અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન અને પદ સંભાળ્યા પછી વારંવાર ભાર મૂક્યો હતો કે તેઓ યુએસ અર્થતંત્રને મજબૂત કરવા અને સ્થાનિક ઉદ્યોગોને સુરક્ષિત રાખવા માટે ટેરિફનો ઉપયોગ કરશે. ટ્રમ્પના ટેરિફ પ્લાન પાછળનું મગજ એક અગ્રણી અમેરિકન અર્થશાસ્ત્રી પીટર નાવારો છે. ચીન પ્રત્યે તેમનું વલણ હજુ પણ કડક છે.
નાવારોનું મુખ્ય ધ્યાન ચીન સાથેના વ્યવહાર પર
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ચૂંટણી લડતી વખતે વૈશ્વિક સ્તરે ટેરિફ પ્લાન લાગુ કરવાનું વચન આપ્યું હતું. જેને ટ્રમ્પ દ્વારા પૂર્ણ કરવામાં આવ્યું અને તેમના દ્વારા જાહેર કરાયેલ ટેરિફ પ્લાન 2 એપ્રિલ, 2025 થી અમલમાં આવ્યો. આ ટેરિફ પ્લાન, જેને પારસ્પરિક ટેરિફ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે યુએસ નિકાસ પર ઊંચા ટેરિફ લાદતા દેશો પર બદલો લેવા માટે રચાયેલ છે. આ વિશ્વભરના અમેરિકાના વેપાર ભાગીદારો પર તાત્કાલિક અસરથી અમલમાં આવશે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે આ ટેરિફ પ્લાન પાછળ કોણ છે? આ પાછળનું મગજ પીટર નાવારો છે, જે એક અગ્રણી અમેરિકન અર્થશાસ્ત્રી છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના રાષ્ટ્રપતિ કાર્યકાળ દરમિયાન વેપાર નીતિને આકાર આપવામાં નાવારો એક મુખ્ય વ્યક્તિ છે. નવારોએ ટ્રમ્પના સંરક્ષણવાદી વેપાર એજન્ડાને આકાર આપ્યો અને યુએસ-ચીન વેપાર યુદ્ધ શરૂ કર્યું હતુ.
ટ્રમ્પ વહીવટમાં વરિષ્ઠ સલાહકાર
પીટર નાવારો ટ્રમ્પના બીજા વહીવટમાં વેપાર અને ઉત્પાદન માટે વરિષ્ઠ સલાહકાર તરીકે સેવા આપે છે. 4 ડિસેમ્બર, 2024ના રોજ ટ્રમ્પ રાષ્ટ્રપતિ તરીકે ચૂંટાયા પછી, નવારોએ 20 જાન્યુઆરી, 2025ના રોજ આ ભૂમિકા સંભાળી. નવારોને ટ્રમ્પની આક્રમક ટેરિફ વ્યૂહરચના પાછળની બૌદ્ધિક શક્તિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. રાષ્ટ્રપતિના સંરક્ષણવાદી વેપાર એજન્ડા પાછળ નાવારોને ‘મુખ્ય મગજ’ પણ કહેવામાં આવે છે. તેમનો પ્રભાવ અમેરિકન ઉત્પાદનને વેગ આપવા, વેપાર ખાધ ઘટાડવા અને અન્ય દેશો, ખાસ કરીને ચીન દ્વારા અન્યાયી વેપાર પ્રથાઓનો સામનો કરવા માટે ટેરિફનો ઉપયોગ કરવાની લાંબા સમયથી ચાલતી માન્યતામાંથી ઉદ્ભવે છે.
પીટર નાવારોએ કર્યુ છે અર્થશાસ્ત્રમાં પીએચડી
નાવારોનો જન્મ 15 જુલાઈ, 1949ના રોજ મેસેચ્યુસેટ્સમાં થયો હતો. તેમણે હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીમાંથી અર્થશાસ્ત્રમાં પીએચડીની ડિગ્રી મેળવી. રાજકારણમાં પ્રવેશતા પહેલા, તેઓ યુનિવર્સિટી ઓફ કેલિફોર્નિયા, ઇર્વિનમાં અર્થશાસ્ત્ર અને જાહેર નીતિના પ્રોફેસર હતા. તેમના શૈક્ષણિક કારકિર્દી દરમિયાન, નાવારોએ ધ કમિંગ ચાઇના વોર્સ (2006) અને ડેથ બાય ચાઇના (2011) જેવા પુસ્તકો લખ્યા. આ પુસ્તકોમાં તેમણે ચીનની આર્થિક નીતિઓની ટીકા કરી છે. તેમના વિચારો ટ્રમ્પના ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ ફિલસૂફી સાથે સુમેળમાં હતા. આ કારણોસર, ટ્રમ્પે 2016 ના પ્રચાર દરમિયાન નવારોને વેપાર સલાહકાર તરીકે સામેલ કર્યા અને તે પછી તેમને સરકારમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકાઓ મળી.
ચીન સાથે વેપાર યુદ્ધ શરૂ કરવાનો શ્રેય
ટ્રમ્પના પહેલા કાર્યકાળ દરમિયાન યુએસ-ચીન વેપાર યુદ્ધ શરૂ કરવાનો શ્રેય પીટર નાવારોને જાય છે. તેમણે જ ચીની માલ પર ટેરિફ લાદવાનો આગ્રહ રાખ્યો હતો. નાવારો વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં પાછી લાવવાના હિમાયતી રહ્યા છે. ટ્રમ્પના પહેલા કાર્યકાળ દરમિયાન, તેમણે વ્હાઇટ હાઉસ ઓફિસ ઓફ ટ્રેડ એન્ડ મેન્યુફેક્ચરિંગ પોલિસીના ડિરેક્ટર તરીકે સેવા આપી હતી. આ પોસ્ટ ખાસ કરીને તેમના માટે બનાવવામાં આવી હતી. ટ્રમ્પના બીજા કાર્યકાળમાં તેમનો પ્રભાવ ચાલુ રહ્યો. જ્યાં તેઓ ટેરિફ દરખાસ્તો પાછળનું પ્રેરક બળ હતા. નાવારો સ્ટીલ અને એલ્યુમિનિયમની આયાત પર 25 ટકા, ચીની માલ પર 10 ટકા અને બધા યુએસ વેપાર ભાગીદારો પર પારસ્પરિક ટેરિફ લાદવાની યોજના ધરાવે છે. નાવારો દલીલ કરે છે કે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે આ પગલાં જરૂરી છે. આનાથી ફક્ત રોજગારીનું સર્જન જ નહીં થાય પણ આવક પણ થશે.
ચીન નાવારોનું લક્ષ્ય રહ્યું
નાવારોનું ધ્યાન મુખ્યત્વે અમેરિકાના સૌથી મોટા આર્થિક હરીફ ચીન સાથેના વ્યવહાર પર હતું. તેમની વેપાર નીતિઓનો હેતુ ચીનના પ્રભાવનો સામનો કરવાનો છે. ભારત, એક મહત્વપૂર્ણ વૈશ્વિક ખેલાડી હોવા છતાં, ચીન, કેનેડા અથવા મેક્સિકોની જેમ નાવારોના ટેરિફ પ્લાનનું કેન્દ્રિય લક્ષ્ય રહ્યું નથી. જોકે, ભારત પણ નાવારોના પારસ્પરિક ટેરિફથી પરોક્ષ રીતે પ્રભાવિત થયું છે. ઉદાહરણ તરીકે, ભારત અમુક યુએસ નિકાસ પર ઊંચા ટેરિફ લાદે છે. જ્યારે યુએસ ભારતીય આયાત પર જે ટેરિફ લાદે છે તે સામાન્ય રીતે ઓછા હોય છે. પરંતુ નવા ટેરિફ પ્લાનમાં, નાવારોએ આવા અસંતુલનને દૂર કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. જોકે, આનાથી અમેરિકા-ભારતના વેપાર સંબંધો પર નકારાત્મક અસર પડી શકે છે.
જ્યારે ભારતે સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડ્યો
ટ્રમ્પના પહેલા કાર્યકાળ દરમિયાન નાવારોના સંરક્ષણવાદી વલણને કારણે અમેરિકા-ભારત વેપારમાં સમસ્યાઓ ઊભી થઈ હતી. 2018માં, અમેરિકાએ સ્ટીલ અને એલ્યુમિનિયમ પર ટેરિફ લાદ્યો હતો. જેની અસર ભારત પર પડી હતી. જેના કારણે નવી દિલ્હીએ બદામ અને મોટરસાયકલ જેવા યુએસ માલ પર બદલો લેવા માટે ટેરિફ લાદ્યો. જોકે, અત્યાર સુધી નાવારોએ ભારતને સીધી રીતે નિશાન બનાવીને કોઈ નિવેદન આપ્યું નથી કે કોઈ કાર્યવાહી કરી નથી. નાવારોની પ્રાથમિક ચિંતા ભારત નહીં પણ ચીન છે. પરંતુ જો ભારતની વેપાર નીતિઓ અમેરિકન હિતો સાથે સુસંગત નહીં હોય, તો તે નાવારોનું લક્ષ્ય બની શકે છે.
