વિશ્વભરમાં જેલમાં મહિલાઓની સંખ્યા ચિંતાજનક રીતે વધી રહી છે. તાજેતરમાં એક અહેવાલમાં બહાર આવ્યું છે કે ગરીબી, દુર્વ્યવહાર અને ભેદભાવપૂર્ણ કાયદાઓને કારણે લાખો મહિલાઓ જેલના સળિયા પાછળ જઈ રહી છે. રિપોર્ટ અનુસાર, મહિલાઓ વિરુદ્ધ બનેલા ઘણા કઠોર કાયદાઓ તેમને અપરાધ બનાવી રહ્યા છે, જ્યારે વાસ્તવમાં તેઓ સામાજિક અસમાનતા અને નીતિગત નિષ્ફળતાનો શિકાર છે.
જેલમાં મહિલાઓની સંખ્યા વધી
હાલમાં સમગ્ર વિશ્વમાં અંદાજિત 7,33,000થી વધુ મહિલાઓ જેલમાં બંધ છે. પુરૂષ કેદીઓની સરખામણીમાં મહિલાઓની કેદની સજાનો દર ખૂબ જ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. 2000 થી, મહિલા કેદીઓની સંખ્યામાં 57% વધારો થયો છે જ્યારે પુરૂષ કેદીઓની સંખ્યામાં માત્ર 22% વધારો થયો છે. આ અંગેનો અહેવાલ સત્તાવાર રીતે માર્ચ 17 ના રોજ બહાર પાડવામાં આવશે
ગરીબી અને નિરાધારતાને બન્યો ગુનાનું કારણ
અહેવાલો સૂચવે છે કે ઘણી સ્ત્રીઓ નાના ગુનાઓ માટે જેલમાં છે, જેમ કે બાળકો માટે ખોરાકની ચોરી કરવી, ભીખ માંગવી અથવા અનૌપચારિક રીતે કામ કરવું. કેટલાક દેશોમાં, મહિલાઓ જેલમાં છે કારણ કે તેઓ તેમનું દેવું ચૂકવી શકતી નથી, જે આંતરરાષ્ટ્રીય માનવ અધિકાર કાયદાનું ઉલ્લંઘન છે. સિએરા લિયોન જેવા દેશોમાં, મહિલાઓને “છેતરપિંડી” અને “ખોટા બહાના હેઠળ પૈસા મેળવવા” જેવા આરોપોમાં સજા કરવામાં આવે છે. આ કાયદાઓ સંસ્થાનવાદી સમયગાળાના લાર્સેની એક્ટ સાથે સંબંધિત છે, જે મહિલાઓના શોષણનું સાધન બની ગયું છે. વધુમાં, ઘણી સ્ત્રીઓને ઘરેલુ હિંસાનો ભોગ બન્યા પછી અથવા તેમના પરિવારને ટેકો આપવા માટે સેક્સ વર્ક અને ડ્રગ્સ વેચવા માટે ફરજ પાડવામાં આવે છે. પરંતુ તેમની પરિસ્થિતિ સમજવા અને સુધારવાને બદલે તેમને ગુનેગાર બનાવી દેવામાં આવે છે.
મહિલાઓ વિરુદ્ધ પક્ષપાતી કાયદા
આજે પણ, વિશ્વના ઘણા દેશોમાં, સ્ત્રીઓને સંસ્થાનવાદી સમયગાળાના જૂના કાયદા હેઠળ સજા કરવામાં આવે છે. ગર્ભપાત, આત્મહત્યાના પ્રયાસો અને સમલૈંગિક સંબંધો જેવા મુદ્દાઓને ઘણી જગ્યાએ અપરાધ ગણવામાં આવે છે. એટલું જ નહીં, મહિલાઓને મેલીવિદ્યા જેવા અંધશ્રદ્ધાના આરોપમાં પણ જેલમાં ધકેલી દેવામાં આવે છે, ખાસ કરીને એવી મહિલાઓ કે જેઓ સમાજના નિયત ધારાધોરણોમાં બંધબેસતી નથી, જેમ કે વિધવા, છૂટાછેડા લીધેલી કે નિઃસંતાન મહિલાઓ.
કપડાં અને પોશાક પર પણ સજા
રિપોર્ટમાં એવું પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે ઘણા દેશોમાં મહિલાઓના ડ્રેસ પર કડક કાયદા લાગુ છે. ઉદાહરણ તરીકે, મે 2022 માં, ઝામ્બિયન બિઝનેસવુમન અને સોશિયલ મીડિયા પ્રભાવક, આઇરિસ કેઇન્ગુની અશ્લીલ કપડાંના આરોપમાં ધરપકડ કરવામાં આવી હતી કારણ કે તેણીએ ફેશન ઇવેન્ટમાં બ્લેક ડ્રેસ પહેર્યો હતો. ઈરાનમાં હિજાબ વગર બહાર જવું એ પહેલાથી જ ગુનો હતો, પરંતુ નવા કાયદા હેઠળ “નગ્નતા, અશિષ્ટ વસ્ત્રો અથવા અયોગ્ય પોશાકને પ્રોત્સાહન આપવું” 15 વર્ષ સુધીની જેલ અથવા મૃત્યુદંડની સજા પણ થઈ શકે છે.
ઉકેલ શું હોવો જોઈએ?
રિપોર્ટમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે જો આ સિલસિલો ચાલુ રહ્યો તો ટૂંક સમયમાં જ મહિલા કેદીઓની સંખ્યા 10 લાખને પાર કરી શકે છે. આને રોકવા માટે કેટલાક પગલાં લેવાની ભલામણ કરવામાં આવે છે:
- મહિલા ગુનેગારોને લગતા ડેટાનું વ્યાપકપણે સંકલન અને વિશ્લેષણ કરવું જોઈએ.
- નાના ગુનાઓ માટે જેલની સજાને બદલે વૈકલ્પિક ઉપાયો અપનાવવા જોઈએ.
- આવા કાયદાઓ નાબૂદ કરવા જોઈએ જે માનવ અધિકારો અને આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણોનું ઉલ્લંઘન કરે છે.
