યુદ્ધમાં માત્ર બે દેશ જ નહીં પરંતુ આસપાસના દેશને પણ નુકસાન થતું હોય છે. રશિયા-યુક્રેન હોય કે ઇઝરાયલ-પેલેસ્ટાઇનની લડાઇ આ યુદ્ધની અસર સમગ્ર દુનિયામાં જોવા મળે છે. હવે જ્યારે ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે યુદ્ધના ભણકારા સંભળાઈ રહ્યા છે ત્યારે અરબ દેશ પણ આ નુકસાનીના ચપેટમાં આવી શકે છે. કારણ કે સેના પર નિર્ભર રહેનાર દેશ પોતાનું નુકસાન જોઇ શકે છે. ત્યારે વિશ્વ શાંતિના નામે લડવામાં આવતા આ યુદ્ધ ખતરાની ઘંટી સમાન છે.
યુદ્ધ નથી કોઇ સમાધાન
ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે ચાલી રહેલો તણાવ મોટા યુદ્ધનું રૂપ લઇ શકે છે. આર્થિક સંકટમાં ઘેરાયેલા દેશ પાકિસ્તાનના ભવિષ્ય માટે યુદ્ધ ખતરા સમાન તો છે જ. પરંતુ એ દેશ માટે પણ નુકસાનકારક છે જે અગાઉથી જ યુદ્ધની આગમાં લપેટાયા છે. અરબ દેશમાં ગાઝા યુદ્ધ અને યુએસ-ઇઝરાયેલ સાથેના તણાવે અરબ દેશ માટે પહેલાથી જ ચિંતા વધારી દીધી છે. ત્યારે પાકિસ્તાન જો આ યુદ્ધમાં કુદશે તો અરબ દેશની સુરક્ષા માટે મોટો પડકાર ઉભો થશે. પાકિસ્તાન અરબ દેશનો સેના સહયોગી છે. પાકિસ્તાન પોતાને ઇસ્લામિક વિશ્વમાં એક અગ્રણી લશ્કરી શક્તિ તરીકે રજૂ કરે છે. જે તેને આરબ દેશો માટે એક વિશ્વસનીય ભાગીદાર બનાવે છે. પાકિસ્તાની લશ્કરી અધિકારીઓ તાલીમ અને વ્યૂહાત્મક પરામર્શની ભૂમિકામાં રહે છે. ઈરાન, યમનના હુતી બળવાખોરો અને ISIS જેવા આતંકવાદી સંગઠનોના ખતરાથી, ગલ્ફ દેશોને એક વિશ્વસનીય લશ્કરી સાથીની જરૂર છે અને પાકિસ્તાનની સેના આમાં તેમને ટેકો આપે છે.
પાકિસ્તાન પર અરબ દેશોની નિર્ભરતા
અરબ દેશો પાસે જે સેના છે તેને કોઈપણ યુદ્ધ કે મોટા આતંકવાદી કાર્યવાહીનો સામનો કરવાનો લગભગ કોઈ અનુભવ નથી. આવી સ્થિતિમાં, આ દેશો તેમના દેશમાં બળવા અથવા ઇઝરાયલ અને ઈરાન તરફથી આવનારા ભવિષ્યના જોખમોનો સામનો કરવા માટે પાકિસ્તાની સેના પર નિર્ભર છે. એટલું જ નહીં, પાકિસ્તાન અમેરિકાનું સુરક્ષા સાથી પણ છે અને અરબમાં તેની સેનાની હાજરી પણ વોશિંગ્ટનની નીતિનો એક ભાગ છે. પાકિસ્તાન એકમાત્ર ઇસ્લામિક દેશ છે જે પરમાણુ શસ્ત્રોથી સજ્જ છે. સાઉદી અરેબિયા જેવા દેશો કયા દેશોને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ માને છે, ખાસ કરીને ઈરાન સાથેની પ્રાદેશિક દુશ્મનાવટને કારણે.
અરબ દેશો કેમ નહીં ઇચ્છે કે પાકિસ્તાન યુદ્ધમાં સામેલ થાય?
આ નાજુક સમયે કોઈપણ યુદ્ધ દ્વારા પાકિસ્તાન અસ્થિર બને તેવું આરબ દેશો ક્યારેય નહીં ઈચ્છે. કારણ કે મધ્ય પૂર્વમાં ઇઝરાયલ વિરુદ્ધ અવાજ ઉઠાવવામાં આવી રહ્યો છે. બીજી તરફ, ઈરાને સીધી ધમકી આપી છે કે જો આરબ દેશો તેમના પ્રદેશનો ઉપયોગ અમેરિકન અને ઇઝરાયલી હુમલાઓ માટે કરવા દેશે, તો તે ઇઝરાયલની સાથે આ દેશો પર પણ મિસાઇલો છોડશે. આવી સ્થિતિમાં, પાકિસ્તાનની સેના નબળી પડવાનો સીધો અર્થ આરબ દેશોની સુરક્ષા નબળી પડવાનો છે. પાકિસ્તાન નિયમિતપણે સાઉદી અરેબિયા અને યુએઈ જેવા દેશો સાથે સંયુક્ત લશ્કરી કવાયતો કરે છે, જે તેમની લશ્કરી ક્ષમતાઓમાં વધારો કરે છે અને પરસ્પર સહયોગને મજબૂત બનાવે છે. ઇતિહાસમાં ઘણી વખત, પાકિસ્તાની સેના આરબ દેશોની કરોડરજ્જુ સાબિત થઈ છે.
ભારત સાથેનું યુદ્ધ અરબ માટે કેમ ખતરો છે?
ભારતીય સેના દરેક રીતે પાકિસ્તાની સેના કરતાં વધુ મજબૂત દેખાય છે. ભારતે પાકિસ્તાનને યુદ્ધોમાં હરાવ્યું છે. જો આ વખતે યુદ્ધ થાય છે, તો પાકિસ્તાનને ફરી એકવાર ભારે નુકસાન સહન કરવું પડશે જે તેની સેનાને નબળી પાડશે. જો આવું થાય, તો પાકિસ્તાની સેનાને તેમાંથી બહાર નીકળવામાં વર્ષો લાગી શકે છે, જેના કારણે અરબ લોકોને સુરક્ષા પૂરી પાડવી મુશ્કેલ બની શકે છે.
