બાળકોમાં સ્ક્રીન ટાઈમ મેનેજમેન્ટ
અત્યારના જમાનામાં આપણે જોઈ રહ્યા છીએ કે દરેક સંબંધનું સ્થાન સોશિયલ મીડિયાએ અને મોબાઈલે લઈ લીધુ છે. માતા પિતા પણ પોતાના નવરાશના સમયમાં બાળકો સાથે સમય પસાર કરવાને બદલે બાળકોને મોબાઈલ આપી દે છે અને પોતે પણ મોબાઈલ લઈને બેસી જાય છે. બાળકોનો સ્ક્રીન ટાઈમ વધ્યા કરે છે અને થોડા વર્ષો પછી માતા-પિતાને એવું લાગે છે કે હવે તો બાળક બહુ જ વધારે મોબાઈલ જોવે છે એટલે તે સમયે ડોક્ટરોને અને ચાઇલ્ડ સાયકોલોજિસ્ટને ફરિયાદ કરે છે કે મારું બાળક તો મોબાઈલ મૂકતો જ નથી. ક્યારેક અમારે ડોક્ટરોને પણ હાસ્યસ્પદ પરિસ્થિતિનું નિર્માણ થાય છે, કારણ કે બાળકોને મોબાઇલ હાથમાં દેનાર માતા-પિતા જ ફરિયાદ કરે છે કે હવે બાળક મોબાઈલ મુકતા નથી. અત્યારના જમાના પ્રમાણે આપણે મોબાઇલનો શૂન્ય ઉપયોગ ધારીને ન ચાલી શકીએ. મોબાઈલ હવે એક જરૂરિયાત બની ગયો છે એ વાત ચોક્કસ સાચી છે. પરંતુ આપણે મોબાઇલને એક ફરજિયાત જરૂરિયાત બનાવી બેઠા છીએ કે જેના વગર ચાલતુ જ નથી.
શ્રી કૃષ્ણ એક વાર દુર્યોધનને સમજાવેલું કે તે શું ભૂલ કરી રહ્યો છે. ત્યારે દુર્યોધને તેનો જવાબ આપેલો કે ધર્મ શું છે એ હું જાણું છું, પરંતુ એ રસ્તે ચાલી નથી શકતો અને અધર્મ શું છે એ હું જાણું છું પરંતુ એ રસ્તે થી હું પાછો નથી વળી શકતો. આપણી હાલત પણ અત્યારે એ દુર્યોધન જેવી જ છે. મોબાઈલથી થનારા નુકસાન વિશે જાણીએ છીએ પણ મોબાઈલ છોડી નથી શકતા.
હવે ખાસ કરીને જ્યારે બાળકો માટે વાત કરીએ કે મોબાઇલ તેમના અભ્યાસમાં પણ એક અગત્યનો ભાગ ભજવે છે, બાળકોની મોબાઇલ માટે કેટલીક આદતો બનાવી દેવી જરૂરી કહેવાય. લાંબા સમયની મોબાઇલની ટેવ હશે તો એ એક દિવસમાં છૂટી નહીં જાય.
ઘણી વખત માતા પિતા એમ માને છે કે બાળકો માટેની સેઇફ એવી એપ્લિકેશન પર બાળક મોબાઈલ જોવે તો કઈ ચિંતા જેવું નથી વિડીયો જોવે તો કંઈ વાંધો નહીં. પરંતુ આવી એપ્લિકેશન પર પણ ક્યારેક એવું બનતું હોય છે કે બાળકને ન જોવા જેવા વિડિયો આવી જતા હોય છે. છે કે બાળક જ્યારે પણ મોબાઈલ જોવે ત્યારે તેની સાથે જ બેસો, તેની બાજુમાં બેસો. ક્યાંક એવુ પણ ખરું કે બાળક તમારી હાજરી તમારી કંપની ઝંખે છે. બાળક માટે મોબાઈલ તમારું સબસ્ટીટ્યુટ નથી. મોબાઇલમાં ચાલતા વિડીયો દરમિયાનમાં બાળક સાથે વાતો કરતા જાઓ એ વિડિયો વિશે તેને સમજાવતા જાઓ. વિડીયો જોતા વખતે બાળકની જે ઉત્કંઠા હોય તે ઉત્કંઠામાં પણ તેને સાથ આપો. મોટાભાગના મોબાઇલમાં હવે બાળકનો એપ્લિકેશન જોવાનો ટાઈમ સેટ કરી શકાય તે પ્રમાણે સેટિંગ આવતુ હોય છે. તો બાળકનો સ્ક્રીન ટાઈમ લિમિટેડ કરવા શરૂઆતમાં આ રસ્તો પણ તમે અપનાવી શકો છો. પેરેન્ટિંગ કંટ્રોલ સેટીંગ દ્વારા એપ્લિકેશન આપો આપ ઉભી રહી જાય એ રીતે ટાઈમ સેટ કરી શકાય છે.
મોબાઇલની આદત છે બાળક મોબાઈલ જોવે છે તો તેની સાથે બેસી અને થોડી થોડી આદત પાડતા રહો કે તેનો સ્ક્રીન ટાઈમ ઓછો થતો જાય. એક વખત જો મોબાઇલની ટેવ પડી ગઈ છે તો સ્ક્રીન ટાઇમ ઓછો કરવો એ લાંબી પ્રોસેસ છે. પરંતુ પ્રયત્નો દ્વારા સફળ ચોક્કસ થઈશુ. બાળકોને ગમતી રમતો બાળક સાથે રમો, તેની સાથે વાંચન કરો, લોજીકલ રમતો બાળકને રમાડો જેમકે મેમરી ગેમ, કાઉન્ટિંગ ગેમ વિગેરે. બાળક એક્ચ્યુઅલમાંથી વર્ચ્યુઅલ વર્લ્ડ તરફ એટલા માટે જ મળે છે કે જેને કારણે તેને આનંદ મળતો રહે. એ જ આનંદ તેને આપણે એક્ચ્યુઅલ વર્લ્ડમાં આપીએ. તો બાળક બહુ જ જલ્દીથી મોબાઇલની ટેવ ઓછી કરી નાખશે કે છોડી પણ દેશે. અને અભ્યાસમાં છે મોબાઇલની જરૂરિયાત છે એ માટે તમે બાળકને મોબાઈલ આપશો છતાં પણ એને મોબાઇલની ટેવ નહીં પડે.
ખાસ એકમાત્ર જરૂરિયાત કે બાળકની સામે માતા પિતાએ મોબાઈલ લઈને લાંબો સમય સુધી બેસી રહેવાનું ટાળવુ જોઇશે. આમ કરવાથી બાળકની મોબાઇલ થવાની ટેવ પણ ધીમે ધીમે ઓછી થતા થતા છૂટી જશે.
