ભારતની શસ્ત્ર ક્ષમતાના વિકાસમાં મહત્ત્વપૂર્ણ પગલાં લેતા દેશના વૈજ્ઞાનિકો સૌર ઉર્જાથી ચાલતું વિમાન વિકસાવી રહ્યા છે. આ વિમાન 90 દિવસ સુધી સતત ઉડાન ભરી શકશે. આનું નાનું સંસ્કરણ 10 કલાક માટે સફળતાપૂર્વક ઉડાડવામાં આવ્યું છે.
હાઇ-એલ્ટિટ્યુડ પ્લેટફોર્મ (HAP) નામનું આ પ્લેન બેંગલુરુમાં નેશનલ એરોસ્પેસ લેબોરેટરીઝ (NAL) દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યું છે. HAP એ સૌર ઊર્જા સંચાલિત અને સ્વાયત્ત ઉડતું માનવરહિત વિમાન છે. તે ઊર્ધ્વમંડળના સ્તરે ઉડી શકે છે. તે 17 થી 20 કિલોમીટરની ઉંચાઈ પર દિવસ અને રાત કામ કરવા અને મહિનાઓ સુધી આકાશમાં રહેવા માટે સક્ષમ છે. પેલોડ HAP ને ઘણી વખત હાઇ-એલ્ટિટ્યુડ સ્યુડો સેટેલાઇટ (HAPS) કહેવામાં આવે છે. બેંગલુરુમાં ન્યૂ સ્પેસ રિસર્ચ એન્ડ ટેક્નોલોજી નામના સ્ટાર્ટઅપે પણ આવો જ પ્રોટોટાઈપ વિકસાવ્યો છે જે 24 કલાક ટકી શકે છે.
NAL અનુસાર, HAPS સંઘર્ષના સમયે, ખાસ કરીને ફોર્સ મોબિલાઈઝેશન દરમિયાન કાયમી થિયેટર અને વ્યૂહાત્મક હવાઈ સંપત્તિ વચ્ચેનું અંતર ભરી શકે છે. તે ISR (જાસૂસી, દેખરેખ, જાસૂસી) બંને વ્યૂહાત્મક અને વ્યૂહાત્મક ભૂમિકાઓને પરિપૂર્ણ કરી શકે છે અને યુદ્ધભૂમિ સંચાર પણ પ્રદાન કરી શકે છે. જ્યારે હવાઈ સંરક્ષણ સેવાઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે ત્યારે આવા એરક્રાફ્ટ કામગીરીના નિર્દેશનમાં વધારાની ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
સમગ્ર વિશ્વમાં HAPS વિકસાવવા માટેના પ્રયાસો
અહેવાલો અનુસાર, વિશ્વમાં અત્યાર સુધી એકમાત્ર કાર્યકારી HAPS એરબસ ઝેફિર છે, જેણે યુએસના એરિઝોના રણમાં સતત 64 દિવસ સુધી ઉડાન ભરી છે. યુ.એસ., યુનાઇટેડ કિંગડમ, જર્મની અને ન્યુઝીલેન્ડ સહિત વિશ્વભરમાં આવા પ્લેટફોર્મ વિકસાવવા માટે અનેક પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે.
કાઉન્સિલ ઓફ સાયન્ટિફિક એન્ડ ઈન્ડસ્ટ્રિયલ રિસર્ચ-નેશનલ એરોસ્પેસ લેબોરેટરી (CSIR-NAL) એ આ વર્ષની શરૂઆતમાં ડિફેન્સ રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓર્ગેનાઈઝેશનની એરોનોટિકલ ટેસ્ટ રેન્જ (ATR) ખાતે સોલાર-સેકન્ડરી બેટરી સબસ્કેલ હાઈ એલ્ટિટ્યુડ પ્લેટફોર્મ વ્હીકલ પર અનેક ફ્લાઇટ પરીક્ષણો કર્યા હતા. ચલકેરે, કર્ણાટક. આ એરક્રાફ્ટ તમામ પેલોડ અને ફ્લાઇટ સિસ્ટમથી સજ્જ હતું, જોકે કદમાં નાનું હતું. ફુલ-સ્કેલ વર્ઝન આના કરતા ઘણું મોટું હશે.
આ વિમાનની પાંખો લગભગ 12 મીટર (લગભગ 40 ફૂટ) છે. જ્યારે સંપૂર્ણ રીતે સજ્જ હોય ત્યારે તેનું વજન 22 કિલોથી ઓછું હોય છે.
આકાશમાં આંખ
નેશનલ એરોસ્પેસ લેબોરેટરીઝના HAPS પ્રોગ્રામના વડા ડૉ. એલ વેંકટક્રિષ્નને જણાવ્યું હતું કે, “આ આકાશમાં એક શક્તિશાળી સૌર-સંચાલિત આંખ છે, જે ઉપગ્રહ કરતાં ઘણી સસ્તી અને વધુ સર્વતોમુખી છે. તેને મલ્ટીપલ પર તૈનાત કરી શકાય છે. હવામાં પ્લેટફોર્મ “અઠવાડિયાઓ સુધી રાખવા માટે સરળ.”
ડૉ. વેંકટક્રિષ્નને જણાવ્યું હતું કે, “વિમાન તેના માટે નિર્ધારિત તમામ પ્રદર્શન માપદંડોને પૂર્ણ કરે છે અથવા ઓળંગે છે. આમાં 8.5 કલાકથી વધુની ધીમી ઉડાનનો સમાવેશ થાય છે, જે દરિયાની સપાટીથી લગભગ 3 કિલોમીટરની સરેરાશ ઊંચાઈએ પહોંચે છે. PV (ફોટોવોલ્ટેઇક કોષો) સાથે ઉચ્ચ-પ્રદર્શન સૌર) અને બેટરી સિસ્ટમ્સ, સબસ્કેલ લગભગ એક કિલોગ્રામના પેલોડ સાથે 24 કલાકની ધીમી સ્થિર ફ્લાઇટ સુધી પહોંચી શકે છે આ તેને ઘણી ઓછી ઉંચાઇ પ્રવૃત્તિઓ માટે ઉપયોગી બનાવે છે.”
બાઇક જેટલું વજન
NAL 90 દિવસના HAPS ઓપરેશનનું લક્ષ્ય હાંસલ કરવા માંગે છે. ડૉ. વેંકટકૃષ્ણન કહે છે કે અંતિમ સંસ્કરણમાં પાંખનો ગાળો હશે જે એરબસ 320 જેટલો પહોળો હશે, પરંતુ તેનું વજન સામાન્ય મોટરસાઇકલ જેટલું જ હશે.
HAPS નો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે તેનો ઉપયોગ દિવસ હોય કે રાત્રે દુશ્મનના પ્રદેશ પર સતત નજર રાખવા માટે કરી શકાય છે. એકવાર તે યોગ્ય સેન્સરથી સજ્જ થઈ જાય, તે આકાશમાં એક અનોખું પક્ષી બની જાય છે જે ભારતના કેટલાક પડોશીઓ પર નજર રાખી શકે છે.
