અલંગ શિપ યાર્ડની ઐતિહાસિક સિધ્ધી : ભારત રિસાયકલીંગમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે નં.૧
આગામી દાયકામાં દર વર્ષે ૬૦૦ વિશાળ જહાજો રીસાયકલ કરવા ભારત સંપૂર્ણ સક્ષમ : UNCTAD દ્વારા આંકડા જાહેર
અગ્ર ગુજરાત, ભાવનગર
ભારતના ગૌરવ સમાન ભાવનગરના અલંગ શિપ રીસાયકલિંગ યાર્ડે વૈશ્વિક મેરિટાઇમ સેક્ટરમાં એક નવો સુવર્ણ ઇતિહાસ રચી દીધો છે. કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલા સત્તાવાર નિવેદન અનુસાર, ભારત પોતાના નિર્ધારિત લક્ષ્યાંક કરતાં ઘણું વહેલું વિશ્વનું સૌથી મોટું શિપ રીસાયકલિંગ રાષ્ટ્ર બની ગયું છે.
યુનાઇટેડ નેશન્સ કોન્ફરન્સ ઓન ટ્રેડ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ (UNCTAD)ના વૈશ્વિક અહેવાલમાં સત્તાવાર રીતે જણાવાયું છે કે, વર્ષ 2025 દરમિયાન ભારતમાં શિપ રીસાયકલિંગ પ્રવૃત્તિમાં 60%નો અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો અને અભૂતપૂર્વ ઉછાળો નોંધાયો છે. આ આંકડાકીય પ્રગતિ એટલી અદભુત છે કે, વર્ષ 2024માં જે શિપ રીસાયકલિંગ ક્ષમતા 1.86 મિલિયન ગ્રોસ ટન જેટલી નોંધાઈ હતી, તે વર્ષ 2025માં અચાનક વધીને 2.99 મિલિયન ગ્રોસ ટન સુધી પહોંચી ગઈ છે, જે ભારતના મજબૂત શિપ રીસાયકલિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની ઉત્કૃષ્ટ સાબિતી આપે છે.
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા દેશના દરિયાઈ વિકાસ માટે વિશેષ રૂપે તૈયાર કરવામાં આવેલા મહત્વકાંક્ષી મેરિટાઇમ ઇન્ડિયા વિઝન (MIV) 2030 દસ્તાવેજ હેઠળ ભારતને સમગ્ર વિશ્વનું ટોચનું શિપ રીસાયકલિંગ રાષ્ટ્ર બનાવવાનું લક્ષ્ય નિર્ધારિત કરવામાં આવ્યું હતું. જોકે, ભારતે પોતાની અદભુત કાર્યક્ષમતાના કારણે આ ઐતિહાસિક સિદ્ધિ નિર્ધારિત સમય કરતાં પાંચ વર્ષ વહેલા, એટલે કે વર્ષ 2025માં જ હાંસલ કરી લીધી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય રિપોર્ટ અનુસાર, વૈશ્વિક શિપ રીસાયકલિંગ માર્કેટમાં ભારતનો કુલ હિસ્સો વર્ષ 2024ના 30.1%થી નોંધપાત્ર રીતે વધીને વર્ષ 2025માં 35.4% થઈ ગયો છે, જે અત્યારે સમગ્ર વિશ્વમાં સૌથી વધુ સર્વોચ્ચ સ્તરે છે.
આ ભવિષ્યની માગને પહોંચી વળવા, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરનું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સુધારવા અને ગ્લોબલ માર્કેટમાં રાજ્યની સ્પર્ધાત્મકતા ઉત્તરોત્તર વધારવા માટે ગુજરાત સરકારે એક અત્યંત વ્યાપક માસ્ટર પ્લાન તૈયાર કર્યો છે. વૈશ્વિક સંસ્થા બિમ્કો (BIMCO)ના સત્તાવાર અંદાજ મુજબ, આગામી દાયકામાં દુનિયાભરમાં 16,000 થી વધુ જહાજો રીસાયકલ થવાની વ્યાપક સંભાવના છે, જેમાંથી એકલું ભારત દર વર્ષે 500 થી 600 વિશાળ જહાજો સફળતાપૂર્વક રીસાયકલ કરવા માટે સંપૂર્ણ સક્ષમ છે.
શા માટે ભારત બન્યું શિપ બ્રેકિંગમાં વિશ્વમાં નંબર-1?
ભારતે કાયદાકીય સ્તરે રીસાયકલિંગ ઓફ શિપ્સ એક્ટ, 2019 સખત રીતે લાગુ કર્યો છે. કેન્દ્ર સરકારે દેશના તમામ 115 શિપ રીસાયકલિંગ યાર્ડ્સને આંતરરાષ્ટ્રીય પર્યાવરણીય ધોરણો મુજબ આધુનિક અને અપગ્રેડ કરવા માટે રૂપિયા 53.5 કરોડની માતબર નાણાકીય સહાય પૂરી પાડી છે.
> આકર્ષક શિપ-બ્રેકિંગ ક્રેડિટ નોટ સ્કીમ : સરકાર દ્વારા જહાજના માલિકોને સ્ક્રેપ વેલ્યુના 40% બરાબરની કિંમતી ક્રેડિટ નોટ આપવામાં આવે છે, જેનો ઉપયોગ ભારતીય શિપયાર્ડમાં જ નવા જહાજના પુનઃ નિર્માણ માટે સરળતાથી થઈ શકે છે. આ આકર્ષક નીતિથી સ્થાનિક શિપ રીસાયકલિંગ અને ઉત્પાદનને મોટો વેગ મળ્યો છે.
> વૈશ્વિક સ્તરે મજબૂત ગ્રીન રીસાયકલિંગ ઇમેજ : પર્યાવરણ સુરક્ષા અને શ્રમિકોના કલ્યાણ માટેના કડક આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમોના સચોટ અમલીકરણના કારણે હવે યુરોપિયન યુનિયન (EU) સહિતના મોટા વૈશ્વિક શિપિંગ ઓનર્સ પોતાના નકામા જહાજોને માત્ર ભારતમાં જ રીસાયકલિંગ માટે મોકલવાનું સૌથી વધુ પસંદ કરી રહ્યા છે.
