બંગાળની ખાડીમાં લો-પ્રેશરથી વરસાદી માહોલ જામશે

ચોમાસાના નવા રાઉન્ડની આશા

બંગાળની ખાડીમાં લો-પ્રેશરથી વરસાદી માહોલ જામશે

ઉત્તર પશ્ચિમ બંગાળની ખાડીમાં સર્જાયેલી સિસ્ટમ પશ્ચિમ-ઉત્તર પશ્ચિમ તરફ આગળ વધશે; આગામી દિવસોમાં પૂર્વ અને પશ્ચિમ ભારતના હવામાનમાં ફેરફારના સંકેત, પરંતુ સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છમાં ભારે વરસાદની રાહ યથાવત્

અગ્ર ગુજરાત, નવી દિલ્હી

દેશના અનેક રાજ્યોમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી ચોમાસાએ વિરામ લીધો હોવાથી ખેડૂતો અને સામાન્ય જનતાની ચિંતા વધી રહી છે. ખાસ કરીને ગુજરાત, સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છ, રાજસ્થાન અને મધ્ય ભારતના વિસ્તારોમાં વરસાદની ઘટને કારણે ખેતી પર અસર થવાની આશંકા વ્યક્ત થઈ રહી છે. આવી સ્થિતિમાં ઉત્તર પશ્ચિમ બંગાળની ખાડીમાં સર્જાયેલા નવા લો-પ્રેશર વિસ્તારથી ચોમાસું ફરી સક્રિય બનવાની આશા જાગી છે.
ભારતીય હવામાન વિભાગના તાજા બુલેટિન મુજબ ઉત્તર બંગાળની ખાડી તથા દક્ષિણ બાંગ્લાદેશ ઉપર રહેલા અપર એર સાયક્લોનિક સર્ક્યુલેશનની અસર હેઠળ ઉત્તર ઓડિશા અને પશ્ચિમ બંગાળના દરિયાકાંઠા નજીક આજે સવારે લો-પ્રેશર વિસ્તાર રચાયો છે. તેની સાથે જોડાયેલું સાયક્લોનિક સર્ક્યુલેશન સમુદ્ર સપાટીથી આશરે 7.6 કિલોમીટર સુધી વિસ્તરેલું છે અને તે દક્ષિણ-પશ્ચિમ તરફ ઝુકાવ ધરાવે છે.
હવામાન નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર આ સિસ્ટમ આગામી 48 કલાક દરમિયાન પશ્ચિમ-ઉત્તર પશ્ચિમ દિશામાં આગળ વધશે. તેની અસરથી ઓડિશા, ઝારખંડ, છત્તીસગઢ, પૂર્વ મધ્ય પ્રદેશ અને પૂર્વ રાજસ્થાનના કેટલાક વિસ્તારોમાં વરસાદી પ્રવૃત્તિમાં વધારો થવાની શક્યતા છે. જોકે ગુજરાત માટે આ સિસ્ટમનો સીધો લાભ મર્યાદિત રહેવાની શક્યતા છે.
ગુજરાતમાં હાલમાં ઉત્તર ગુજરાત અને તેને અડીને આવેલા દક્ષિણ-પશ્ચિમ રાજસ્થાન ઉપર 5.8 કિલોમીટરની ઊંચાઈએ અપર એર સાયક્લોનિક સર્ક્યુલેશન સક્રિય છે. ઉપરાંત ઉત્તર પાકિસ્તાન અને જમ્મુ-કાશ્મીર વિસ્તારમાં વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સ પણ કાર્યરત છે. પૂર્વ ઉત્તર પ્રદેશમાં પણ અપર એર સાયક્લોનિક સર્ક્યુલેશન હોવાથી દેશના વિવિધ વિસ્તારોમાં અલગ-અલગ હવામાન પ્રણાલીઓ એકસાથે કાર્યરત છે. હાલ ચોમાસાની ધરી (મોન્સૂન ટ્રફ) જમ્મુ, દેહરાદૂન, બરેલી, ગોરખપુર, પટણા, બાંકુરા થઈને લો-પ્રેશર વિસ્તાર સુધી પસાર થઈ રહી છે. આ ધરી અનુકૂળ સ્થિતિમાં આવતાં પૂર્વ અને મધ્ય ભારતના અનેક વિસ્તારોમાં વરસાદનું જોર વધવાની સંભાવના છે.
ગુજરાત માટે હવામાન વિભાગની આગાહી મુજબ 20 જુલાઈ સુધી સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છમાં મોટા ભાગે હળવાથી મધ્યમ અને છૂટોછવાયા વરસાદની જ શક્યતા છે. રાજ્યના અનેક જિલ્લામાં હજુ પણ સારા વરસાદની રાહ જોવાઈ રહી છે. બીજી તરફ કોંકણ-ગોવા, પશ્ચિમ ઘાટ અને મહારાષ્ટ્રના કેટલાક વિસ્તારોમાં 17થી 20 જુલાઈ દરમિયાન ભારે વરસાદ વરસી શકે છે. હવામાન વિભાગે 16 જુલાઈ સુધી દેશના અનેક વિસ્તારોમાં વીજળીના કડાકા-ભડાકા અને ગાજવીજ સાથે વરસાદની પણ ચેતવણી આપી છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો બંગાળની ખાડીમાં વધુ એક મજબૂત સિસ્ટમ સર્જાશે અથવા હાલની સિસ્ટમ વધુ સક્રિય બનશે તો આગામી સપ્તાહમાં ગુજરાતમાં પણ વરસાદી પ્રવૃત્તિમાં વધારો જોવા મળી શકે છે. હાલમાં ખેડૂતોની નજર આ નવી હવામાન પ્રણાલી પર ટકેલી છે.

લો-પ્રેશર એટલે શું?

લો-પ્રેશર એટલે નીચા દબાણનો વિસ્તાર, જ્યાં આસપાસની હવા ઝડપથી ભેગી થાય છે. આ પ્રક્રિયા વાદળોની રચના અને વરસાદ માટે અનુકૂળ વાતાવરણ ઊભું કરે છે. ચોમાસા દરમિયાન બંગાળની ખાડીમાં બનતી આવી સિસ્ટમો દેશના મોટા ભાગના વરસાદ માટે જવાબદાર રહે છે.

ગુજરાત માટે શું છે સંકેત?

હાલની સિસ્ટમનો સીધો પ્રભાવ ગુજરાત પર મર્યાદિત રહેવાની શક્યતા છે. જોકે આગામી દિવસોમાં સિસ્ટમ વધુ મજબૂત બને અથવા ચોમાસાની ધરી દક્ષિણ તરફ ખસે તો રાજ્યમાં વરસાદની તીવ્રતા વધી શકે છે.

ખેડૂતોની વધતી ચિંતા

ઘણા વિસ્તારોમાં વાવણી થઈ ચૂકી છે પરંતુ પૂરતો વરસાદ ન મળતાં પાકના વિકાસ પર અસર થવાની ભીતિ છે. જો આગામી એક સપ્તાહમાં સારો વરસાદ નહીં પડે તો કૃષિ ક્ષેત્ર માટે પડકારો વધી શકે છે.

કયા રાજ્યોમાં ભારે વરસાદની શક્યતા?

હવામાન વિભાગ મુજબ ઓડિશા, પશ્ચિમ બંગાળ, ઝારખંડ, છત્તીસગઢ, કોંકણ-ગોવા, મધ્ય મહારાષ્ટ્ર અને મરાઠાવાડાના કેટલાક વિસ્તારોમાં આગામી દિવસોમાં ભારે વરસાદની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.

વીજળી અને ગાજવીજથી સાવધાન

16 જુલાઈ સુધી અનેક વિસ્તારોમાં ગાજવીજ, વીજળી અને અંડરસ્ટોર્મની શક્યતા હોવાથી ખુલ્લા મેદાનોમાં જવાનું ટાળવું, ઊંચા વૃક્ષ નીચે આશરો ન લેવો અને હવામાન વિભાગની સૂચનાઓનું પાલન કરવું જરૂરી છે.

ચોમાસાની આગામી ચાલ પર સૌની નજર

હવામાન નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જુલાઈના બીજા પખવાડિયામાં બંગાળની ખાડીમાં વધુ એક કે બે વરસાદી સિસ્ટમો સર્જાય તેવી શક્યતા છે. જો આવું બનશે તો હાલ નબળું પડેલું ચોમાસું ફરી જોર પકડી શકે છે અને ગુજરાત સહિત પશ્ચિમ ભારતમાં પણ વરસાદની સ્થિતિમાં સુધારો જોવા મળી શકે છે.