ગુજરાતમાં બેંક ફ્રોડનો વિસ્ફોટ
ત્રણ વર્ષમાં રૂ. 3,708 કરોડની છેતરપીંડી
વસૂલાત માત્ર 2.6 ટકા : આરબીઆઈના આંકડાઓએ ચિંતા વધારી; ઓનલાઈન ઠગાઈના કેસોમાં સતત વધારો, વરિષ્ઠ નાગરિકો સૌથી વધુ નિશાન પર
અગ્ર ગુજરાત, નવી દિલ્હી
ગુજરાતમાં ડિજિટલ બેંકિંગનો વ્યાપ વધવાની સાથે સાયબર ઠગાઈ અને બેંક ફ્રોડના કેસોમાં પણ સતત વધારો નોંધાઈ રહ્યો છે. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (આરબીઆઈ)ના તાજેતરના આંકડાઓ મુજબ છેલ્લા ત્રણ નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન રાજ્યમાં રૂ. 3,708 કરોડથી વધુની બેંકિંગ છેતરપીંડી સામે આવી છે. ચિંતાજનક બાબત એ છે કે આટલી મોટી રકમમાંથી બેંકો માત્ર રૂ. 96.58 કરોડ એટલે કે અંદાજે 2.6 ટકા જ પાછા મેળવી શકી છે.
આંકડાઓ મુજબ ગુજરાત બેંક ફ્રોડની કુલ રકમના મામલે દેશમાં છઠ્ઠા સ્થાને છે. મહારાષ્ટ્ર, દિલ્હી, પશ્ચિમ બંગાળ, તેલંગાણા અને તમિલનાડુ જેવા રાજ્યોમાં વધુ મોટા ફ્રોડ નોંધાયા છે, પરંતુ ગુજરાતનો આંકડો પણ ગંભીર ચિંતા ઉભી કરે છે. ખાસ કરીને ઔદ્યોગિક અને વેપારી રાજ્ય તરીકે ઓળખાતા ગુજરાતમાં વધી રહેલી નાણાકીય છેતરપીંડી સુરક્ષા વ્યવસ્થાને લઈને અનેક પ્રશ્નો ઉભા કરે છે.
નાણાકીય વર્ષ 2023-24માં નોંધાયેલી સાયબર અને બેંકિંગ છેતરપીંડીની રકમ રૂ. 986.2 કરોડ હતી. તે પછીના વર્ષમાં તેમાં 30 ટકાથી વધુનો ઉછાળો આવી રૂ. 1,285.9 કરોડ સુધી પહોંચી હતી. જ્યારે 2025-26 દરમિયાન તેમાં વધુ વધારો થઈ કુલ રકમ રૂ. 1,435.6 કરોડ સુધી પહોંચી ગઈ હતી. ત્રણ વર્ષમાં કુલ ફ્રોડની રકમમાં લગભગ 46 ટકાનો વધારો નોંધાયો હોવાનું વિશ્લેષણ દર્શાવે છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે વધતી ડિજિટલ લેવડદેવડ, ઓનલાઈન બેંકિંગનો વધતો ઉપયોગ અને ઠગો દ્વારા અપનાવવામાં આવતી નવી ટેક્નિક્સ આ વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે. જોકે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં રિપોર્ટિંગ સિસ્ટમ વધુ અસરકારક બનતા અને લોકોમાં જાગૃતિ વધતા પણ વધુ કેસો સત્તાવાર રીતે નોંધાઈ રહ્યા છે.
બેંક અધિકારીઓ અને સાયબર નિષ્ણાતો જણાવે છે કે નકલી APK ફાઈલ, ફિશિંગ લિંક, બેંક અધિકારી બનીને ફોન કરવો, KYC અપડેટના બહાને OTP અથવા બેંક વિગતો મેળવવી તેમજ ક્રેડિટ કાર્ડ ઓફર કે બિલ પેમેન્ટના નામે છેતરપીંડી આજે પણ સૌથી સામાન્ય રીતો છે. ટેક્નોલોજી અંગે ઓછી સમજ ધરાવતા વરિષ્ઠ નાગરિકો આવા કૌભાંડોનો સૌથી વધુ ભોગ બને છે.
સાયબર ક્રાઇમ વિભાગના સૂત્રો મુજબ ફ્રોડ થયા બાદ પ્રથમ એક કલાકને “ગોલ્ડન અવર” માનવામાં આવે છે. જો આ સમયગાળામાં પીડિત વ્યક્તિ ફરિયાદ નોંધાવે તો ટ્રાન્ઝેક્શન રોકવાની અથવા નાણાં ફ્રિઝ કરવાની શક્યતા વધી જાય છે. પરંતુ મોટાભાગના કેસોમાં લોકો મોડું જાણ કરતા હોવાથી રકમ પરત મેળવવી મુશ્કેલ બની જાય છે.
દેશના મોટા રાજ્યોમાં ત્રણ વર્ષ દરમિયાન રૂ. 72 હજાર કરોડથી વધુની બેંકિંગ છેતરપીંડી નોંધાઈ છે. મહારાષ્ટ્ર રૂ. 32,297.9 કરોડ સાથે પ્રથમ સ્થાને છે, જ્યારે દિલ્હી અને પશ્ચિમ બંગાળ અનુક્રમે બીજા અને ત્રીજા ક્રમે છે. ગુજરાતનો આંકડો કર્ણાટક, ઉત્તર પ્રદેશ અને પંજાબ જેવા મોટા રાજ્યો કરતાં પણ વધુ હોવાનું આરબીઆઈના આંકડાઓ દર્શાવે છે. વધતી ડિજિટલ અર્થવ્યવસ્થાની વચ્ચે સાયબર સુરક્ષા મજબૂત કરવી, ગ્રાહકોમાં જાગૃતિ વધારવી અને ઝડપથી કાર્યવાહી કરવી હવે સમયની સૌથી મોટી જરૂરિયાત બની છે.
ગુજરાતના ત્રણ વર્ષના મુખ્ય આંકડા
કુલ બેંક ફ્રોડ : રૂ. 3,707.67 કરોડ
વસૂલાત : રૂ. 96.58 કરોડ
રિકવરી રેટ : માત્ર 2.6 ટકા
દેશમાં સ્થાન : છઠ્ઠું
સૌથી વધુ કઈ રીતે થાય છે છેતરપીંડી?
નકલી APK એપ ડાઉનલોડ કરાવી
KYC અપડેટના નામે ફોન
OTP અને CVV મેળવવાનો પ્રયાસ
ફિશિંગ લિંક પર ક્લિક કરાવવી
ક્રેડિટ કાર્ડ ઓફર અને બિલ પેમેન્ટના બહાના
‘ગોલ્ડન અવર’ કેમ મહત્વનું?
ફ્રોડ થયા બાદ પ્રથમ એક કલાક સૌથી નિર્ણાયક ગણાય છે. આ સમયગાળામાં ફરિયાદ નોંધાવવાથી બેંક ટ્રાન્ઝેક્શન રોકી શકે છે અને નાણાં ફ્રિઝ કરવાની શક્યતા વધી જાય છે.
દેશના ટોચના પાંચ રાજ્ય
મહારાષ્ટ્ર – રૂ. 32,297.9 કરોડ
દિલ્હી – રૂ. 16,396.6 કરોડ
પશ્ચિમ બંગાળ – રૂ. 10,309.6 કરોડ
તેલંગાણા
તમિલનાડુ
ગુજરાત આ યાદીમાં છઠ્ઠા સ્થાને છે.
વરિષ્ઠ નાગરિકો કેમ બને છે સહેલું નિશાન?
સાયબર ઠગો એવા લોકોની પસંદગી કરે છે જેઓ ડિજિટલ બેંકિંગમાં ઓછા પારંગત હોય. અજાણ્યા ફોન, લિંક અથવા મેસેજ પર વિશ્વાસ રાખવાથી મોટી રકમ ગુમાવવાનો ખતરો વધી જાય છે.
બચવા માટે રાખો આ પાંચ સાવચેતી
OTP કોઈને ન આપો.
અજાણી લિંક પર ક્લિક ન કરો.
બેંકની સત્તાવાર એપનો જ ઉપયોગ કરો.
KYC માટે આવેલા શંકાસ્પદ ફોનથી સાવચેત રહો.
ફ્રોડ થાય તો તરત સાયબર હેલ્પલાઇન અને બેંકને જાણ કરો.
ચિંતાજનક સંદેશ શું આપે છે આ આંકડા?
ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શન વધી રહ્યા છે, પરંતુ તેની સાથે સાયબર સુરક્ષા અંગે લોકોમાં જાગૃતિ અને બેંકોની સુરક્ષા વ્યવસ્થા પણ એટલી જ ઝડપથી મજબૂત બનવાની જરૂર છે. ફક્ત ટેક્નોલોજી નહીં, ગ્રાહકોની સતર્કતા પણ બેંક ફ્રોડ સામે સૌથી મોટું હથિયાર બની શકે છે.
