રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ વચ્ચે, એક નવા પ્રસ્તાવે હવે વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને એક એવી યોજના સૂચવી છે જે યુદ્ધને સમાપ્ત કરવા તરફ એક મોટું પગલું તો બની શકે જ પણ ભારત જેવા દેશોને પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવવાની તક આપી શકે છે. પુતિને યુક્રેનમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રની દેખરેખ હેઠળ એક કામચલાઉ સરકાર સ્થાપવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે જેથી ત્યાં ચૂંટણીઓ યોજાઈ શકે. અને આ યોજનામાં ભારત મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે.
પુતિનની શાંતિ કરાર યોજના શું છે?
રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ વચ્ચે, પુતિને યુક્રેનમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રની દેખરેખ હેઠળ વચગાળાની સરકાર બનાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. પુતિન કહે છે કે ભારતે આ પ્રસ્તાવનું નેતૃત્વ કરવું જોઈએ. પુતિને ભારતને એક તટસ્થ અને વિશ્વસનીય દેશ ગણાવ્યો છે. ભારતે અગાઉ પણ બંને દેશો વચ્ચે શાંતિ સ્થાપિત કરવાના પ્રયાસો કર્યા હતા. રશિયન રાષ્ટ્રપતિના મતે, યુક્રેનમાં સરકારની કાયદેસરતા સમાપ્ત થઈ ગઈ છે. કારણ કે રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર ઝેલેન્સકીનો કાર્યકાળ મે 2024 માં સમાપ્ત થયો હતો અને ત્યારથી કોઈ નવી ચૂંટણીઓ યોજાઈ નથી. આવી સ્થિતિમાં, રશિયા માને છે કે ઝેલેન્સકી વહીવટીતંત્ર સાથેનો શાંતિ કરાર ગેરકાયદેસર હશે અને ભવિષ્યમાં યુક્રેનની બીજી સરકાર તે કરારને સ્વીકારવાનો ઇનકાર કરી શકે છે. પુતિન કહે છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રથા મુજબ, યુક્રેનમાં એક અસ્થાયી સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સરકારની રચના કરી શકાય છે, જેમાં એવા દેશોનો સમાવેશ થશે જે તટસ્થ છે અને જેમના પર રશિયા વિશ્વાસ કરે છે. ભારત, જે વૈશ્વિક રાજકારણમાં સંતુલિત અભિગમ અપનાવવા માટે જાણીતું છે, તે આ યોજનામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી શકે છે. ભારતનું નામ લેતા પુતિને કહ્યું કે રશિયા ભારતને એક વિશ્વસનીય અને તટસ્થ શક્તિ માને છે જે પશ્ચિમી પ્રભાવથી સ્વતંત્ર રીતે ઉકેલો શોધી શકે છે. ભારતે અગાઉ રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચે વાતચીતને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે અને અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર શાંતિ માટે હાકલ કરી છે. જો આ પ્રસ્તાવને આંતરરાષ્ટ્રીય સમર્થન મળે, તો ભારત જેવા દેશો યુએન વહીવટનો ભાગ બની શકે છે. જે નવી ચૂંટણીઓ યોજવામાં અને યુક્રેનમાં સ્થિરતા લાવવામાં મદદ કરી શકે છે.
પુતિને પશ્ચિમને ચેતવણી આપી
પુતિને આ પ્રસ્તાવ એવા સમયે મૂક્યો છે. જ્યારે રશિયા યુદ્ધમાં પોતાની પકડ મજબૂત કરવાનો દાવો કરી રહ્યું છે. અરખાંગેલ્સ્ક પરમાણુ સબમરીનના ક્રૂને મળતી વખતે તેમણે કહ્યું કે પશ્ચિમી દેશો તેની સામેની લડાઈમાં રશિયાની લશ્કરી શક્તિને ઓછી આંકી રહ્યા છે. ખાસ કરીને, પશ્ચિમી વ્યૂહરચનાકારો રશિયાની ઝિર્કોન હાઇપરસોનિક મિસાઇલોની સંભાવનાને સમજવામાં અસમર્થ રહ્યા છે. ભૂતપૂર્વ બ્રિટિશ વડા પ્રધાન બોરિસ જોહ્ન્સનનો ઉલ્લેખ કરતા પુતિને કહ્યું કે, તેઓ કદાચ ભૂલી ગયા હશે કે રશિયા પાસે એવા દળો અને શસ્ત્રો છે. જે દુશ્મનને આશ્ચર્યચકિત કરી શકે છે. ઝિર્કોન હાઇપરસોનિક મિસાઇલો 9 હજાર કિમી પ્રતિ કલાકની ઝડપે ઉડી શકે છે અને કોઈપણ આધુનિક મિસાઇલ વિરોધી પ્રણાલીથી બચવા સક્ષમ છે. આ મિસાઇલોથી સજ્જ રશિયન પરમાણુ સબમરીન એટલાન્ટિક અને પેસિફિક મહાસાગરોમાં પશ્ચિમી દેશો સામે વ્યૂહાત્મક રીતે આગળ વધે છે.
શું યુએન વહીવટ શાંતિ લાવી શકશે?
પુતિનનો પ્રસ્તાવ એક મોટો રાજદ્વારી જુગાર હોઈ શકે છે. જો યુએન હેઠળ એક કામચલાઉ સરકાર રચાય અને ભારત જેવા દેશોને તેનું નેતૃત્વ કરવાની તક મળે, તો તે રશિયા અને પશ્ચિમી દેશો વચ્ચે સંતુલન સ્થાપિત કરવામાં મદદ કરી શકે છે. જોકે, પ્રશ્ન એ છે કે શું પશ્ચિમી દેશો આ પ્રસ્તાવ સ્વીકારશે? અમેરિકા અને યુરોપિયન દેશો અત્યાર સુધી યુક્રેનને લશ્કરી મદદ આપતા રહ્યા છે અને તેઓ રશિયાની શરતો પર શાંતિ સ્થાપિત થાય તેવું ઇચ્છતા નથી, પરંતુ જે રીતે રશિયા યુદ્ધમાં આગેવાની મેળવી રહ્યું છે તે પશ્ચિમી દેશો માટે એક નવો પડકાર રજૂ કરી શકે છે.
ભારત માટે વૈશ્વિક તક
આ ભારત માટે એક મોટી આંતરરાષ્ટ્રીય તક સાબિત થઈ શકે છે. જો ભારત યુક્રેન સંકટના ઉકેલમાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવે છે, તો તે તેની વૈશ્વિક રાજદ્વારી શક્તિને વધુ મજબૂત બનાવશે. ભારત ભૂતકાળમાં પણ રશિયા અને અમેરિકા બંને સાથે સંતુલન જાળવવામાં સફળ રહ્યું છે.
