અમેરિકન સ્પેસ એજન્સી નાસાએ કહ્યું છે કે નવ મહિનાથી વધુ સમયથી ઇન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન (ISS) પર ફસાયેલા અવકાશયાત્રી સુનિતા વિલિયમ્સ અને બૂચ વિલ્મોર 18 માર્ચ, મંગળવારની સાંજે પૃથ્વી પર પાછા ફરશે. બંને અવકાશયાત્રીઓને પાછા લાવવા માટે, એલોન મસ્કના સ્પેસએક્સે નાસા સાથે મળીને શનિવારે સવારે ક્રૂ-10 મિશન લોન્ચ કર્યું. બંને અવકાશયાત્રીઓ પૃથ્વી પર પાછા ફરવાથી ખુશ થશે, પરંતુ 9 મહિનાથી વધુ અવકાશમાં રહેવાને કારણે તેમના શરીરમાં જે ફેરફારો થયા છે તે સામાન્ય થવામાં મહિનાઓ લાગી શકે છે.
8-દિવસના મિશન પર સ્પેસ સ્ટેશન પર ગયા હતા
સુનિતા વિલિયમ્સ અને બૂચ વિલ્મોર જૂન 2024 માં બોઇંગ સ્ટારલાઇનર અવકાશયાનમાં 8-દિવસના મિશન પર સ્પેસ સ્ટેશન પર ગયા હતા, પરંતુ પ્લેનમાં તકનીકી ખામીને કારણે તેઓ હજુ પણ ફસાયેલા છે. બંને અવકાશમાં અટવાયાને નવ મહિનાથી વધુ સમય થઈ ગયો છે અને નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે અવકાશમાં આટલો લાંબો સમય વિતાવવાને કારણે બંને અવકાશયાત્રીઓના શરીરમાં મોટા ફેરફારો જોવા મળશે.
નવ મહિના સુધી અવકાશમાં રહ્યા
નવ મહિના સુધી અવકાશમાં રહ્યા પછી, અવકાશયાત્રીઓના શરીરમાં મોટા ફેરફારો થાય છે. સૌથી મોટો ફેરફાર સ્નાયુઓ અને હાડકામાં જોવા મળે છે અને તેઓ નબળા પડી જાય છે. નાસાના અવકાશયાત્રી લેરોય ચિયાઓના જણાવ્યા અનુસાર, પૃથ્વી પર આવ્યા બાદ બંને અવકાશયાત્રીઓને ચાલવામાં તકલીફ થશે. અવકાશમાં લાંબા સમય સુધી રહેવાથી અવકાશયાત્રીઓમાં ‘બેબી ફીટ’ની સમસ્યા થાય છે. તેમનું કહેવું છે કે હવા અને ગુરુત્વાકર્ષણની ગેરહાજરીને કારણે અવકાશયાત્રીઓ અવકાશમાં વજનહીનતા અનુભવે છે અને પગના ઉપરના ભાગની જાડી ચામડી અદૃશ્ય થઈ જાય છે. જેના કારણે તેમના પગ નાના બાળકોની જેમ ખૂબ જ નરમ થઈ જાય છે અને તેમને ચાલવામાં તકલીફ પડે છે.
તેમના હાડકાં નબળા પડી જાય છે
અવકાશયાત્રીઓને બીજી સમસ્યા ગુરુત્વાકર્ષણના અભાવે તેમના હાડકાં નબળા પડી જાય છે અને હાડકાંની ઘનતા ઘટી જાય છે. નાસાનું કહેવું છે કે અવકાશમાં વિતાવેલા દર મહિને હાડકાની ઘનતામાં એક ટકાનો ઘટાડો થાય છે, જેનાથી હાડકાના ફ્રેક્ચરનું જોખમ વધી જાય છે.
શારીરિક પ્રવૃત્તિઓના અભાવે પગ અને પીઠના સ્નાયુઓ પણ નબળા પડી જાય છે. આને રોકવા માટે, અવકાશયાત્રીઓ સ્પેસ સ્ટેશનમાં 2.5 કલાક સુધી નિયમિત કસરત પણ કરે છે. તે નિયમિતપણે સ્ક્વોટ્સ, ડેડલિફ્ટ્સ અને બેન્ચ પ્રેસિંગ કરે છે. આ માટે સ્પેસ સ્ટેશનમાં એક ખાસ જગ્યા પણ બનાવવામાં આવી છે. કસરતની સાથે, અવકાશયાત્રીઓ નિયમિતપણે ટ્રેડમિલ પર દોડે છે અને કસરત બાઇકનો પણ ઉપયોગ કરે છે. તે હાડકાની મજબૂતી માટે સપ્લીમેન્ટ્સ પણ લે છે.
તેની શરીર પર બીજી કઈ અસરો થાય છે?
ગુરુત્વાકર્ષણ વિના, શરીરના પ્રવાહી નીચેની તરફ જવાને બદલે ઉપર તરફ જાય છે. તેનાથી ચહેરા પર સોજો આવે છે, માથામાં દબાણ વધે છે અને આંખોની રોશની પર પણ અસર થાય છે. અવકાશમાં રહેવું કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર સિસ્ટમને પણ અસર કરે છે. હૃદય થોડું સંકોચાય છે અને પ્રમાણમાં ધીમે ધીમે લોહી પંપ કરે છે. આ કારણે પૃથ્વી પર પાછા આવ્યા બાદ હૃદય સંબંધિત સમસ્યાઓનું જોખમ રહેલું છે.
બાકીના વિશ્વથી અલગ પડીને થોડા અવકાશયાત્રીઓ સાથે નવ મહિના સુધી અવકાશમાં રહેવાથી અવકાશયાત્રીઓના માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર પણ અસર થાય છે. અવકાશમાં ગયા પછી, આપણા મગજમાં એવા ફેરફારો થાય છે જેના કારણે અવકાશયાત્રીઓને પૃથ્વી પર પાછા ફર્યા પછી સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
