મહિલાઓને રાજ્યભરમાં નાઇટ શિફ્ટની છૂટ

ગુજરાતમાં દુકાન-વ્યવસાયના નિયમો બનશે સરળ

મહિલાઓને રાજ્યભરમાં નાઇટ શિફ્ટની છૂટ

20 કર્મચારીઓ સુધીની દુકાનોને લાયસન્સમાંથી રાહતની તૈયારી, 12 કલાકની શિફ્ટનો વિકલ્પ પણ આવી શકે

અગ્ર ગુજરાત, અમદાવાદ

ગુજરાતમાં વેપાર-ધંધો શરૂ કરવા અને ચલાવવા માટેની કાયદાકીય પ્રક્રિયાને વધુ સરળ બનાવવાની દિશામાં રાજ્ય સરકાર મહત્વનો સુધારાત્મક નિર્ણય લેવા જઈ રહી છે. આગામી વિધાનસભા સત્રમાં ‘ગુજરાત શોપ્સ એન્ડ એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ એક્ટ, 2019’માં ફેરફારો કરવા માટે ઓમ્નિબસ બિલ રજૂ કરવાની તૈયારી ચાલી રહી છે. સરકારનો મુખ્ય હેતુ નાના વેપારીઓ અને વ્યાવસાયિક સંસ્થાઓ પર રહેલો કાગળિયાનો બોજ ઘટાડવાનો અને ‘ઇઝ ઓફ ડુઇંગ બિઝનેસ’ને વધુ પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
કેન્દ્ર સરકાર તરફથી વિવિધ ક્ષેત્રોમાં નિયમોનું સરળીકરણ અને ડિરેગ્યુલેશન કરવા માટે આપવામાં આવેલી સૂચનાઓને ધ્યાનમાં રાખીને રાજ્યમાં આ કાયદાકીય ફેરફારો કરવામાં આવી રહ્યા છે. નવા સુધારાઓ અમલમાં આવ્યા બાદ વેપારીઓ માટે નોંધણી, લાયસન્સ અને કર્મચારીઓના કામકાજ સંબંધિત કેટલીક પ્રક્રિયાઓ સરળ બનવાની શક્યતા છે.
આ સમગ્ર ફેરફારોમાં મહિલાઓ માટેનો પ્રસ્તાવ ખાસ મહત્વનો બની શકે છે. હાલની વ્યવસ્થા મુજબ મહિલાઓને રાત્રિના સમયે કામ કરવાની મંજૂરી ચોક્કસ શહેરી વિસ્તારો, ખાસ કરીને મહાનગરપાલિકા હદ સાથે જોડાયેલી જોગવાઈઓ હેઠળ આપવામાં આવતી હતી. હવે આ ભૌગોલિક મર્યાદા દૂર કરવાની દિશામાં સરકાર આગળ વધી રહી છે. પરિણામે જરૂરી સુરક્ષા વ્યવસ્થાઓ અને અન્ય શરતોનું પાલન કરવામાં આવે તો રાજ્યના કોઈપણ વિસ્તારમાં મહિલાઓ નાઇટ શિફ્ટમાં કામ કરી શકશે.
નાના વેપારીઓને સીધી રાહત આપતો બીજો મોટો ફેરફાર કર્મચારીઓની સંખ્યા સાથે જોડાયેલો છે. હાલ 10 જેટલા કર્મચારીઓ ધરાવતી દુકાન કે સંસ્થાને લાયસન્સ સંબંધિત મુક્તિનો લાભ મળે છે. હવે આ મર્યાદા વધારીને 20 કર્મચારીઓ કરવાની તૈયારી છે. એટલે 20 સુધી કર્મચારીઓ ધરાવતા નાના વેપારીઓ માટે લાયસન્સ લેવાની પ્રક્રિયા અને તેના કારણે થતો વહીવટી ખર્ચ ઘટી શકે છે. આ ઉપરાંત દુકાનો અને વ્યાવસાયિક સંસ્થાઓમાં કામના કલાકો અંગે પણ નવી વ્યવસ્થા લાવવાની વિચારણા છે. ફેક્ટરી ક્ષેત્રમાં જોવા મળતી વ્યવસ્થાની જેમ દુકાનોમાં પણ એક દિવસમાં 12 કલાક સુધીની શિફ્ટનો વિકલ્પ મળી શકે છે. જોકે અઠવાડિયામાં કુલ 48 કલાકની કાયદાકીય મર્યાદા યથાવત રાખવાની વાત છે. એટલે દૈનિક કામના કલાકોમાં લવચીકતા આવે છતાં કર્મચારી પાસેથી અઠવાડિયે કાયદામાં નક્કી કરાયેલા સમય કરતાં વધુ કામ લેવાય નહીં તે સુનિશ્ચિત કરવાનો હેતુ રહેશે.
સરકારના આ સુધારાઓનો ઉદ્દેશ નિયમોમાં બિનજરૂરી જટિલતા ઘટાડીને વેપાર માટેનું વાતાવરણ વધુ અનુકૂળ બનાવવાનો છે. ખાસ કરીને નાના વેપારીઓને લાયસન્સ અને કાગળિયાની પ્રક્રિયામાંથી રાહત મળે તો નવા વ્યવસાય શરૂ કરનારાઓ માટે પ્રવેશ સરળ બની શકે છે. બીજી તરફ મહિલાઓને વધુ વિસ્તારોમાં રાત્રિ રોજગારની તક મળવાથી સેવા, રિટેલ, હોસ્પિટાલિટી અને અન્ય ક્ષેત્રોમાં રોજગારીના નવા વિકલ્પો ઊભા થઈ શકે છે.
જોકે અંતિમ ચિત્ર વિધાનસભામાં બિલ રજૂ થયા બાદ અને તેની જોગવાઈઓ સ્પષ્ટ થયા પછી જ બહાર આવશે. ખાસ કરીને મહિલાઓની નાઇટ શિફ્ટ દરમિયાન સુરક્ષા, પરિવહન, કાર્યસ્થળની સુવિધા અને નોકરીદાતાની જવાબદારી જેવા મુદ્દાઓ પર કઈ શરતો લાગુ પડશે તે મહત્વનું રહેશે. તેથી આ સુધારા માત્ર નિયમો હળવા કરનારા નહીં પરંતુ વેપારની સરળતા અને કર્મચારી સુરક્ષા વચ્ચે સંતુલન જાળવનારા સાબિત થાય છે કે નહીં, તેના પર સૌની નજર રહેશે.નિયમોમાં ફેરફારનું વિશ્લેષણ

10માંથી 20 કર્મચારીઓ સુધી લાયસન્સ રાહત

હાલની 10 કર્મચારીઓની મર્યાદા વધારીને 20 કરવાની દરખાસ્ત નાના વેપારીઓ માટે સૌથી સીધી રાહત બની શકે છે. કરિયાણાની દુકાન, રિટેલ શોપ, નાના શોરૂમ, સર્વિસ સેન્ટર સહિતના વ્યવસાયોને વહીવટી પ્રક્રિયા ઘટાડી શકાય છે. જોકે કયા પ્રકારની સંસ્થાઓને આ મુક્તિ લાગુ પડશે તે અંતિમ કાયદાકીય જોગવાઈ પરથી નક્કી થશે.

મહિલાઓ માટે નાઇટ શિફ્ટનું ક્ષેત્ર વિસ્તરશે

મહિલાઓને માત્ર ચોક્કસ શહેરી મર્યાદામાં નહીં પરંતુ સમગ્ર ગુજરાતમાં નાઇટ શિફ્ટની તક આપવાનો પ્રસ્તાવ રોજગારની દૃષ્ટિએ મોટો ફેરફાર છે. રિટેલ, હોસ્પિટાલિટી, મોલ, સર્વિસ સેક્ટર અને અન્ય ક્ષેત્રોમાં મહિલાઓ માટે રોજગારના નવા વિકલ્પો ઊભા થઈ શકે છે. પરંતુ સુરક્ષિત પરિવહન અને કાર્યસ્થળની સલામતી સૌથી મહત્વપૂર્ણ રહેશે.

12 કલાકની શિફ્ટ એટલે 12 કલાક સતત કામ નહીં

12 કલાકની શિફ્ટની જોગવાઈનો અર્થ દરેક કર્મચારી પાસેથી દરરોજ 12 કલાક કામ લેવાની છૂટ એવો સીધો અર્થ કરવો યોગ્ય નથી. પ્રસ્તાવનો મુખ્ય મુદ્દો કામના સમયને વધુ લવચીક બનાવવાનો છે. અઠવાડિયાની કુલ 48 કલાકની મર્યાદા જાળવવાની વાત હોવાથી શિફ્ટનું આયોજન રજા અને કામના દિવસોના સંયોજન પ્રમાણે થઈ શકે છે.

વેપારીઓ માટે ‘ઇઝ ઓફ ડુઇંગ બિઝનેસ’માં સુધારો

લાયસન્સ અને નોંધણીની પ્રક્રિયા સરળ બનવાથી નાના વેપારીઓનો સમય અને વહીવટી ખર્ચ બચી શકે છે. સરકાર માટે પણ નાની-નાની સંસ્થાઓની પ્રક્રિયાત્મક દેખરેખનો ભાર ઘટી શકે છે. જોકે નિયમન સંપૂર્ણપણે દૂર કરવાને બદલે જરૂરી પાલન અને જવાબદારી યથાવત રહે તે જરૂરી છે.

મહિલાઓની સુરક્ષા સૌથી મોટો મુદ્દો

નાઇટ શિફ્ટની મંજૂરી સાથે મહિલાઓની સુરક્ષા અંગે નોકરીદાતાની જવાબદારી મહત્વપૂર્ણ બનશે. સુરક્ષિત પિક-અપ અને ડ્રોપ, કાર્યસ્થળ પર સુરક્ષા, યોગ્ય પ્રકાશ, ફરિયાદ નિવારણ વ્યવસ્થા અને જરૂરી સંરક્ષણ જેવા મુદ્દાઓ વ્યવહારિક રીતે કેટલા મજબૂત બનાવવામાં આવે છે તેના પર સુધારાની સફળતા નિર્ભર રહેશે.

અંતિમ નિર્ણય બાદ જ સ્પષ્ટ થશે સંપૂર્ણ ચિત્ર

હાલની માહિતી મુજબ આ ફેરફારો પ્રસ્તાવિત સુધારા તરીકે જોવાના રહેશે. વિધાનસભામાં બિલ રજૂ થયા બાદ તેમાં રહેલી ચોક્કસ કલમો, અમલની તારીખ, મુક્તિની શરતો અને કર્મચારીઓના કામના કલાકો અંગેની વિગતો સ્પષ્ટ થશે. એટલે વેપારીઓ અને કર્મચારીઓએ અંતિમ કાયદાકીય જોગવાઈ જાહેર થયા બાદ જ નવી વ્યવસ્થાનો ચોક્કસ લાભ અને જવાબદારી સમજવી પડશે.