મ્યાનમારમાં રાહત કામગીરી માટે ગયેલા ભારતીય વાયુસેનાના વિમાનને એક અનોખા અને ખતરનાક સાયબર હુમલાનો સામનો કરવો પડ્યો છે. સંરક્ષણ વિભાગના સૂત્રો પાસેથી મળેલી માહિતી મુજબ મ્યાનમારના હવાઈ ક્ષેત્રમાં ઉડાન ભરતી વખતે ભારતીય વાયુસેનાના વિમાનોના GPS સિગ્નલો સાથે છેડછાડ કરવામાં આવી હતી. આ ઘટના ત્યારે સામે આવી જ્યારે વાયુસેનાના પહેલા C-130J વિમાને ઓપરેશન ‘બ્રહ્મા’ હેઠળ દિલ્હીથી ઉડાન ભરી હતી.
GPS સ્પુફિંગ શું છે?
GPS સ્પુફિંગ એ એક પ્રકારનો સાયબર હુમલો છે, જેમાં ખોટા અને શક્તિશાળી સિગ્નલ મોકલીને ઉપકરણને ગેરમાર્ગે દોરવામાં આવે છે કે તે બીજા સ્થાને છે. આના કારણે વિમાનની નેવિગેશન સિસ્ટમ ખોરવાઈ જાય છે અને વિમાન ખોટી દિશામાં વળી શકે છે. આ હુમલાનો સૌથી મોટો ભય એ છે કે જે સિસ્ટમ ચોક્કસ સ્થાન જાણે છે તે છેતરાઈ જાય છે.
ઈનર્શિયલ નેવિગેશન સિસ્ટમે જીવ બચાવ્યા
જોકે, ભારતીય વાયુસેના આવી પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરવા માટે પહેલાથી જ તૈયાર હતી. વાયુસેનાના વિમાનોમાં GPSની સાથે ઈનર્શિયલ નેવિગેશન સિસ્ટમ (INS) પણ હાજર છે. આ સિસ્ટમ સેટેલાઇટ સિગ્નલ વિના પણ કામ કરે છે અને પ્રાચીન સમયથી તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. સ્પૂફિંગની જાણ થતાં જ પાઈલટ્સે તાત્કાલિક INS અને અન્ય નેવિગેશન પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરીને પરિસ્થિતિને સંભાળી લીધી છે.
અમૃતસર અને જમ્મુની આસપાસ GPS સ્પૂફિંગના 465 કેસ નોંધાયા
પાકિસ્તાન અને મ્યાનમારની સરહદ નજીક છેતરપિંડીના કેસોને વિશ્વના ટોચના 5 ક્ષેત્રોમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. માત્ર મ્યાનમારમાં જ નહીં, પરંતુ ભારત-પાકિસ્તાન સરહદની નજીક પણ પરિસ્થિતિ ગંભીર છે. લોકસભામાં નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલય દ્વારા આપવામાં આવેલા જવાબમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે નવેમ્બર 2023થી ફેબ્રુઆરી 2025 વચ્ચે અમૃતસર અને જમ્મુની આસપાસ GPS સ્પૂફિંગના 465 કેસ નોંધાયા હતા.
સ્પુફિંગ એક વૈશ્વિક ખતરો બન્યું
2024માં GPS સ્પૂફિંગના કેસમાં 500% વધારો થયો હતો. પહેલા દરરોજ લગભગ 300 ફ્લાઈટ્સ પ્રભાવિત થતી હતી, હવે આ આંકડો દરરોજ 1500 ફ્લાઈટ્સ પર પહોંચી ગયો છે. આ માત્ર લશ્કરી વિમાનોની સલામતી માટે જ નહીં, પરંતુ નાગરિક ઉડ્ડયન માટે પણ એક મોટો ખતરો છે. મ્યાનમારમાં ભારતીય વાયુસેનાના વિમાન પર GPS સ્પૂફિંગ હુમલો માત્ર એક ચેતવણી નથી પણ એ પણ દર્શાવે છે કે ભવિષ્યની લડાઈઓ ફક્ત જમીન કે હવામાં જ નહીં, પરંતુ ઉપગ્રહો અને સાયબરસ્પેસ દ્વારા પણ લડવામાં આવશે.
