સરકારી જમીનના દબાણની માપણીની ફીમાંથી મુક્તિ

સરકારી જમીનના દબાણની માપણીની ફીમાંથી મુક્તિ

જાહેર રસ્તાઓ, પડતર ગૌચર સહિતની સરકારી જમીન પર થયેલા દબાણો દૂર કરવાની કામગીરી ઝડપી બનશે

અગ્ર ગુજરાત, ગાંધીનગર

ગુજરાતમાં જાહેર રસ્તાઓ, સરકારી પડતર જમીન અને ગૌચર જમીન પર થયેલાં દબાણો દૂર કરવાની કામગીરીને વેગ આપવા રાજ્ય સરકાર દ્વારા મહત્વપૂર્ણ પગલું લેવામાં આવ્યું છે. મહેસૂલ વિભાગે 26 ઑક્ટોબર, 2026ના રોજ મંજૂર કરેલા પરિપત્ર મુજબ, આવી જમીનો પરથી દબાણ હટાવવા માટે જરૂરી માપણીની પ્રક્રિયા સરળ અને ઝડપી બનાવવામાં આવશે. સાથે જ આ હેતુ માટે થતી માપણી વિનામૂલ્યે કરવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી હોવાનું આપવામાં આવેલી માહિતીમાં જણાવાયું છે.

આ નિર્ણયથી સરકારી જમીન પરના ગેરકાયદે કબજાની ઓળખ કરવા અને દબાણ દૂર કરવાની કામગીરીમાં માપણીના તબક્કે થતો વિલંબ ઘટવાની અપેક્ષા છે. જાહેર રસ્તા પર થયેલા દબાણો, ગૌચર જમીનનો ઉપયોગ અને સરકારી પડતર જમીન પરના અનધિકૃત કબજાના પ્રશ્નો સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર માટે મહત્વના છે. નવી સૂચનાનો મુખ્ય હેતુ આવી કામગીરીમાં ઝડપ લાવવાનો છે.

પરિપત્રમાં જાહેર રસ્તા, સરકારી પડતર જમીન અને ગૌચર જમીન પરનાં દબાણો દૂર કરવા માટેની માપણી પ્રક્રિયા સર્વોચ્ચ અગ્રતા ધોરણે હાથ ધરવાની સૂચના આપવામાં આવી છે. સંબંધિત તંત્રએ માપણીની કામગીરીમાં બિનજરૂરી વિલંબ ન થાય તે માટે ઝડપથી પગલાં લેવાનાં રહેશે. દબાણ દૂર કરવાની કાર્યવાહી પહેલાં જમીનની હદ અને સરકારી રેકોર્ડ પ્રમાણેની સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરવી જરૂરી બની શકે છે. માપણી દ્વારા કઈ જમીન પર કેટલા વિસ્તારમાં દબાણ છે તે નક્કી કરવામાં વહીવટીતંત્રને મદદ મળે છે. તેથી માપણીની પ્રક્રિયા ઝડપી બને તો દબાણ અંગેની આગળની કાર્યવાહી પણ સમયસર થઈ શકે છે.

આ પરિપત્રની મહત્વની જોગવાઈ મુજબ, જાહેર રસ્તા, સરકારી પડતર જમીન અને ગૌચર જમીન પરથી દબાણ દૂર કરવા માટે કરવામાં આવતી માપણીની ફી લેવામાં નહીં આવે. આથી દબાણ દૂર કરવાની સરકારી કામગીરીમાં માપણીના ખર્ચને કારણે અવરોધ ઊભો થવાની શક્યતા ઘટી શકે છે. જોકે, આ ફી મુક્તિ ખાસ કરીને દબાણ દૂર કરવાના હેતુસર થતી માપણી માટે દર્શાવવામાં આવી છે. સામાન્ય ખાનગી જમીનની માપણી અથવા અન્ય પ્રકારની જમીન સંબંધિત અરજીઓ માટે પણ ફી માફ થશે કે નહીં, તે અંગે ઉપલબ્ધ માહિતીમાં સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી નથી. તેથી આ જોગવાઈને તમામ પ્રકારની જમીન માપણી માટે લાગુ પડતી હોવાનું માનવું યોગ્ય નહીં બને.

દબાણ દૂર કરવાની સત્તા અને કાર્યવાહીનું મહત્ત્વ

ગુજરાત મહેસૂલ વિભાગના કલેક્ટર મેન્યુઅલમાં સરકારી જમીન પરનાં અનધિકૃત દબાણો દૂર કરવાની જવાબદારી વિવિધ સ્થાનિક અધિકારીઓ અને તંત્રને સોંપવામાં આવી છે. તેમાં ગ્રામ્ય વિસ્તારોની સરકારી પડતર જમીન માટે મામલતદાર તથા ગૌચર જમીન માટે તાલુકા વિકાસ અધિકારીની ભૂમિકાનો ઉલ્લેખ છે.

અમલીકરણ પર રહેશે નજર

26 ઑક્ટોબર, 2026ના પરિપત્રમાં જણાવાયેલી સૂચનાઓનો અમલ સંબંધિત તંત્ર કેવી રીતે કરે છે તે મહત્વનું રહેશે. માપણી માટેની પ્રાથમિકતા, ફી મુક્તિ અને સમયસર કામગીરીથી સરકારી જમીન પરનાં દબાણો દૂર કરવાની પ્રક્રિયામાં કેટલો ફેરફાર આવે છે તે આગામી સમયમાં સ્પષ્ટ થશે. આ નિર્ણયથી જાહેર રસ્તા, સરકારી પડતર અને ગૌચર જમીન પરનાં દબાણો અંગે કાર્યવાહી કરવા ઇચ્છતા વહીવટી તંત્રને પ્રક્રિયાત્મક મદદ મળવાની શક્યતા છે.