બે દાયકા બાદ ભારત-અમેરિકા વચ્ચે નાગરિક પરમાણુ કરાર પર હસ્તાક્ષર થયા છે. યુએસ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એનર્જી (DOE) એ આ ડીલને લીલી ઝંડી આપી દીધી છે. અમેરિકન કંપનીને ભારતમાં પરમાણુ રિએક્ટરના ઉત્પાદન અને ડિઝાઇનિંગની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે. DOE એ તેને 26 માર્ચે મંજૂરી આપી હતી. હોલ્ટેક ઈન્ટરનેશનલ કંપનીને ભારતમાં ન્યુક્લિયર રિએક્ટર બનાવવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે. એટલે કે ભારતમાં જે પણ પરમાણુ રિએક્ટર બનશે, કંપની તેને અહીં જ બનાવશે. અમેરિકા સાથેના આ કરારને 10CFR810 પણ કહેવામાં આવે છે.
હોલ્ટેક પાસે પરમાણુ રિએક્ટર બનાવવાના અધિકારો ટ્રાન્સફર કરવાનો અધિકાર પણ છે. તે ભારતમાં ત્રણ કંપનીઓને એનાયત કરવામાં આવ્યું છે, હોલ્ટેક એશિયા; ટાટા કન્સલ્ટિંગ એન્જિનિયર્સ લિમિટેડ અને લાર્સન એન્ડ ટુબ્રો લિમિટેડને નાના પરમાણુ રિએક્ટર બનાવવાના અધિકારો આપી શકે છે. તમને જાણીને નવાઈ લાગશે કે Holtec Internationalના વડા ભારતીય મૂળના કેપી સિંહ છે. ભારતમાં ભણેલા કેપી સિંહની કંપનીને ભારતમાં પરમાણુ રિએક્ટર બનાવવાની મહત્વની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે.
શું છે 123 કરાર?
યુ.એસ.-ભારત સિવિલ ન્યુક્લિયર ડીલ, જેને ‘123 કરાર’ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે એક સીમાચિહ્નરૂપ કરાર છે જેણે ભારતને બિન-પરમાણુ અપ્રસાર સંધિ (NPT) પર હસ્તાક્ષર કરનાર, નાગરિક પરમાણુ તકનીક અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પાસેથી ઇંધણની ઍક્સેસની મંજૂરી આપી. ત્યારે હવે ભારત સાથેના પરમાણુ વેપાર પરના દાયકાઓથી ચાલતા પ્રતિબંધને સમાપ્ત કરી DOEએ આ ‘ડીલ ડન’ કરી છે.
ભારતીય કેપી સિંહની કંપની બનાવશે પરમાણુ રિએક્ટર
ક્રિષ્ના પી. સિંહ એક ભારતીય-અમેરિકન ઉદ્યોગસાહસિક, એન્જિનિયર અને હોલ્ટેક ઈન્ટરનેશનલના સ્થાપક છે. તે એક પ્રખ્યાત વૈજ્ઞાનિક અને શોધક પણ છે. તેમણે પરમાણુ ઉર્જા અને સ્વચ્છ ઉર્જા ક્ષેત્રે વૈશ્વિક સ્તરે પોતાની આગવી ઓળખ બનાવી છે. ક્રિષ્ના પી. સિંહ મૂળ બિહારના બરહિયાના છે. પોતાની મહેનત અને સમર્પણથી વૈશ્વિક મંચ પર પોતાની ઓળખ બનાવી. 2024ના ડેટા અનુસાર તેમની કુલ સંપત્તિ 1710779000000 રૂપિયા એટલે કે 20 બિલિયન ડોલર છે. કે.પી. સિંહે રાંચી યુનિવર્સિટીની BIT સિન્દ્રીમાંથી મિકેનિકલ એન્જિનિયરિંગમાં BS (બેચલર ઑફ સાયન્સ) ડિગ્રી મેળવી.
ત્યારબાદ, તેઓ ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ગયા અને 1969માં યુનિવર્સિટી ઓફ પેન્સિલવેનિયા (પેન)માંથી એન્જિનિયરિંગ મિકેનિક્સમાં એમએસ (માસ્ટર ઑફ સાયન્સ) અને 1972માં મિકેનિકલ એન્જિનિયરિંગમાં પીએચડી પૂર્ણ કર્યું. સિંહે 1974માં માર્થા જે. સાથે લગ્ન કર્યા. ટ્રિમ્બલ સાથે લગ્ન કર્યા. તેમના બે બાળકોમાં એક પુત્રી, 38 વર્ષની એમી અને 35 વર્ષનો પુત્ર, ક્રિષ્ના પી. સિંહ જુનિયર છે.
હોલ્ટેકનો પાયો નાખ્યો
લગ્નના 12 વર્ષ પછી, એટલે કે 1986માં ન્યુ જર્સીના માઉન્ટ લોરેલ હોલ્ટેક ઇન્ટરનેશનલનો પાયો નાખવામાં આવ્યો. આજે આ કંપની ન્યુક્લિયર અને રિન્યુએબલ એનર્જી સેક્ટરમાં જાણીતી કંપની છે. કંપનીએ શરૂઆતમાં પરમાણુ રિએક્ટર માટેના ભાગો, ખર્ચાયેલા પરમાણુ બળતણને હેન્ડલ કરવા માટેના સાધનો અને ડ્રાય પીપના સ્ટોરેજ કન્ટેનર માટે ડિઝાઇન અને ઉત્પાદન કર્યું હતું.
પરમાણુ પ્લાન્ટ બનાવવાના ક્ષેત્રમાં પગલાં
ધીમે ધીમે હોલ્ટેકે તેની પાંખો ફેલાવવાનું શરૂ કર્યું. તે હવે સમગ્ર વિશ્વમાં 140 થી વધુ પરમાણુ પ્લાન્ટ અને તેમના ઉપકરણોને સપ્લાય કરે છે. આ કંપનીના ઓપરેશનલ કેન્દ્રો ન્યુ જર્સી, ફ્લોરિડા, ઓહિયો અને પેન્સિલવેનિયામાં છે. તેનો વૈશ્વિક વ્યવસાય બ્રાઝિલ, ભારત, જાપાન, મેક્સિકો, પોલેન્ડ, દક્ષિણ આફ્રિકા, સ્પેન, યુકે અને યુક્રેન સુધી વિસ્તરેલો છે. તમને જણાવી દઈએ કે Holtec એ SMR-160 અને SMR-300 જેવી સ્મોલ મોડ્યુલર રિએક્ટર (SMR) ટેક્નોલોજીમાં પણ રોકાણ કર્યું છે, જેને સુરક્ષિત અને સસ્તું ન્યુક્લિયર એનર્જીનું ભવિષ્ય માનવામાં આવે છે.
