દુનિયામાં ઘણી કિંમતી વસ્તુઓ છે, પરંતુ એક કુદરતી વસ્તુ એવી છે જે સોના, હીરા અને પ્લેટિનમ કરતાં અનેક ગણી વધુ કિંમતી છે. તે ધાતુ કે રત્ન નથી, તે કસ્તુરી છે. પ્રશ્ન એ છે કે, એવું શું ખાસ છે કે તે દેશોમાં દાણચોરી કરીને પણ લાવવામાં આવે છે, છતાં વૈજ્ઞાનિકો તેને તબીબી ચમત્કાર માને છે? તે કેવું દેખાય છે, તે ક્યાં જોવા મળે છે અને તે આટલા મોંઘા ભાવે કેમ વેચાય છે?
કસ્તુરી ક્યાંથી મળે છે?
કસ્તુરી એ વિશ્વની સૌથી કિંમતી કુદરતી સુગંધમાંની એક છે. તે કોઈ છોડ કે ઝાડમાંથી નહીં, પરંતુ એક દુર્લભ જંગલી પ્રાણી, નર કસ્તુરી હરણમાંથી મેળવવામાં આવે છે. કસ્તુરી હરણ હિમાલય, તિબેટ, સાઇબિરીયા અને નેપાળના ઊંચા પર્વતોમાં જોવા મળે છે, અને તેમની સંખ્યા હવે ખૂબ જ ઓછી છે. આ જ કારણ છે કે કસ્તુરીનો ભાવ આસમાને પહોંચી રહ્યો છે.
કસ્તુરી કેવું હોય છે?
કસ્તુરી મૃગના શરીર પર, ખાસ કરીને તેની નાભિની નજીક, એક નાની, કોથળી જેવી ગ્રંથિ હોય છે. આ ગ્રંથિ ઘેરા ભૂરા રંગનો, ચીકણો અને ખૂબ જ સુગંધિત પદાર્થ ઉત્પન્ન કરે છે જેને સૂકવીને કસ્તુરી બનાવવામાં આવે છે. આશ્ચર્યજનક રીતે, તાજી કાપેલી કસ્તુરી ખૂબ જ તીખી અને તીવ્ર ગંધ ધરાવે છે, પરંતુ જેમ જેમ તે સુકાઈ જાય છે, તેમ તેમ તેની સુગંધ નરમ, ઊંડી અને વધુ મોહક બને છે.
કસ્તુરી આટલી મોંઘી કેમ છે?
કસ્તુરી તેના ગુણધર્મો, દુર્લભતા અને ઊંચી બજારમાં માગને કારણે ઊંચી કિંમત ધરાવે છે. કસ્તુરી ફક્ત નર કસ્તુરી હરણમાંથી જ મેળવવામાં આવે છે જેના ઘણા કારણો છે. દરેક હરણ દર વર્ષે ખૂબ જ ઓછી માત્રામાં કસ્તુરી ઉત્પન્ન કરે છે, જે તેને વિશ્વની દુર્લભ કુદરતી સુગંધમાંની એક બનાવે છે.
સૌથી મોંઘા પરફ્યુમાં કસ્તુરી ઉમેરવવામાં આવે છે
કસ્તુરીની અનોખી સુગંધ તેને વિશ્વના સૌથી મોંઘા પરફ્યુમનો આધાર બનાવે છે. તે ફિક્સેટિવ તરીકે કામ કરે છે, જેનાથી પરફ્યુમની સુગંધ લાંબા સમય સુધી ટકી રહે છે. જેમ જેમ પરફ્યુમ જૂનું થાય છે, તેમ તેમ કસ્તુરી તેની સુગંધમાં વધારો કરે છે.
ઔષધીય ગુણધર્મો છે કસ્તુરીમાં
આયુર્વેદમાં પણ કસ્તુરીનું વિશેષ મહત્વ છે. કસ્તુરી માત્ર સુગંધ જ નથી, તે ઔષધીય ગુણધર્મો પણ ધરાવે છે. તે કુદરતી રીતે બળતરા ઘટાડે છે, ગાંઠોને રોકવામાં મદદ કરે છે, ચેતાતંત્રનું રક્ષણ કરે છે અને સદીઓથી આયુર્વેદમાં હૃદય રોગ, મૂર્છા અને અન્ય ગંભીર સ્થિતિઓની સારવાર માટે તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
તેની કિંમત કેટલી છે?
કસ્તુરી આજે બજારમાં સૌથી મોંઘા ઉત્પાદનોમાંનું એક છે. કેટલાક અહેવાલો અનુસાર, 20 ગ્રામ કસ્તુરી 2.5 લાખ રૂપિયા સુધી વેચાય છે. કસ્તુરી પાવડર 30,000 રૂપિયા પ્રતિ કિલોગ્રામ સુધી વેચાય છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેની કિંમત અનેક ગણી વધી શકે છે, જેના કારણે તેનો ગેરકાયદેસર વેપાર પણ ઝડપથી વધી રહ્યો છે.
કાનૂની પ્રતિબંધો અને રક્ષણ
ભારતમાં કસ્તુરી હરણ એક કડક રીતે સંરક્ષિત પ્રજાતિ છે. શિકાર પર સખત પ્રતિબંધ છે, અને પરવાનગી વિના કસ્તુરીનો વેપાર કરવો એ ગુનો માનવામાં આવે છે. સરકાર અને વન વિભાગ તેના રક્ષણ માટે ખાસ સંરક્ષણ કાર્યક્રમો અમલમાં મૂકી રહ્યા છે.
