સોની બજારમાં છાના ખૂણે ડિમોલિશન..!

ટીપી શાખાની કામગીરી સામે સવાલોનો મારો

સોની બજારમાં છાના ખૂણે ડિમોલિશન..!

સોની બજારમાં 70% બાંધકામો દબાણગ્રસ્ત હોવાની ચર્ચા, ત્યારે કોઠારિયા નાકા પાસે બંધ શેરીમાં ડિમોલિશનથી ઊઠ્યા અનેક સવાલો

20 વર્ષથી રહેતા લખનભાઈનો આક્ષેપ, રાગદ્વેષ રાખી ફરિયાદ કરાઈ ; ટીપી શાખા કહે છે, કોમન પેસેજમાં બાંધકામ હતું, નોટિસ છતાં દૂર ન કરાતાં કાર્યવાહી કરી

અગ્ર ગુજરાત, રાજકોટ

રાજકોટના સોની બજાર વિસ્તારમાં ગેરકાયદે બાંધકામો અને દબાણનો મુદ્દો ફરી ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યો છે. શહેરના અતિ ગીચ ગણાતા આ વિસ્તારમાં અંદાજે 70 ટકા જેટલાં બાંધકામો દબાણગ્રસ્ત અને ગેરકાયદેસર હોવાની ચર્ચા વચ્ચે મહાનગરપાલિકાની ટાઉન પ્લાનિંગ (ટીપી) શાખાએ કોઠારિયા નાકા નજીક ગોલ્ડન પ્લાઝા પાસે આવેલી એક બંધ શેરીમાં કરેલું ડિમોલિશન અનેક સવાલો ઊભા કરી રહ્યું છે. શહેરમાં અસંખ્ય બાંધકામો સામે અગાઉ નોટિસો અપાઈ હોવા છતાં કાર્યવાહી થતી ન હોવાની ચર્ચા વચ્ચે આ એક જ સ્થળે તંત્રનો હથોડો કેવી રીતે પહોંચી ગયો, તે ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે.
જે સ્થળે ડિમોલિશનની કામગીરી કરવામાં આવી છે, તે જગ્યાના માલિક લખનભાઈના જણાવ્યા મુજબ તેઓ છેલ્લા 20 વર્ષથી આ જગ્યામાં રહે છે. ચોમાસા દરમિયાન પડતી તકલીફ દૂર કરવા માટે તેમણે બાંધકામ કર્યું હોવાનું તેઓએ જણાવ્યું હતું. જોકે, તેમના મકાનની સામેના ભાગે રહેતા એક બંગાળી પરિચિતે તેમની સામે ફરિયાદ કરી હોવાનો અને રાગદ્વેષ રાખીને તંત્રના કોઈ અધિકારી સાથે મિલીભગતથી આ કામગીરી કરાવવામાં આવી હોવાનો આક્ષેપ પણ લખનભાઈએ કર્યો છે.
લખનભાઈના આક્ષેપો અંગે સ્વતંત્ર પુષ્ટિ થઈ નથી. તેમ છતાં, તેમની રજૂઆત બાદ આ કાર્યવાહી પાછળના સંજોગો અંગે તપાસ અને સ્પષ્ટતાની માગ ઊઠે તે સ્વાભાવિક છે. જો બાંધકામ નિયમવિરુદ્ધ હતું તો તેની સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી થવી જોઈએ, પરંતુ સવાલ એ છે કે સોની બજારમાં અન્ય સ્થળોએ થયેલાં સમાન પ્રકારનાં બાંધકામો સામે પણ આવી જ કાર્યવાહી થશે કે નહીં?
આ કામગીરીમાં જોડાયેલા ટીપી શાખાના વાસુભાઈ કનેરિયા સાથે વાતચીત કરતાં તેમણે જણાવ્યું હતું કે સંબંધિત સ્થળે કોમન પેસેજમાં બાંધકામ કરવામાં આવ્યું હતું. આ અંગે સ્થાનિક કક્ષાએથી ફરિયાદ મળતાં બાંધકામના માલિકને ગુજરાત મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન એક્ટની કલમ 260(2) હેઠળ નોટિસ આપવામાં આવી હતી. નોટિસ છતાં બાંધકામ દૂર કરવામાં ન આવતાં ડિમોલિશનની કામગીરી હાથ ધરવામાં આવી હોવાનું તેમણે જણાવ્યું હતું. ટીપી શાખાની આ સ્પષ્ટતા બાદ પણ મૂળ સવાલ યથાવત્ છે. જો ફરિયાદના આધારે કાર્યવાહી થઈ હોય તો શહેરના અન્ય વિસ્તારોમાં અને ખાસ કરીને સોની બજારમાં અગાઉ નોટિસ અપાયેલાં બાંધકામોનું શું થયું? શું એ તમામ કિસ્સાઓમાં પણ નિયમસર કાર્યવાહી થશે?
સોની બજારના જૂનાં મકાનોની આસપાસની ખાલી જગ્યાઓમાં દબાણ કરીને નવાં બાંધકામો ઊભાં થયાં હોવાની ચર્ચા લાંબા સમયથી ચાલે છે. અનેક કિસ્સાઓમાં નોટિસો અપાઈ હોવા છતાં ડિમોલિશન થતું ન હોવાની રજૂઆતો પણ સામે આવતી રહી છે. ત્યારે એક બંધ શેરીમાં આવેલા બાંધકામ સુધી ટીપી શાખા પહોંચી અને કાર્યવાહી કરી, જ્યારે અન્ય સ્થળોએ સમાન પ્રકારનાં બાંધકામો યથાવત્ હોવાની ચર્ચા છે, તેનાથી પસંદગીયુક્ત કાર્યવાહી થઈ હોવાની શંકાઓને અવકાશ મળ્યો છે.
મહાનગરપાલિકા દ્વારા ડિમોલિશનની કામગીરી કરવામાં આવે ત્યારે ઘણી વખત ફોટોગ્રાફ્સ અને કાર્યવાહી સંબંધિત વિગતો જાહેર કરવામાં આવતી હોય છે. પરંતુ આ કિસ્સામાં કામગીરી અંગેની વિગતો વ્યાપક રીતે જાહેર ન થતાં પણ સવાલો ઊઠ્યા છે. જોકે, દરેક ડિમોલિશન અંગે જાહેર પ્રચાર કરવો ફરજિયાત છે એવું કહી શકાય નહીં, પરંતુ પારદર્શિતા જળવાય તે માટે ફરિયાદ, નોટિસ અને કાર્યવાહીનો આધાર સ્પષ્ટ કરવો જરૂરી છે.
હાલ એક તરફ લખનભાઈએ રાગદ્વેષ અને મિલીભગતના આક્ષેપો કર્યા છે, તો બીજી તરફ ટીપી શાખા ફરિયાદ અને કોમન પેસેજમાં થયેલા બાંધકામને કાર્યવાહીનું કારણ ગણાવી રહી છે. આક્ષેપોની સ્વતંત્ર તપાસ વિના કોઈ નિષ્કર્ષ પર પહોંચી શકાય નહીં. પરંતુ સોની બજારમાં જો ખરેખર મોટા પ્રમાણમાં દબાણો હોય તો મહાનગરપાલિકાએ એક સ્થળ પૂરતી કાર્યવાહી નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિસ્તારનાં બાંધકામો અંગે સમાન ધોરણે તપાસ અને કાયદેસરની કાર્યવાહી કરીને પોતાની નિષ્પક્ષતા સાબિત કરવી પડશે.

70% બાંધકામો દબાણગ્રસ્ત હોવાની ચર્ચા, તંત્ર પાસે સર્વે છે?

સોની બજારના અંદાજે 70 ટકા જેટલાં બાંધકામો દબાણગ્રસ્ત અથવા ગેરકાયદેસર હોવાની ચર્ચા થઈ રહી છે. આ આંકડો સત્તાવાર સર્વે દ્વારા પુષ્ટિ પામેલો નથી, પરંતુ તે તપાસની જરૂરિયાત ચોક્કસ ઊભી કરે છે. મહાનગરપાલિકાએ સમગ્ર વિસ્તારનો સર્વે કરીને કેટલાં બાંધકામો નિયમવિરુદ્ધ છે, કેટલાંને નોટિસ અપાઈ છે અને કેટલાં સામે કાર્યવાહી બાકી છે તેનો હિસાબ જાહેર કરવો જોઈએ. માત્ર ફરિયાદ આવે ત્યારે જ જાગતું તંત્ર નગર આયોજનની જવાબદારીમાંથી છટકી શકે નહીં.

20 વર્ષનો કબજો એટલે બાંધકામ કાયદેસર થઈ જાય?

લખનભાઈ 20 વર્ષથી ત્યાં રહેતા હોવાનો દાવો કરે છે અને ચોમાસાની તકલીફ દૂર કરવા બાંધકામ કર્યું હોવાનું જણાવે છે. પરંતુ લાંબા સમયથી મિલકતમાં રહેવું એ વધારાનું બાંધકામ કાયદેસર હોવાનો આપમેળે પુરાવો નથી. બીજી તરફ, બાંધકામ નિયમવિરુદ્ધ હોવાનું નક્કી કરતી વખતે તંત્રએ સ્થળની સ્થિતિ, મંજૂર નકશો, કોમન પેસેજની હદ અને લાગુ નિયમો તપાસવા જરૂરી છે. બંને પક્ષની રજૂઆત અને દસ્તાવેજોના આધારે જ યોગ્ય નિર્ણ
ફરિયાદી શક્તિશાળી હોય તો જ કાર્યવાહી થાય છે?

લખનભાઈએ સામે રહેતા બંગાળી પરિચિત દ્વારા રાગદ્વેષથી ફરિયાદ કરાઈ અને અધિકારી સાથે મિલીભગતથી ડિમોલિશન કરાવાયું હોવાનો આક્ષેપ કર્યો છે. આ આક્ષેપોની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ નથી. તેમ છતાં, કાર્યવાહી પાછળ ફરિયાદ સિવાય કોઈ અયોગ્ય દબાણ હતું કે નહીં તે અંગે પારદર્શક તપાસ થવી જોઈએ. ફરિયાદ કોણે કરી તે કરતાં બાંધકામ નિયમવિરુદ્ધ છે કે નહીં અને સમાન કિસ્સામાં સમાન કાર્યવાહી થાય છે કે નહીં એ વધુ મહત્ત્વનું છે.
કલમ 260(2)ની નોટિસ પછી બીજાં કિસ્સામાં શું?

ટીપી શાખાના વાસુભાઈ કનેરિયાના જણાવ્યા મુજબ કોમન પેસેજમાં બાંધકામ અંગે ફરિયાદ મળતાં કલમ 260(2) હેઠળ નોટિસ અપાઈ હતી અને બાંધકામ દૂર ન થતાં ડિમોલિશન કરાયું હતું. હવે સવાલ એ છે કે અગાઉ નોટિસ અપાયેલાં અન્ય બાંધકામો સામે પણ કાર્યવાહી કયા તબક્કે છે? કેટલાં કિસ્સામાં નોટિસ બાદ બાંધકામ દૂર થયું અને કેટલાંમાં કાર્યવાહી અટકી છે? આ વિગતો જાહેર થાય તો તંત્રની કામગીરી અંગેનું ચિત્ર સ્પષ્ટ થઈ શકે.

ટીપી શાખાએ શંકા નહીં, વિશ્વાસ ઊભો કરવો પડશે

ડિમોલિશન કરવું એ જ તંત્રની સફળતાનો માપદંડ નથી; નિયમોનો નિષ્પક્ષ અને સતત અમલ થવો એ સાચી કસોટી છે. એક બંધ શેરીમાં કાર્યવાહી થાય અને આસપાસના અન્ય બાંધકામો અંગે પ્રશ્નો અનઉત્તરિત રહે તો લોકોમાં પસંદગીયુક્ત કાર્યવાહીની છાપ ઊભી થઈ શકે છે. મહાનગરપાલિકાએ ફરિયાદ, નોટિસ, મંજૂર નકશો, કોમન પેસેજની સ્થિતિ અને કાર્યવાહીનો આધાર સ્પષ્ટ કરીને જાહેર વિશ્વાસ મજબૂત કરવો જોઈએ. કાયદો સૌ માટે સમાન છે એ સાબિત કરવાની જવાબદારી તંત્રની છે.