જૂન કોરો, ડેમો કોરા

જૂન કોરો, ડેમો કોરા

સૌરાષ્ટ્રમાં પાણીનું સંકટ ઘેરાયું, હવે જુલાઈ જ આશાનો આધાર

83માંથી માત્ર 5 ડેમમાં જ 50 ટકાથી વધુ જળજથ્થો, રાજકોટના આજી-1માં 42.63%, ન્યારી-1માં 27.25% અને ભાદર-1માં માત્ર 14.93% પાણી

વાવણીલાયક વરસાદની રાહમાં ખેડૂતો, નર્મદાના નીર પર વધ્યો આધાર.

અગ્ર ગુજરાત, રાજકોટ

રાજકોટ સહિત સમગ્ર સૌરાષ્ટ્રમાં જૂન મહિનામાં વરસાદે નિરાશ કર્યા બાદ જળસંકટની આશંકા વધુ ઘેરી બની રહી છે. સામાન્ય રીતે ચોમાસાના પ્રારંભિક તબક્કામાં જ ડેમોમાં નવા પાણીની આવક શરૂ થઈ જાય છે, પરંતુ આ વર્ષે જૂન મહિનો લગભગ કોરો જ રહ્યો છે. ફ્લડ સેલના કંટ્રોલ રૂમમાં માત્ર એક જ દિવસ છૂટાછવાયા વરસાદની નોંધ થતા ખેડૂતો તેમજ પાણી પુરવઠા વિભાગ બંને ચિંતિત બન્યા છે.
ઇરીગેશન ફ્લડ સેલના અહેવાલ મુજબ રાજકોટ મહાપાલિકા અને રાજકોટ સિંચાઈ વર્તુળ હેઠળ આવેલા કુલ 83 ડેમમાંથી માત્ર પાંચ ડેમમાં જ 50 ટકાથી વધુ પાણીનો જથ્થો ઉપલબ્ધ છે. બાકીના 78 ડેમમાં જળસપાટી અડધાથી ઓછી રહી છે. અનેક નાના-મધ્યમ ડેમ તો લગભગ તળિયા ઝાટક થઈ ગયા હોવાથી આગામી દિવસોમાં વરસાદ નહીં પડે તો સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની શકે છે.
ખેડૂતો હાલ વાવણીલાયક વરસાદની આતુરતાથી રાહ જોઈ રહ્યા છે. અનેક વિસ્તારોમાં વરસાદના અભાવે ખેતીની કામગીરી અટકી ગઈ છે. જો જુલાઈના પ્રથમ પખવાડિયામાં સારો વરસાદ નહીં પડે તો વાવણી મોડી પડશે અને તેની સીધી અસર ખરીફ પાકના ઉત્પાદન પર પડી શકે છે. કૃષિ નિષ્ણાતોના મતે સમયસર વરસાદ નહીં આવે તો ખેડૂતોને આર્થિક નુકસાનનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
રાજકોટ શહેરને પીવાનું પાણી પૂરું પાડતા આજી-1 ડેમમાં હાલ સૌની યોજના મારફતે નર્મદાનું પાણી છોડવામાં આવી રહ્યું છે. કુલ 29 ફૂટની ઊંડાઈ સામે હાલ પાણીની સપાટી 19.40 ફૂટ છે, જે મુજબ ડેમમાં 42.63 ટકા જળજથ્થો ઉપલબ્ધ છે. બીજી તરફ પશ્ચિમ રાજકોટ માટે મહત્વના ન્યારી-1 ડેમમાં પાણીની સપાટી સતત ઘટી રહી છે. કુલ 25.10 ફૂટની ઊંડાઈ સામે હાલ માત્ર 12.30 ફૂટ પાણી બચ્યું છે, એટલે કે માત્ર 27.25 ટકા જળજથ્થો ઉપલબ્ધ છે. આ સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખી ટૂંક સમયમાં ન્યારી-1 ડેમમાં પણ સૌની યોજના હેઠળ નર્મદાનું પાણી છોડવાની તૈયારી કરવામાં આવી રહી છે.
ભાદર-1 ડેમની સ્થિતિ પણ ખાસ સંતોષકારક નથી. કુલ 34 ફૂટની ઊંડાઈ સામે હાલ માત્ર 19.30 ફૂટ પાણી છે અને ઉપયોગી જળજથ્થો માત્ર 14.93 ટકા જ નોંધાયો છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે વરસાદના અભાવે સૌરાષ્ટ્રના મુખ્ય જળાશયો હજુ સુધી પૂરતા પ્રમાણમાં ભરાઈ શક્યા નથી. હાલની પરિસ્થિતિમાં સમગ્ર સૌરાષ્ટ્રની આશા હવે જુલાઈ મહિનાના વરસાદ પર ટકી છે. જો આગામી દિવસોમાં મેઘરાજા મન મૂકીને વરસશે તો ડેમોમાં નવા પાણીની આવક શરૂ થશે, ખેડૂતોને વાવણી માટે અનુકૂળ વાતાવરણ મળશે અને પીવાના પાણીની ચિંતા પણ હળવી બનશે. પરંતુ વરસાદ ફરીથી ખેંચાશે તો પાણી વ્યવસ્થાપન અને કૃષિ બંને ક્ષેત્ર માટે પડકારજનક દિવસો સામે આવી શકે છે.

83માંથી માત્ર 5 ડેમ જ અડધાથી વધુ ભરેલા

કુલ ડેમ : 83
50%થી વધુ ભરેલા : 5
50%થી ઓછા ભરેલા : 78

રાજકોટના મુખ્ય જળાશયોની સ્થિતિ

આજી-1 : 42.63%
ન્યારી-1 : 27.25%
ભાદર-1 : 14.93%

ખેડૂતોની ચિંતા વધી

વાવણીલાયક વરસાદની રાહ
ખરીફ પાક પર સંકટ
મોડી વાવણીની શક્યતા

સૌની યોજનાનો સહારો

આજી-1માં નર્મદાનું પાણી છોડાઈ રહ્યું છે
ટૂંક સમયમાં ન્યારી-1માં પણ પાણી છોડાશે

જૂન મહિનાની સ્થિતિ

માત્ર એક દિવસ નોંધપાત્ર વરસાદ
મોટાભાગે કોરો મહિનો
ડેમોમાં નવી આવક નહિવત્

જો જુલાઈમાં વરસાદ નહીં પડે તો…

પાણીની તંગી વધશે
ડેમોની સપાટી વધુ ઘટશે
ખેડૂતોને મોટું આર્થિક નુકસાન
પીવાના પાણી માટે વધુ આયોજન કરવું પડશે

રાજકોટના ડેમોની હાલની સપાટી

આજી-1 : 19.40 ફૂટ (કુલ ઊંડાઈ 29 ફૂટ)
ન્યારી-1 : 12.30 ફૂટ (કુલ ઊંડાઈ 25.10 ફૂટ)
ભાદર-1 : 19.30 ફૂટ (કુલ ઊંડાઈ 34 ફૂટ)