ડોલર ડગમગે, સોનું ચમકે
RBI વિદેશમાંથી 104 ટન ગોલ્ડ પાછું લાવ્યું
યુદ્ધ, વેપાર તણાવ અને ડોલરની અસ્થિરતા વચ્ચે દેશો સોનાને ‘સેફ હેવન’ તરીકે અપનાવી રહ્યા છે
ભારતનો સત્તાવાર ગોલ્ડ રિઝર્વ 680 ટન સુધી પહોંચ્યો ; બેન્ક ઓફ ઈંગ્લેન્ડમાં ભારતીય સોનાનો જથ્થો ઘટ્યો
અગ્ર ગુજરાત, મુંબઈ
દુનિયાભરમાં વધતી ભૂરાજકીય અસ્થિરતા, વેપાર યુદ્ધ અને કરન્સી માર્કેટમાં ચાલતી ઉથલપાથલ વચ્ચે હવે સોનાની તરફ વિશ્વનો ઝોક ફરીથી વધતો જોવા મળી રહ્યો છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી ઈરાન સાથેના તણાવ, વૈશ્વિક સ્તરે વધતા યુદ્ધના ભય અને અમેરિકી વેપાર નીતિઓના પ્રભાવને કારણે કોમોડિટી બજારમાં ભારે હલચલ સર્જાઈ હતી. સોના અને ચાંદીના ભાવમાં રેકોર્ડબ્રેક તેજી બાદ હવે થોડી સ્થિરતા જોવા મળી રહી છે, છતાં અનિશ્ચિત પરિસ્થિતિઓને કારણે સોનાને સુરક્ષિત રોકાણ તરીકે જોવાની પ્રવૃત્તિ વધી રહી છે.
આ પરિસ્થિતિ વચ્ચે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાએ પણ મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. RBI દ્વારા વિદેશમાં રાખવામાં આવેલું ભારતીય સોનું તબક્કાવાર દેશમાં પરત લાવવાની પ્રક્રિયા તેજ બનાવવામાં આવી છે. ઓક્ટોબર 2025થી માર્ચ 2026 વચ્ચે RBIએ આશરે 104 મેટ્રિક ટન સોનું ભારતમાં ખસેડ્યું છે. આ પગલાંથી દેશના સત્તાવાર સોનાના ભંડારમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. RBIના તાજેતરના આંકડાઓ અનુસાર, અગાઉ ભારતનો સોનાનો ભંડાર લગભગ 575.8 મેટ્રિક ટન હતો, જે હવે વધીને આશરે 680 મેટ્રિક ટન સુધી પહોંચી ગયો છે. આ વધારો માત્ર આંકડાકીય રીતે જ નહીં, પરંતુ આર્થિક સુરક્ષાના દૃષ્ટિકોણથી પણ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. વૈશ્વિક સ્તરે કરન્સીની અસ્થિરતા અને વેપાર તણાવ વચ્ચે સોનાને લાંબા ગાળાના સ્થિર મૂલ્ય તરીકે જોવામાં આવે છે.
અત્યાર સુધી ભારત પોતાના સોનાનો મોટો હિસ્સો વિદેશી બેંકોમાં રાખતું આવ્યું છે, જેમાં બેન્ક ઓફ ઈંગ્લેન્ડનો સમાવેશ થાય છે. હાલ ત્યાં રહેલું ભારતીય સોનું ઘટીને લગભગ 197.7 મેટ્રિક ટન થયું છે. આ સોનું મુખ્યત્વે આંતરરાષ્ટ્રીય લેવડદેવડ અને નાણાકીય ગેરંટી માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે. તેમ છતાં, હવે દેશો પોતાના ભંડારને પોતાના દેશમાં જ રાખવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યા છે.
RBI પાસે કુલ મળીને આશરે 880.5 મેટ્રિક ટન સોનાનો જથ્થો છે, જેની આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર કિંમત લગભગ 111.4 અબજ ડોલર ગણાય છે. આ સોનાનો હિસ્સો દેશના કુલ વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં આશરે 16.7 ટકા જેટલો છે. આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે સોનાનું મહત્વ ભારત માટે કેટલું વધારે છે. વિશ્વ સ્તરે જોવામાં આવે તો માત્ર ભારત જ નહીં, પરંતુ અન્ય દેશો પણ આ દિશામાં આગળ વધી રહ્યા છે. યુરોપિયન દેશો સહિત ઘણા મોટા અર્થતંત્રો પોતાના સોનાના ભંડારને વિદેશમાંથી પાછા લાવવાનો વિચાર કરી રહ્યા છે. ઉદાહરણ તરીકે, જર્મનીની ડોયચ બેન્ક પણ ન્યૂયોર્કમાં રહેલું હજારો ટન સોનું દેશમાં ખસેડવા અંગે વિચારણા કરી રહી હોવાનું જાણવા મળે છે. જોકે આ પ્રક્રિયા ખૂબ જ જોખમી અને ખર્ચાળ માનવામાં આવે છે.
વિશ્વમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધ અને રાજકીય તણાવના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પર પણ તેની અસર પડી રહી છે. ક્રૂડ ઓઇલના વધતા ભાવને કારણે આયાત ખર્ચમાં વધારો થયો છે, જેના કારણે ભારત જેવા આયાત આધારિત દેશો પર દબાણ વધ્યું છે. આ સાથે જ રશિયા જેવા દેશોમાં કરન્સીનું અવમૂલ્યન જોવા મળી રહ્યું છે, જ્યારે ડોલર મજબૂત બની રહ્યો છે.
ભારતમાં પણ આ પરિસ્થિતિની અસર જોવા મળી રહી છે. રૂપિયો નબળો પડતા આયાત મોંઘી બની છે અને નિકાસમાં પણ ઘટાડો નોંધાયો છે. જેના કારણે દેશના વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં થોડો ઘટાડો નોંધાયો હતો. આવી સ્થિતિમાં RBI દ્વારા સોનાના ભંડારને દેશમાં લાવવાનો નિર્ણય આર્થિક સુરક્ષા વધારવા માટે મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવે છે.
સોનાને હંમેશાં ‘સેફ હેવન’ એસેટ તરીકે જોવામાં આવ્યું છે. જ્યારે શેરબજાર અથવા કરન્સી માર્કેટમાં અસ્થિરતા વધે છે, ત્યારે રોકાણકારો સોનામાં રોકાણ વધારતા હોય છે. હાલની વૈશ્વિક પરિસ્થિતિમાં પણ એ જ ટ્રેન્ડ જોવા મળી રહ્યો છે. યુદ્ધના ભય, વેપાર તણાવ અને મોંઘવારી વચ્ચે સોનું રોકાણકારો માટે વિશ્વાસનો આધાર બની રહ્યું છે.
આગામી દિવસોમાં જો વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ વધુ તંગ બને, તો સોનાની માંગમાં વધુ વધારો થવાની શક્યતા છે. RBI દ્વારા લેવામાં આવેલા પગલાં આ દિશામાં આગળ વધતા દર્શાવે છે કે ભારત હવે પોતાની આર્થિક સુરક્ષાને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે સક્રિય બની રહ્યું છે.
કુલ મળીને, સોનાની તરફ વધતો વૈશ્વિક ઝોક અને RBI દ્વારા ભંડાર વધારવાના પગલાં એ દર્શાવે છે કે આવનારા સમયમાં સોનાનું મહત્વ વધુ વધવાનું છે. વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાના સમયમાં સોનું ફરી એકવાર વિશ્વાસનો આધાર બની રહ્યું છે.
RBI દ્વારા સોનાનો મોટો જથ્થો પરત
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાએ ઓક્ટોબર 2025થી માર્ચ 2026 વચ્ચે 104 મેટ્રિક ટન સોનું વિદેશથી ભારતમાં ખસેડ્યું છે. આ પગલાંથી દેશના સત્તાવાર સોનાના ભંડારમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા વચ્ચે આ નિર્ણય આર્થિક સુરક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
ભારતનો કુલ સોનાનો ભંડાર
હાલમાં ભારત પાસે કુલ આશરે 880.5 મેટ્રિક ટન સોનાનો જથ્થો છે, જેમાંથી 680 મેટ્રિક ટન દેશની અંદર સંગ્રહિત છે. આ સોનાની કિંમત આશરે 111.4 અબજ ડોલર છે અને તે દેશના વિદેશી મુદ્રા ભંડારનો 16.7% હિસ્સો બને છે.
બેન્ક ઓફ ઈંગ્લેન્ડમાં ઘટ્યો જથ્થો
બેન્ક ઓફ ઈંગ્લેન્ડમાં રાખવામાં આવેલું ભારતીય સોનું હવે ઘટીને લગભગ 197.7 મેટ્રિક ટન રહ્યું છે. આ સોનું આંતરરાષ્ટ્રીય લેવડદેવડ માટે ગેરંટી તરીકે ઉપયોગમાં લેવાય છે, પરંતુ હવે તેને દેશમાં પરત લાવવાનો ટ્રેન્ડ વધી રહ્યો છે.
વૈશ્વિક સ્તરે સોનાની માંગમાં વધારો
વિશ્વમાં વધતા યુદ્ધ, વેપાર તણાવ અને કરન્સી અસ્થિરતાને કારણે અનેક દેશો સોનામાં રોકાણ વધારી રહ્યા છે. જર્મની સહિતના દેશો પણ પોતાનું સોનું વિદેશમાંથી પાછું લાવવાની વિચારણા કરી રહ્યા છે.
ભારતીય અર્થતંત્ર પર અસર
રૂપિયો નબળો પડતા આયાત મોંઘી થઈ છે અને નિકાસમાં ઘટાડો નોંધાયો છે. ક્રૂડ ઓઇલના વધતા ભાવ અને વૈશ્વિક તણાવના કારણે વિદેશી મુદ્રા ભંડાર પર દબાણ આવ્યું છે. આ સ્થિતિમાં સોનાનો વધતો ભંડાર દેશ માટે આર્થિક સુરક્ષાનું મહત્વપૂર્ણ સાધન બની રહ્યો છે.
