation વધે તો ગ્રાહકને પેકેટની કિંમતમાં ફેરફાર દેખાતો નથી, પરંતુ અંદરનું પ્રમાણ ઘટી શકે છે. તેથી ખરીદી વખતે માત્ર રૂ.5, રૂ.10 કે રૂ.20ની કિંમત નહીં, પરંતુ પેકેટ પર દર્શાવેલું નેટ વજન પણ તપાસવું વધુ મહત્વનું બનશે.
કંપનીઓ સામે મોટો સવાલઃ ભાવ વધારવો કે ગ્રાહક બચાવવો?
FMCG કંપનીઓ માટે આગામી સમય ભાવ વિરુદ્ધ વોલ્યુમનો રહેશે. ભાવ વધારવાથી માર્જિન બચી શકે છે, પરંતુ ગ્રાહક સસ્તી બ્રાન્ડ તરફ વળી શકે છે. બીજી તરફ ભાવ સ્થિર રાખવાથી વેચાણ જળવાઈ રહે, પરંતુ વધતા કાચા માલ અને લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચની અસર નફા પર પડી શકે છે. તેથી કંપનીઓ નાના પેકમાં વજન ઘટાડો અને મોટા પેકમાં ભાવવધારા જેવા મિશ્ર રસ્તા અપનાવી શકે છે.
