મહિલા ક્રિકેટ મામલે નિરંજન શાહના જૂના વિચારો ફરી ચર્ચામાં

દીકરીઓને તક આપવી કે લગ્નની ઉંમર જોવી?

મહિલા ક્રિકેટ મામલે નિરંજન શાહના જૂના વિચારો ફરી ચર્ચામાં

સૌરાષ્ટ્રની દીકરી અંડર-19 ઇન્ડિયા ટીમમાં પહોંચતા નિરંજન શાહના જૂના નિવેદનથી વિવાદ તાજો થયો

જામનગર ગ્રામ્ય ક્રિકેટ એસોસિએશનના સેક્રેટરી સહદેવસિંહ ચુડાસમા સૌરાષ્ટ્ર ક્રિકેટ પોલ ખોલના માધ્યમથી ઉઠાવી રહ્યા છે સવાલો

અગ્ર ગુજરાત, રાજકોટ

સૌરાષ્ટ્ર ક્રિકેટ એસોસિએશનના વહીવટ અને મહિલા ક્રિકેટને મળતી તકો અંગે ફરી એક વખત ચર્ચાએ જોર પકડ્યું છે. સૌરાષ્ટ્રની એક દીકરીની અંડર-19 ઇન્ડિયા ટીમમાં પસંદગી થતાં સૌરાષ્ટ્રમાં મહિલા ક્રિકેટની પ્રતિભા સામે આવી છે, ત્યારે ભૂતકાળમાં ગર્લ્સ ક્રિકેટ ટુર્નામેન્ટ અને મહિલા ક્રિકેટના વિકાસ અંગે નિરંજન શાહ દ્વારા કરવામાં આવેલા કથિત નિવેદનો સોશિયલ મીડિયા પર ફરી ચર્ચામાં આવ્યા છે.
જામનગર ગ્રામ્ય ક્રિકેટ એસોસિએશનના સેક્રેટરી સહદેવસિંહ ચુડાસમાએ સૌરાષ્ટ્ર ક્રિકેટ એસોસિએશનના વહીવટ અંગે સવાલો ઉઠાવવા માટે સૌરાષ્ટ્ર ક્રિકેટ પોલ ખોલ નામનું સોશિયલ મીડિયા પેજ શરૂ કર્યું છે. આ માધ્યમથી તેઓ એસોસિએશનની કામગીરી, ટુર્નામેન્ટો અને ખાસ કરીને ક્રિકેટના વિકાસને લગતા વિવિધ મુદ્દાઓ રજૂ કરી રહ્યા છે. તેમના દ્વારા મહિલા ક્રિકેટ અંગે નિરંજન શાહના જૂના વિચારો પણ ફરી સામે લાવવામાં આવ્યા છે.
ચર્ચામાં આવેલા નિવેદનનો સાર એવો છે કે 21-22 વર્ષની ઉંમર બાદ છોકરીઓનાં લગ્ન થઈ જાય છે, જેના સંદર્ભમાં મહિલા ક્રિકેટના વિકાસ અંગે પ્રશ્નો ઊભા થાય છે. આ પ્રકારની માનસિકતા સામે સવાલ એ છે કે દીકરીઓની ક્રિકેટ કારકિર્દી માટે વય કે લગ્નને કેન્દ્રમાં રાખવા કરતાં તેમની પ્રતિભા, મહેનત અને પ્રદર્શનને પ્રાથમિકતા કેમ ન આપવામાં આવે?
આ તરફ ભારતીય ક્રિકેટમાં મહિલા ક્રિકેટનો વ્યાપ સતત વધ્યો છે. BCCI દ્વારા મહિલા ક્રિકેટ માટે અલગ માળખું, રાષ્ટ્રીય સ્તરની સ્પર્ધાઓ અને પ્રતિભાશાળી ખેલાડીઓને આગળ વધવાની તકો ઉપલબ્ધ કરવામાં આવી રહી છે. પરિણામે દેશના નાના શહેરો અને રાજ્યોમાંથી પણ યુવતીઓ ઉચ્ચ કક્ષાની ક્રિકેટમાં સ્થાન મેળવી રહી છે.
સૌરાષ્ટ્રની દીકરીનું અંડર-19 ઇન્ડિયા ટીમમાં પસંદ થવું એ પણ એ વાતનું ઉદાહરણ છે કે યોગ્ય તક મળે તો અહીંની દીકરીઓ રાષ્ટ્રીય સ્તરે પહોંચવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. તેથી હવે ચર્ચાનો મુદ્દો માત્ર એક જૂના નિવેદન પૂરતો મર્યાદિત રહેતો નથી, પરંતુ સૌરાષ્ટ્રમાં મહિલા ક્રિકેટ માટે કેટલી ગર્લ્સ ટુર્નામેન્ટ યોજાય છે, કેટલું ગ્રાસરૂટ માળખું છે અને પ્રતિભાશાળી ખેલાડીઓને કેટલી નિયમિત તક મળે છે તે અંગેનો પણ બની રહ્યો છે.
મહિલા ક્રિકેટરોને માત્ર દીકરીઓ તરીકે જોવાને બદલે તેમને એથ્લીટ, સ્પર્ધક અને સંભવિત ચેમ્પિયન તરીકે જોવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂકાઈ રહ્યો છે. લગ્ન, ઉંમર કે સામાજિક માન્યતાઓને બદલે ખેલાડીની પ્રતિભા અને પ્રદર્શન તેની કારકિર્દીનો આધાર બનવું જોઈએ.
સૌરાષ્ટ્રમાં મહિલા ક્રિકેટના વિકાસ અંગે હવે એસોસિએશન પાસે સ્પષ્ટ નીતિ, નિયમિત ગર્લ્સ ટુર્નામેન્ટ, યોગ્ય કોચિંગ અને પ્રતિભાશાળી ખેલાડીઓને આગળ વધારવાની વ્યવસ્થા અંગે જવાબદારીપૂર્વક ચર્ચા થવી જરૂરી બની છે. આખરે સૌરાષ્ટ્રની દીકરીઓને ક્રિકેટમાં આગળ વધવા માટે મર્યાદા નહીં, પરંતુ તક, તાલીમ અને વિશ્વાસની જરૂર છે.
સૌરાષ્ટ્રમાં મહિલા ક્રિકેટના વિકાસની વાત થાય ત્યારે સૌથી પહેલો સવાલ નિયમિત અને સ્પર્ધાત્મક ગર્લ્સ ટુર્નામેન્ટ અંગે ઊભો થાય છે. યુવતીઓમાં પ્રતિભા હોવા છતાં જો તેમને સતત મેચો રમવાની તક ન મળે તો તેમની ક્ષમતા બહાર લાવવી મુશ્કેલ બને છે. મહિલા ક્રિકેટ માટે અલગ વયજૂથની લીગ, જિલ્લા કક્ષાની સ્પર્ધા અને નિયમિત આંતર-જિલ્લા ટુર્નામેન્ટ જરૂરી છે. ટુર્નામેન્ટનું આયોજન માત્ર કાગળ પર નહીં, પરંતુ સમગ્ર સૌરાષ્ટ્રમાં સતત થાય તે મહત્વનું છે. રાજકોટ, જામનગર, ભાવનગર, જૂનાગઢ, મોરબી, પોરબંદર સહિતના જિલ્લાઓમાં પ્રતિભા શોધવા માટે સ્પર્ધાત્મક માળખું ઊભું થાય તો વધુ દીકરીઓ ક્રિકેટ તરફ આકર્ષાઈ શકે છે.
મહિલા ક્રિકેટમાં સૌથી મોટો પડકાર ‘તકોની સતતતા’ છે. એકાદ ટુર્નામેન્ટ યોજીને વિકાસ થતો નથી. ખેલાડીને વર્ષ દરમિયાન પૂરતી મેચો, કોચિંગ, ફિટનેસ, સિલેક્શન કેમ્પ અને ઉચ્ચ સ્તરની ટીમો સામે રમવાની તક મળવી જોઈએ. આ સાથે સિલેક્શન પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા પણ એટલી જ જરૂરી છે. પ્રતિભાશાળી ખેલાડીને માત્ર ઓળખાણ કે શહેરના આધારે નહીં પરંતુ પ્રદર્શનના આધારે તક મળે તેવો વિશ્વાસ ઉભો કરવો જરૂરી છે. સૌરાષ્ટ્રની દીકરી અંડર-19 ઇન્ડિયા ટીમ સુધી પહોંચી શકે છે તો એ સ્પષ્ટ સંદેશ છે કે પ્રતિભાનો અભાવ નથી. હવે પ્રશ્ન એ છે કે આવી કેટલી પ્રતિભાઓ હજુ તકની રાહ જોઈ રહી છે?

એક ટુર્નામેન્ટ નહીં, આખું વર્ષ ક્રિકેટ જોઈએ

મહિલા ક્રિકેટના વિકાસ માટે ગર્લ્સ ક્રિકેટ ટુર્નામેન્ટ એકાદ વખત યોજવાથી હેતુ સિદ્ધ થતો નથી. અંડર-13, અંડર-15, અંડર-19 અને સિનિયર કેટેગરીમાં નિયમિત સ્પર્ધાઓ યોજાય તો ખેલાડીઓને મેચ પ્રેક્ટિસ મળે. સતત ક્રિકેટ રમવાથી જ ખેલાડીની ટેકનિક, ફિટનેસ અને માનસિક મજબૂતી વિકસે છે. સૌરાષ્ટ્ર ક્રિકેટ એસોસિએશનના સ્તરે મહિલા ક્રિકેટ માટે વર્ષભરનું કેલેન્ડર જાહેર થાય અને તેમાં જિલ્લા તથા આંતર-જિલ્લા સ્પર્ધાઓનો સમાવેશ થાય તે જરૂરી છે.

કોણ ઓળખે છે?..નહીં, કોણ સારું રમે છે?.. એ માપદંડ બને

મહિલા ક્રિકેટમાં પ્રતિભાની ઓળખ માટે સિલેક્શન પ્રક્રિયા પારદર્શક હોવી જરૂરી છે. દરેક ખેલાડીને પોતાની રમત બતાવવાની સમાન તક મળે, સિલેક્શન કેમ્પ નિયમિત થાય અને ખેલાડીઓના પ્રદર્શનના આંકડા જાળવવામાં આવે તો વિશ્વાસ વધે.
બેટિંગ, બોલિંગ, વિકેટકીપિંગ, ફિલ્ડિંગ અને ફિટનેસના આધારે ખેલાડીઓનું મૂલ્યાંકન થાય તો ગ્રામ્ય વિસ્તારની દીકરીઓને પણ આગળ આવવાની તક મળી શકે.

રાજકોટ બહાર પણ ક્રિકેટની પિચ તૈયાર થવી જોઈએ

મહિલા ક્રિકેટનો વિકાસ માત્ર રાજકોટ જેવા મોટા કેન્દ્રો સુધી મર્યાદિત ન રહે તે જરૂરી છે. જામનગર, જૂનાગઢ, ભાવનગર, પોરબંદર, મોરબી, અમરેલી, દ્વારકા સહિતના વિસ્તારોમાં સ્કૂલ અને ક્લબ સ્તરે ગર્લ્સ ક્રિકેટની સ્પર્ધાઓ વધારવી જોઈએ. ગ્રામ્ય વિસ્તારની અનેક દીકરીઓ પાસે પ્રતિભા હોવા છતાં યોગ્ય કોચિંગ, સાધનો અને સ્પર્ધાત્મક મેચોની અછત હોય છે. જિલ્લા સ્તરે મજબૂત માળખું ઊભું થાય તો રાષ્ટ્રીય ટીમ સુધી પહોંચનારી પ્રતિભાની સંખ્યા વધી શકે.

કારકિર્દીનો નિર્ણય ઉંમર નહીં, પ્રતિભા કરે

21-22 વર્ષની ઉંમરે લગ્ન થઈ જાય છે, જેવી માન્યતાઓને મહિલા ક્રિકેટની સંભાવનાઓ સાથે જોડવાને બદલે ખેલાડીને પોતાની કારકિર્દી નક્કી કરવાની તક આપવી જોઈએ. દરેક યુવતીની પરિસ્થિતિ અલગ હોય છે અને ક્રિકેટમાં કારકિર્દી બનાવવાની ક્ષમતા પણ વ્યક્તિગત પ્રતિભા પર આધારિત છે. મહિલા ક્રિકેટમાં આજે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે લાંબી કારકિર્દી બનાવતી ખેલાડીઓનું ઉદાહરણ સામે છે. તેથી યુવતીઓની ક્રિકેટ કારકિર્દી માટે સામાજિક ધારણાઓ કરતાં તેમની રમતને માપદંડ બનાવવો વધુ યોગ્ય અભિગમ ગણાય.

અંડર-19 ઇન્ડિયા સુધી પહોંચેલી દીકરી એક સંદેશ છે

સૌરાષ્ટ્રની દીકરીનું અંડર-19 ઇન્ડિયા ટીમમાં પસંદ થવું સમગ્ર પ્રદેશ માટે ગૌરવની બાબત છે. સાથે જ તે સૌરાષ્ટ્રમાં મહિલા ક્રિકેટની છુપાયેલી પ્રતિભા તરફ ધ્યાન દોરે છે. જો એક દીકરી યોગ્ય તક અને માર્ગદર્શનથી રાષ્ટ્રીય ટીમ સુધી પહોંચી શકે છે, તો અનેક યુવતીઓમાં પણ આવી ક્ષમતા હોઈ શકે છે. જરૂરી છે કે આવી પ્રતિભા શોધવા માટે સતત ટ્રાયલ, કોચિંગ કેમ્પ અને સ્પર્ધાત્મક ટુર્નામેન્ટો યોજાય.

BCCI આગળ વધ્યું, હવે સૌરાષ્ટ્રનું માળખું કેટલું આગળ?

ભારતીય ક્રિકેટમાં મહિલા ક્રિકેટનું કદ સતત વધી રહ્યું છે. રાષ્ટ્રીય સ્તરે મહિલાઓને વધુ તકો મળતી હોય ત્યારે પ્રાદેશિક એસોસિએશનોની જવાબદારી પણ વધી જાય છે. સૌરાષ્ટ્રમાં મહિલા ક્રિકેટ માટે સ્પષ્ટ રોડમેપ, નિયમિત ગર્લ્સ ટુર્નામેન્ટ, આધુનિક કોચિંગ, ફિટનેસ પ્રોગ્રામ, પારદર્શક સિલેક્શન અને જિલ્લા સ્તરે પ્રતિભા શોધવાની વ્યવસ્થા ઉભી થાય તો મહિલા ક્રિકેટને નવી ઊંચાઈ મળી શકે. આ મુદ્દે હવે ચર્ચા માત્ર ગર્લ્સ ટુર્નામેન્ટ યોજાઈ કે નહીં, સુધી સીમિત ન રહેવી જોઈએ, પ્રશ્ન એ હોવો જોઈએ કે સૌરાષ્ટ્રની દરેક પ્રતિભાશાળી દીકરીને રાષ્ટ્રીય સ્તર સુધી પહોંચવા માટે પૂરતું માળખું અને તક મળે છે કે નહીં.