શિયાળાની શરૂઆતમાં જ દેશભરમાં ઝેરી હવાનું જોખમ
બિકાનેર ગેસ ચેમ્બર, AQI 1300ને પાર
રાજસ્થાન, દિલ્હી, હરિયાણા, પંજાબ અને ઉત્તરપ્રદેશના અનેક શહેરોમાં ગંભીર પ્રદૂષણ અને ઝેરી દુષિત હવાનું પ્રમાણ વઘ્યું, માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે અત્યંત ઘાતક
ગ્રેડેડ રીસ્પોન્સ એકશન પ્લાન તાત્કાલિક અસરથી લાગુ: વાહનોના ધૂમાડા, બાંધકામની પ્રવૃતિઓ, કચરો સળગાવવા અને પ્રદૂષણ ફેલાવતા અન્ય કાર્યો પર વિવિધ કડાક કાનૂની પ્રતિબંધો મૂકાયા
અગ્ર ગુજરાત, નવી દિલ્હી
દેશમાં જ્યારે પણ સૌથી વધુ પ્રદૂષિત કે ઝેરી હવા ધરાવતા શહેરોની વાત નીકળે, ત્યારે સામાન્ય રીતે લોકોના મનમાં સૌથી પહેલું નામ દેશની રાજધાની દિલ્હીનું જ આવે છે. પરંતુ જો તમે પણ એવું જ વિચારતા હોવ તો તમે બિલકુલ ખોટા છો. આજના તાજા આંકડા મુજબ રાજસ્થાનના ઐતિહાસિક શહેર બીકાનેરે પ્રદૂષણના અત્યાર સુધીના તમામ જૂના રેકોર્ડ તોડી નાખ્યા છે, જ્યાં હવાની ગુણવત્તા અત્યંત ભયજનક અને ચિંતાજનક સ્તરે પહોંચી ગઈ છે.
માત્ર બીકાનેર જ નહીં, પરંતુ પંજાબ, હરિયાણા અને ઉત્તર પ્રદેશના અનેક નાના-મોટા શહેરો પણ આ સમયે ગંભીર પ્રદૂષણ અને ઝેરી દૂષિત હવાની ભારે માર સહન કરી રહ્યા છે. આજે સવારે 6:45 વાગ્યે જારી કરવામાં આવેલા અધિકૃત સરકારી આંકડા અનુસાર, રાજસ્થાનના બીકાનેરમાં એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (AQI) 1357 ના અકલ્પનીય અને જોખમી સ્તરે પહોંચી ગયો હતો. સામાન્ય રીતે 50 થી 100 વચ્ચેનો AQI સુરક્ષિત ગણાય છે, ત્યારે 1350થી ઉપરનો આ આંકડો માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે અત્યંત ઘાતક અને કટોકટી સમાન માનવામાં આવે છે.
આવા વાતાવરણમાં ખુલ્લામાં શ્વાસ લેવો એ પણ સીધી રીતે ઝેર લીધા સમાન બની ગયું છે. વાતાવરણમાં વિઝિબિલિટી ઘટી જવાની સાથે જ સ્થાનિક લોકોમાં શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અને આંખોમાં બળતરા થવાની ફરિયાદો ઉઠી રહી છે. બીકાનેર બાદ પંજાબનું ઔદ્યોગિક શહેર ભટિન્ડા પણ પ્રદૂષણની આ ભયાનક અસરથી બચી શક્યું નથી. ભટિન્ડામાં આજે સવારે AQI 883 નોંધાયો છે, જે પ્રદૂષણનું અત્યંત જોખમી અને ઝેરી સ્તર દર્શાવે છે. આટલા ઊંચા અને ભયાનક આંકડા સાથે ભટિન્ડા દેશના સૌથી વધુ પ્રદૂષિત શહેરોની યાદીમાં બીજા ક્રમે આવી ગયું છે. વાતાવરણમાં છવાયેલા ગાઢ ધુમ્મસ અને પ્રદૂષણના કારણે ત્યાંના સ્થાનિક રહીશોનું જનજીવન ભારે પ્રભાવિત થયું છે અને રસ્તાઓ પર વાહનવ્યવહાર પણ ધીમો પડી ગયો છે.
હરિયાણા રાજ્યના પણ અનેક વિસ્તારોમાં હવાની ગુણવત્તા સંપૂર્ણપણે ખરાબ થઇ ગઈ છે અને સ્થિતિ દિન-પ્રતિદિન વધુ ગંભીર બની રહી છે. તાજા આંકડા મુજબ હરિયાણાના કરનાલમાં AQI 850, સોનીપતમાં 822, પાનીપતમાં 804 અને કૈથલમાં 769 નોંધાયો છે. આ તમામ શહેરોના વાતાવરણમાં શ્વાસમાં જઈ શકે તેવા PM2.5 અને PM10 ના અતિ સૂક્ષ્મ પ્રદૂષક કણોનું પ્રમાણ નિર્ધારિત માત્રા કરતાં અનેક ગણું વધારે જોવા મળ્યું છે, જે શ્વાસ સંબંધિત ગંભીર બીમારીઓ નોતરી શકે છે.
ઉત્તર પ્રદેશના પશ્ચિમી વિસ્તારો અને દિલ્હીને અડીને આવેલા શહેરોની સ્થિતિ પણ ખૂબ જ સંવેદનશીલ બની ગઈ છે. યુપીના ઔદ્યોગિક શહેર ગાઝિયાબાદમાં AQI 840, મેરઠમાં 812 અને હાપુડમાં 786 સુધી પહોંચી ગયો છે. ગાઝિયાબાદ અને મેરઠ જેવા શહેરોમાં સવારથી જ ઝેરી ધુમ્મસ અને પ્રદૂષણની ઘટ્ટ ચાદર છવાયેલી જોવા મળી રહી છે. હવાની કથળતી સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને આરોગ્ય વિભાગ દ્વારા લોકોને બિનજરૂરી કામ વગર ઘરની બહાર ન નીકળવા અને બહાર જતી વખતે ફરજિયાતપણે ગુણવત્તાયુક્ત માસ્ક પહેરવાની સખત સલાહ આપવામાં આવી છે.
દિલ્હી અને સમગ્ર નેશનલ કેપિટલ રીજન (NCR) વિસ્તારમાં સતત વધતા જતાં પ્રદૂષણના સ્તરને અટકાવવા માટે પ્રશાસન દ્વારા ‘ગ્રેડેડ રિસ્પોન્સ એક્શન પ્લાન’ (GRAP 1) તત્કાલ અસરથી લાગુ કરી દેવામાં આવ્યો છે. આ યોજના હેઠળ વાહનોના ધુમાડા, બાંધકામની પ્રવૃત્તિઓ, કચરો સળગાવવા અને પ્રદૂષણ ફેલાવતા અન્ય કાર્યો પર અનેક પ્રકારના કડક કાનૂની પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા છે, જેથી કરીને આગામી દિવસોમાં હવાની સ્થિતિ વધુ કથળતી અટકાવી શકાય.
દિલ્હીમાં AQI 630 નોંધાયો
દેશની રાજધાની નવી દિલ્હીની વાત કરીએ તો, અન્ય ઉત્તર ભારતીય રાજ્યોની સરખામણીએ આજે સવારે 7:26 વાગ્યે દિલ્હીમાં AQI 630 નોંધાયો હતો. આમ તો 600થી વધુનો AQI પણ અત્યંત ખરાબ, ગંભીર અને ભયજનક શ્રેણીમાં જ આવે છે, જેનાથી સામાન્ય નાગરિકોના આરોગ્ય પર વિપરીત અસર પડે છે. પરંતુ આજના દિવસે બીકાનેરના 1357 કે ભટિન્ડાના 883 ના આંકડાની સરખામણીએ દિલ્હીનો આ આંકડો થોડો ઓછો જોવા મળ્યો છે.
લોકો માટે નિષ્ણાંતોની સલાહ
હવામાન નિષ્ણાતો અને તબીબોએ પ્રદૂષણના આ ભયજનક સ્તરને જોતાં નાગરિકો માટે વિશેષ હેલ્થ એડવાઇઝરી જારી કરી છે. તેમણે લોકોને સવાર-સાંજ મોર્નિંગ કે ઇવનિંગ વોક ટાળવા અને બિનજરૂરી રીતે ઘરની બહાર ન નીકળવા અપીલ કરી છે. ખાસ કરીને નાના બાળકો, ગર્ભવતી મહિલાઓ, વૃદ્ધો અને અસ્થમા કે શ્વાસની બીમારીથી પીડાતા દર્દીઓની વિશેષ કાળજી રાખવા વિનંતી કરવામાં આવી છે. પ્રદૂષણથી બચવા માટે ઘરની બહાર નીકળતી વખતે N95 જેવા ગુણવત્તાયુક્ત માસ્કનો ઉપયોગ કરવો હવે અત્યંત જરૂરી બની ગયો છે.
