હોંગકોંગની એક કંપનીએ પનામા નહેર પરના બે પ્રમુખ પોર્ટની મહત્ત્મ હિસ્સેદારી અમેરિકાની સંસ્થા બ્લૈકરોકને વેંચી દીધી છે. આ સોદો રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના એ નિવેદનના અઠવાડિયા પછી થયો છે જેમાં તેમણે કહ્યું હતું કે નહેર ચીનના નિયંત્રણ હેઠળ છે અને અમેરિકાએ મુખ્ય શિપિંગ રૂટનો નિયંત્રણ પોતાના હાથમાં લેવો જોઈએ. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આખરે તે કર્યું જે તેઓ લાંબા સમયથી વિચારી રહ્યા હતા.
પનામા નહેરનો કેવી રીતે અને કેટલામાં થયો સોદો ?
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તેમના પહેલા સંસદીય ભાષણમાં જાહેરાત કરી કે પનામા કેનાલ હવે યુએસના નિયંત્રણ હેઠળ છે. આને વેપાર યુદ્ધમાં ચીન સામે અમેરિકાની પહેલી મોટી જીત તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. હોંગકોંગની એક કંપની સીકે હચિસને પનામા નહેરના બે પ્રમુખ પોર્ટ અમેરિકાની સંસ્થાને વેંચી દીધા હતા. આ સોદો 22.8 અરબ ડોલરમાં કરવામાં આવ્યો છે. તો આ સાથે જ પનામા નહેર સાથે જોડાયેલા અન્ય પ્રમુખ પોર્ટ પણ અમેરિકાના ભાગે આવી ગયા છે. આ સોદાની સૌથી રસપ્રદ વાત એ છે કે આ દ્વારા અમેરિકાએ પનામા કેનાલ પર ચીનની પકડ નબળી પાડી દીધી છે. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તેને પોતાની સૌથી મોટી સિદ્ધિ ગણાવી અને કહ્યું, “મારા વહીવટીતંત્રે પનામા કેનાલને અમેરિકન નિયંત્રણમાં પાછી લેવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી દીધી છે.” આનો સ્પષ્ટ અર્થ એ છે કે હવે અમેરિકાની વ્યૂહાત્મક શક્તિ વધુ વધી ગઈ છે.
આ સોદો કેટલો મોટો છે?
બ્લેકરોકની આગેવાની હેઠળનું જૂથ પનામા પોર્ટ્સ કંપનીનો 90% હિસ્સો હસ્તગત કરશે. આ હોંગકોંગ કંપની છેલ્લા 20 વર્ષથી પનામા કેનાલના બંને છેડે આવેલા બાલ્બોઆ અને ક્રિસ્ટોબલ બંદરો પર નિયંત્રણ રાખતી હતી. આ ઉપરાંત, આ ડીલ હેઠળ, 23 દેશોમાં ફેલાયેલા 43 બંદરો અને 199 શિપ ડોકિંગ પ્લેસ (BERT) પણ અમેરિકાના નિયંત્રણમાં આવી ગયા છે. હોંગકોંગના અબજોપતિ લી કા-શિંગની માલિકીની સીકે હચિસન સીધી ચીની સરકારની માલિકીની નથી, પરંતુ હોંગકોંગથી તેના સંચાલન તેને ચીની નાણાકીય કાયદાઓને આધીન બનાવે છે. આ ઐતિહાસિક સોદાની જાહેરાત થતાં જ હોંગકોંગ સ્ટોક એક્સચેન્જમાં હંગામો મચી ગયો. સીકે હચિસનના શેરમાં 24.7%નો ઉછાળો આવ્યો, જે ઘણા મહિનાઓમાં સૌથી મોટો ઉછાળો છે.
અમેરિકાને શું ફાયદો થશે?
દર વર્ષે 12 હજારથી વધુ જહાજો પનામા નહેરમાંથી પસાર થાય છે. જે તેને વિશ્વના 170 દેશોના 1 હજાર 920 બંદરો સાથે જોડે છે. તેનો 75% થી વધુ વેપાર અમેરિકા સાથે જોડાયેલો છે, એટલે કે હવે આ સોદાથી અમેરિકાને સીધો ફાયદો થશે. અમેરિકાની પકડ હવે વ્યૂહાત્મક રીતે પણ મજબૂત બની છે. આ સોદા પર ચીન તરફથી હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર નિવેદન આવ્યું નથી. પરંતુ નિષ્ણાતો માને છે કે આનાથી અમેરિકા અને ચીન વચ્ચે વધતા તણાવમાં એક નવો અધ્યાય ઉમેરી શકાય છે. જેપી મોર્ગન વિશ્લેષકો કહે છે કે આ સોદો આશ્ચર્યજનક છે કારણ કે સીકે હચિસનના બંદરો યુએસ-ચીન વિવાદથી સીધી રીતે પ્રભાવિત થયા ન હતા. આ એક તકવાદી સોદો હોઈ શકે છે, કારણ કે સીકે હચિસન સામાન્ય રીતે સારી કિંમત મળે તો સંપત્તિ વેચવા તૈયાર હોય છે.
