જસ્ટિસ સૂર્યકાંતના નેતૃત્વ હેઠળની ખંડપીઠે ટિપ્પણી કરી કે વાહનો પર પ્રતિબંધ અને બાંધકામ કાર્યો રોકવા જેવા પગલાં હવે જૂના થઈ ગયા છે અને તેનાથી વાયુ પ્રદૂષણમાં અસરકારક ઘટાડો થશે નહીં. સુપ્રીમ કોર્ટે કટાક્ષમાં કહ્યું કે દિલ્હીમાં “દરેક પ્રકારની પ્રતિભા” (all kinds of talent) ઉપલબ્ધ છે જેનો અર્થ એ છે કે પરંપરાગત અને જૂના નિયમો હવે પૂરતા નથી.
કોર્ટે નોંધ્યું કે દિલ્હીમાં પ્રદૂષણનું મુખ્ય કારણ વાહનો છે, અને વહીવટીતંત્રે ‘બમ્પર-ટુ-બમ્પર’ (એકબીજાને અડીને ચાલતા વાહનોની લાંબી કતાર) ટ્રાફિકની સમસ્યાને ઉકેલવા માટે કડક પગલાં લેવા જોઈએ. આ મામલાની સુનાવણી કરતી ખંડપીઠમાં જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહના પણ સામેલ હતા.
રોજની 30 સિગારેટ પીતો હોઇએ તેટલું નુકસાન- વકીલ
સુનાવણી દરમિયાન, જસ્ટિસ સૂર્યકાંતે ટિપ્પણી કરી, “અમને આશા છે કે તમે બધા આ હવામાનનો આનંદ માણી રહ્યા હશો.” તેના જવાબમાં વરિષ્ઠ વકીલ અપરાજિતા સિંહે કહ્યું, “અમે અત્યંત ગંભીર પરિસ્થિતિનો સામનો કરી રહ્યા છીએ. અમારો અવાજ બેસી રહ્યો છે. એવું લાગે છે જાણે આપણે દરરોજ ૩૦ સિગારેટ પી રહ્યા હોઈએ.” જસ્ટિસ કાંતે જવાબ આપ્યો, “વરસાદને કારણે ‘સિગારેટ’ની સંખ્યામાં કદાચ થોડો ઘટાડો થયો હશે.” વકીલે ધ્યાન દોર્યું કે 5 નવેમ્બરના રોજ, ખેતરોમાં પરાળ (stubble) સળગાવવાની ઘટનાઓ પ્રદૂષણમાં 14% હિસ્સો ધરાવતી હતી, જ્યારે વાહનોમાંથી નીકળતો ધુમાડો હજુ પણ સૌથી મોટી સમસ્યા છે. તેમણે સ્થાનિક સ્તરે પરાળ સળગાવવાની સમસ્યાને ઉકેલવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો, અને સાથે જ કચરો સળગાવવા તથા વાહનોની અવરજવર પર વધુ કડક નિયંત્રણો મૂકવાની માંગ કરી.
વાહનો: પ્રદૂષણનું મુખ્ય કારણ
કોર્ટે જણાવ્યું કે વાહનોમાંથી નીકળતો ધુમાડો વાયુ પ્રદૂષણમાં વધારો કરનારું એક મુખ્ય પરિબળ છે. દિલ્હી-NCRમાં ભારે ટ્રાફિક જામનો ઉલ્લેખ કરતા, સુપ્રીમ કોર્ટે સત્તાવાળાઓને પ્રશ્ન કર્યો કે પ્રદૂષણને નિયંત્રિત કરવા માટે તેમણે ચોક્કસ કયા પગલાં લીધાં છે. જસ્ટિસ સૂર્યકાંતે ટિપ્પણી કરી, આપણે સતત ચર્ચાઓ કરીએ છીએ અને નિવેદનો આપીએ છીએ, પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે AQI (હવાની ગુણવત્તા સૂચકાંક) અત્યારે જ 400ને સ્પર્શી રહ્યો છે.
કારને કારણે ગરીબો મુશ્કેલી ભોગવે છે
સર્વોચ્ચ અદાલતે અવલોકન કર્યું કે દિવાળીનો સમય એવો હોય છે જ્યારે ગરીબ લોકો પોતાની આજીવિકા કમાતા હોય છે. પરંતુ મોટી કારો અને વાહનોને કારણે તેમણે મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે છે. વધુમાં ખેડૂતોને જાગૃત કરવાની જરૂર છે; એકવાર તેઓ પાકના અવશેષો (પરાળ) સળગાવવાથી થતા આર્થિક નુકસાનને સમજી જશે, તો તેઓ પોતાની મેળે જ આ પ્રથા બંધ કરી દેશે. સર્વોચ્ચ અદાલતે જણાવ્યું હતું કે, વધતા AQI (હવાની ગુણવત્તા સૂચકાંક) સ્તરને ધ્યાનમાં રાખીને તમામ વય જૂથના બાળકો માટે શાળાઓ બંધ કરવાની માંગ કરતી અરજી પર, નિષ્ણાતોના અભિપ્રાયના આધારે નિર્ણય લેવામાં આવશે.
=
