વિશ્વમાં રોજગારનું મોટું સંકટ: 80 કરોડ નોકરીઓ ઘટવાની વર્લ્ડ બેંકની ચેતવણી
120 કરોડ લોકો કામ માટે તૈયાર, પરંતુ માત્ર 40 કરોડ નોકરીઓ જ ઉપલબ્ધ ; કોરોના, યુદ્ધ અને ઓટોમેશનથી વધતી અનિશ્ચિતતા
યુવા વસ્તી વધશે, પરંતુ રોજગાર નહીં ; વિશ્વ માટે ચિંતાજનક સંકેત, મિડલ ઈસ્ટના તણાવ અને મોંઘવારીથી વૈશ્વિક વૃદ્ધિ પર અસર
અગ્ર ગુજરાત, નવી દિલ્હી
દુનિયાભરમાં રોજગાર અંગે ગંભીર ચિંતાઓ વચ્ચે વર્લ્ડ બેંક ના પ્રમુખ અજય બંગા એ આગામી દાયકાઓ માટે ચેતવણીજનક નિવેદન આપ્યું છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર આગામી 10થી 15 વર્ષમાં વિકાસશીલ દેશોમાં લગભગ 120 કરોડ લોકો કામ કરવાની ઉંમરના થશે, પરંતુ હાલની ગતિએ અર્થતંત્ર માત્ર 40 કરોડ નોકરીઓ જ ઊભી કરી શકશે. આથી આશરે 80 કરોડ નોકરીઓની ખાધ સર્જાશે, જે વૈશ્વિક સ્તરે બેરોજગારીનું મોટું સંકટ ઉભું કરી શકે છે.
અજય બંગાના મતે, વિશ્વમાં યુવા વસ્તી ઝડપથી વધી રહી છે, ખાસ કરીને એશિયા અને આફ્રિકાના દેશોમાં આ વલણ વધુ સ્પષ્ટ છે. પરંતુ આ વધતી વસ્તીને અનુરૂપ રોજગારના અવસરો ઊભા થવામાં મોટો ખાડો દેખાઈ રહ્યો છે. ઉદ્યોગો અને અર્થતંત્રમાં બદલાતી પરિસ્થિતિઓને કારણે પરંપરાગત નોકરીઓ ઘટી રહી છે, જ્યારે નવી નોકરીઓ માટે જરૂરી કૌશલ્ય દરેક પાસે ઉપલબ્ધ નથી. આ ગેરસંતુલન આગામી વર્ષોમાં સામાજિક અને આર્થિક અસ્થિરતા વધારવાનું કારણ બની શકે છે.
વિશ્વ અર્થતંત્ર હજુ સુધી COVID-19 pandemic ના અસરોથી સંપૂર્ણ રીતે બહાર આવી શક્યું નથી. કોરોના મહામારી દરમિયાન લાખો લોકોની નોકરીઓ ખોવાઈ ગઈ, નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો બંધ થઈ ગયા અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન પર પણ ભારે અસર પડી. ત્યારબાદ સતત આવતી નવી આર્થિક અને રાજકીય અડચણોએ પરિસ્થિતિને વધુ જટિલ બનાવી છે. મોંઘવારીમાં વધારો, ઊર્જાના ભાવમાં ચડાવ અને વૈશ્વિક બજારમાં અનિશ્ચિતતા હજુ યથાવત છે.
આ પરિસ્થિતિમાં પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષો વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે તાજો ફટકો સાબિત થઈ રહ્યા છે. તેલ અને ગેસના ભાવમાં વધારાને કારણે ઉત્પાદન ખર્ચ વધી રહ્યો છે, જેના કારણે મોંઘવારી વધવાની શક્યતા છે. વેપાર માર્ગોમાં વિક્ષેપ અને રોકાણમાં ઘટાડો પણ વૈશ્વિક વૃદ્ધિને ધીમું કરી રહ્યા છે. અજય બંગાએ આ સંજોગોને “નાના ચક્રવાળા સંકટો” તરીકે વર્ણવ્યા છે, પરંતુ સાથે જ તેમણે ચેતવણી આપી છે કે રોજગારી અને પાણી જેવી સમસ્યાઓ લાંબા ગાળે વધુ ગંભીર બની શકે છે.
આધુનિક યુગમાં ટેક્નોલોજીનો ઝડપી વિકાસ પણ રોજગાર માટે એક મોટો પડકાર બની રહ્યો છે. ઓટોમેશન, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને ડિજિટલાઇઝેશનના કારણે અનેક ક્ષેત્રોમાં માનવીય શ્રમની જરૂરિયાત ઘટી રહી છે. મશીનો અને સોફ્ટવેર ઘણી કામગીરી ઝડપથી અને ઓછા ખર્ચે કરી શકે છે, જેના કારણે પરંપરાગત નોકરીઓમાં ઘટાડો થઈ રહ્યો છે. જોકે નવી ટેક્નોલોજી નવા ક્ષેત્રો પણ ઊભા કરે છે, પરંતુ તે માટે ઉચ્ચ કૌશલ્ય અને તાલીમ જરૂરી છે, જે દરેક વ્યક્તિ પાસે ઉપલબ્ધ નથી.
ભારત જેવા વિકાસશીલ દેશ માટે આ ચેતવણી ખાસ મહત્વપૂર્ણ છે. દેશની મોટી યુવા વસ્તી માટે પૂરતી રોજગારી ઊભી કરવી આગામી વર્ષોમાં સૌથી મોટો પડકાર બનશે. સરકાર દ્વારા સ્ટાર્ટઅપ્સ, મેન્યુફેક્ચરિંગ અને ડિજિટલ ક્ષેત્રમાં વિકાસ માટે અનેક યોજનાઓ શરૂ કરવામાં આવી છે, પરંતુ વધતી વસ્તી સામે આ પ્રયાસો પૂરતા સાબિત થશે કે નહીં તે અંગે સવાલો ઊભા થઈ રહ્યા છે. નિષ્ણાતોના મતે, જો યોગ્ય આયોજન અને કૌશલ્ય વિકાસ પર ભાર ન મૂકાય તો બેરોજગારીનું પ્રમાણ વધી શકે છે.
આ સપ્તાહે વોશિંગ્ટનમાં આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્રા કોષ અને વર્લ્ડ બેન્કની બેઠક યોજાઈ રહી છે, જેમાં વિશ્વભરના નીતિનિર્માતા અને અર્થશાસ્ત્રીઓ ભાગ લઈ રહ્યા છે. આ બેઠકમાં વૈશ્વિક વૃદ્ધિ, મોંઘવારી, યુદ્ધ અને રોજગાર જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવી રહી છે. ખાસ કરીને મધ્ય પૂર્વના તણાવ અને તેના વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર પડતા પ્રભાવ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે.
વિશ્વ માટે આ સંજોગોમાં સૌથી મહત્વનું કામ એ છે કે લાંબા ગાળાની સમસ્યાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું. અજય બંગાએ સ્પષ્ટ જણાવ્યું છે કે રોજગારી, પાણી અને સંસાધનોનું સંચાલન જેવી સમસ્યાઓને અવગણવામાં આવશે તો ભવિષ્યમાં વધુ ગંભીર પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ શકે છે. આ માટે સરકારો, ઉદ્યોગો અને સમાજે મળીને કૌશલ્ય વિકાસ, નવી ટેક્નોલોજી માટે તાલીમ અને નાના ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન આપવા જેવા પગલાં લેવા પડશે.
આમ, વિશ્વ આજે એક એવા સંધિબિંદુ પર ઉભું છે જ્યાં તાત્કાલિક અને લાંબા ગાળાના બંને પડકારો સામે લડવું જરૂરી છે. જો સમયસર યોગ્ય પગલાં લેવામાં નહીં આવે તો આગામી પેઢી માટે રોજગાર મેળવવું એક મોટું સંકટ બની શકે છે. અજય બંગા ની ચેતવણી માત્ર એક આગાહી નહીં, પરંતુ વિશ્વ માટે એક ગંભીર સંદેશ છે કે હવે તૈયારીનો સમય છે.
હાલની સ્થિતિના ચોંકાવનારા આંકડા
આવતા 10થી 15 વર્ષમાં વિકાસશીલ દેશોમાં આશરે 120 કરોડ લોકો કામ કરવાની ઉંમરના બનશે, પરંતુ હાલની ગતિએ માત્ર 40 કરોડ નોકરીઓ જ ઊભી થશે. એટલે કે લગભગ 80 કરોડ નોકરીઓની ખાધ ઉભી થવાની સંભાવના છે.
સંકટ ઉભું થવાના મુખ્ય કારણો
કોરોના બાદનું આર્થિક નુકસાન, વૈશ્વિક યુદ્ધ અને રાજકીય તણાવ, ઓટોમેશન અને AIનો વધતો ઉપયોગ તેમજ મોંઘવારી અને ધીમી આર્થિક વૃદ્ધિ—આ બધાં કારણો મળીને રોજગાર પર ગંભીર અસર કરી રહ્યા છે.
સંકટથી સૌથી વધુ અસર ક્યાં?
આ સંકટનો સૌથી વધુ ફટકો વિકાસશીલ દેશો, ખાસ કરીને એશિયા અને આફ્રિકાને પડશે. યુવા વસ્તી વધારે હોવા છતાં રોજગારની તકો મર્યાદિત રહેવાની શક્યતા છે, જેના કારણે ઓછા કૌશલ્ય ધરાવતા લોકો વધુ પ્રભાવિત થશે.
ઉકેલ માટેના રસ્તા
આ પરિસ્થિતિમાંથી બહાર આવવા માટે કૌશલ્ય વિકાસ પર ભાર મૂકવો, ટેક્નોલોજી માટે તાલીમ આપવી, સ્ટાર્ટઅપ્સને પ્રોત્સાહન આપવું અને ઉદ્યોગોમાં રોકાણ વધારવું જરૂરી બનશે.
કપરા સમય વચ્ચે હાલની પરિસ્થિતિ
વૈશ્વિક વૃદ્ધિ ધીમી પડી રહી છે, મોંઘવારી વધવાની ભીતિ છે, યુદ્ધના કારણે અનિશ્ચિતતા વધી રહી છે અને રોકાણમાં ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે—જે બધું મળીને રોજગાર સંકટને વધુ ગંભીર બનાવે છે.
