રાજકોટ સહિત રાજયની ૭૦.૮ ટકા શાળાઓ પાસે લેબોરેટરી જ નથી
વિજ્ઞાન પ્રવાહના વિદ્યાર્થીઓને પ્રેકિટકલ અભ્યાસમાં પડતી ભારે હાલાકી : ગુજરાતમાં ૨૯ ટકા સ્કૂલો પાસે જ લેબ ઉપલબ્ધ
અગ્ર ગુજરાત, રાજકોટ
ભારત વૈશ્વિક સ્તરે STEM (વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી, એન્જિનિયરિંગ અને ગણિત) શિક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સક્રિયપણે કામ કરી રહ્યું છે. IIT જેવી સંસ્થાઓમાં સુપરન્યુમરરી બેઠકો વધારવા અને વિજ્ઞાન શિક્ષણને મજબૂત બનાવવા જેવા પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે. જોકે, સરકારી શાળાઓમાં વાસ્તવિકતા તદ્દન અલગ ચિત્ર રજૂ કરે છે.
કેન્દ્ર સરકારે સંસદમાં રજૂ કરેલા ડેટા મુજબ દેશની આશરે 49 ટકા સરકારી માધ્યમિક શાળાઓમાં હજુ પણ વિજ્ઞાન પ્રયોગશાળાની સુવિધાઓનો અભાવ છે. આનો અર્થ એ થયો કે લાખો વિદ્યાર્થીઓ પ્રયોગશાળાની સુવિધા વિના વિજ્ઞાનનો અભ્યાસ કરવા મજબૂર છે.
રાજસ્થાન અને બિહારમાં પરિસ્થિતિ ખાસ કરીને ચિંતાજનક છે, જ્યાં મોટાભાગની સરકારી શાળાઓમાં વિજ્ઞાન પ્રયોગશાળાઓ જ નથી. તો ગુજરાતમાં પણ સ્થિતિ ખરાબ છે, ગુજરાતમાં માત્ર 29.2 ટકા સ્કૂલોમાં પ્રયોગશાળા છે, બાકીની 70.8 ટકા એટલે કે લગભગ 71 ટકા સ્કૂલોમાં સાયન્સ લેબ જ નથી.
સરકાર દ્વારા શેર કરાયેલા ડેટા અનુસાર, રાજસ્થાન અને બિહાર વિજ્ઞાન પ્રયોગશાળાઓના સંદર્ભમાં સૌથી પાછળ છે. 2025-26 શૈક્ષણિક સત્રમાં રાજસ્થાનની માત્ર 20.9 ટકા સરકારી માધ્યમિક શાળાઓમાં પ્રયોગશાળાઓ હતી, આનો અર્થ એ થયો કે લગભગ 79 ટકા શાળાઓમાં આ સુવિધાઓનો અભાવ છે. બિહારમાં પણ આ જ પરિસ્થિતિ છે, માત્ર 22.9 ટકા સરકારી શાળાઓમાં વિજ્ઞાન પ્રયોગશાળાઓ છે. ત્યાર બાદ 29.2 ટકા સાથે ગુજરાત આવે છે, જ્યારે પશ્ચિમ બંગાળમાં આ આંકડો 29. 6 ટકા છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે ઘણા મોટા રાજ્યોમાં વિજ્ઞાન શિક્ષણ માટેનું માળખું અત્યંત નબળું છે.
કેન્દ્રીય શિક્ષણ રાજ્યમંત્રી જયંત ચૌધરીએ સંસદમાં ઉઠાવવામાં આવેલા પ્રશ્નના જવાબમાં સરકારી માધ્યમિક શાળાઓમાં વિજ્ઞાન પ્રયોગશાળાઓની સ્થિતિ અંગેનો ડેટા રજૂ કર્યો. 2023-24 શૈક્ષણિક સત્રમાં દેશની 50.2 ટકા સરકારી માધ્યમિક શાળાઓમાં વિજ્ઞાન પ્રયોગશાળાઓ હતી. 2024-25માં આ આંકડો થોડો વધીને 50.7 ટકા થયો હતો, પણ 2025-26માં તે ઘટીને 50.1 ટકા થયો. આનો અર્થ એ થાય કે દેશભરની લગભગ 49 ટકા સરકારી માધ્યમિક શાળાઓ હજુ પણ વિજ્ઞાન પ્રયોગશાળાઓ વિના કાર્યરત છે. પરિણામે, વિજ્ઞાન શિક્ષણ ફક્ત પાઠ્યપુસ્તકો સુધી જ સીમિત રહે છે અને વિદ્યાર્થીઓ પ્રેક્ટિકલ શિક્ષણના લાભોથી વંચિત રહે છે.
