ગુજરાતને ધ્રુજાવતું ગાંધીધામ-મુન્દ્રાનું 3,804 કરોડનું નાણાકીય કૌભાંડ
બોગસ સેલ કંપનીઓના ઓઠા હેઠળ વિદેશમાં નાણાં મોકલવાનું ષડયંત્ર ખુલ્યું : 500થી વધુ Form 15CB જારી કરાયા હોવાનો આક્ષેપ, 4 CA સહિત 9 સામે ગુનો
અગ્ર ગુજરાત, ભુજ
કચ્છના બંદરીય શહેરો ગાંધીધામ અને મુન્દ્રામાં આયાત-નિકાસના વ્યવસાયના ઓઠા હેઠળ સરકારી તિજોરીને મોટો આર્થિક ફટકો પહોંચાડવાના કથિત કૌભાંડનો પર્દાફાશ થતાં સમગ્ર ગુજરાતમાં ખળભળાટ મચી ગયો છે. આવકવેરા વિભાગના સર્ચ ઓપરેશન દરમિયાન રૂ.3,804.30 કરોડના શંકાસ્પદ નાણાકીય વ્યવહારો સામે આવ્યા હોવાના આધારે હવે તપાસ એજન્સીઓએ સમગ્ર નેટવર્કની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ શરૂ કરી છે.
તપાસમાં વર્ષ 2021-22થી 2024-25 દરમિયાન વિવિધ શેલ અને બોગસ કંપનીઓના નામે વિદેશમાં મોટા પાયે નાણાં મોકલવામાં આવ્યા હોવાની વિગતો સામે આવી હોવાનું જાણવા મળે છે. વિદેશમાં રૂ.5 લાખથી વધુની રકમ મોકલવા માટે CA દ્વારા Form 15CB સર્ટિફિકેટ આપવામાં આવે છે. આ કથિત કૌભાંડમાં ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ્સ દ્વારા કંપનીના હિસાબી ચોપડા, બેંક ખાતા, કરારો તથા અન્ય જરૂરી દસ્તાવેજોની યોગ્ય ચકાસણી કર્યા વિના 500થી વધુ Form 15CB જારી કરવામાં આવ્યા હોવાનો આરોપ છે.
આ સમગ્ર વ્યવહારમાં કંપનીના વાસ્તવિક ડિરેક્ટરો અથવા માલિકો સાથે સીધો સંપર્ક કરવાને બદલે વચેટિયાઓ મારફતે પ્રક્રિયા ચલાવવામાં આવતી હોવાનો તપાસમાં દાવો થયો છે. બદલામાં રોકડ કમિશન મેળવવામાં આવતું હોવાની પણ વિગતો સામે આવી છે. આવકવેરા વિભાગની તપાસ દરમિયાન કેટલાક કથિત શેલ કંપનીઓના ચોપડે દર્શાવાયેલા સરનામા પર વાસ્તવમાં કોઈ કંપની અસ્તિત્વમાં જ ન હોવાનું પણ બહાર આવ્યું હોવાનું જાણવા મળે છે.
આ મામલે ગાંધીધામ ઇન્કમટેક્સ કચેરીના ઇન્સ્પેક્ટરની ફરિયાદના આધારે ગાંધીધામ ‘એ’ ડિવિઝન પોલીસ મથકમાં કુલ નવ આરોપીઓ સામે BNSની વિવિધ કલમો હેઠળ ગુનો નોંધાયો છે. તેમાં CA પુનિલ અતુલ દંડ, નિખિલ અવધેશ મિશ્રા, રાહુલ સાધુ અને કરણ અગ્રવાલ ઉપરાંત રવીન્દ્ર શિશુપાલ કેલા, પ્રવિણ જૈન, શૈલેન્દ્ર શેહરાવત, આલોક મિત્તલ અને અજયકુમાર અખાણીનો સમાવેશ થાય છે.
હવે પોલીસ અને તપાસ એજન્સીઓની નજર આ સમગ્ર નેટવર્કના કથિત મુખ્ય સૂત્રધારો સુધી પહોંચવા પર છે. ખાસ કરીને જે કંપનીઓના નામે આ નાણાકીય વ્યવહારો થયા હતા તેના વાસ્તવિક માલિકો, લાભાર્થીઓ અને વિદેશી નાણાંના અંતિમ ગંતવ્ય અંગે તપાસ હાથ ધરાઈ રહી છે. ગાંધીધામ અને મુન્દ્રા દેશના મહત્વના આયાત-નિકાસ અને લોજિસ્ટિક્સ હબ હોવાથી આ કૌભાંડની તપાસનો વ્યાપ વધુ વિસ્તરે તેવી શક્યતા છે. જો તપાસમાં મની લોન્ડરિંગ, ટેક્સ ચોરી અથવા અન્ય આર્થિક ગેરરીતિઓના પુરાવા મળે તો આગામી દિવસોમાં વધુ આરોપીઓ સામે કાર્યવાહી અને ધરપકડની શક્યતા નકારી શકાય નહીં.બહારથી વિશ્લેષણ
3,804 કરોડની રકમ એટલે કેટલી મોટી?
રૂ.3,804.30 કરોડના શંકાસ્પદ વ્યવહારોનો આંકડો સામાન્ય આર્થિક ગેરરીતિ કરતાં ઘણો મોટો છે. જોકે અહીં એક મહત્વની બાબત સમજવી જરૂરી છે કે આ રકમ શંકાસ્પદ વ્યવહારોની કુલ રકમ છે; તેને સીધી રીતે ‘સરકારને થયેલું નુકસાન’ કે ‘ચોરી થયેલી રકમ’ ગણવી યોગ્ય નથી. તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ જ વાસ્તવિક કરચોરી કે સરકારી નુકસાનનો આંકડો સ્પષ્ટ થશે.
Form 15CB શું છે?
વિદેશી રેમિટન્સ કરતી વખતે કરકપાત અને ટેક્સની જોગવાઈ અંગે CA દ્વારા આપવામાં આવતું Form 15CB એક મહત્વનું દસ્તાવેજ છે. જો આ પ્રકારના પ્રમાણપત્રો યોગ્ય દસ્તાવેજોની ચકાસણી વિના આપવામાં આવ્યા હોવાના આક્ષેપો સાબિત થાય તો સમગ્ર રેમિટન્સ પ્રક્રિયાની વિશ્વસનીયતા પર ગંભીર સવાલ ઊભો થાય છે.
શેલ કંપનીનો ખેલ કેવી રીતે ચાલે?
સામાન્ય રીતે શેલ કંપની એવી કંપની હોઈ શકે છે જેનો ઉપયોગ વાસ્તવિક વ્યાપારી પ્રવૃત્તિ કરતાં નાણાંની હેરફેર, માલિકી છુપાવવા અથવા અન્ય નાણાકીય હેતુ માટે કરવામાં આવે. આવા કેસમાં કંપનીનું સરનામું, ડિરેક્ટર, બેંક વ્યવહારો, ઇન્વોઇસ, આયાત-નિકાસ દસ્તાવેજો અને અંતે નાણાં કોને મળ્યાં તેની કડી તપાસનો મુખ્ય આધાર બને છે.
હવે તપાસ ક્યાં પહોંચશે?
પોલીસ માટે માત્ર Form 15CB જારી કરનારાઓ સુધી તપાસ સીમિત નહીં રહે. કથિત વચેટિયાઓ, બોગસ કંપનીઓના ડિરેક્ટરો, બેંક ખાતાધારકો, વાસ્તવિક લાભાર્થીઓ અને વિદેશમાં રકમ મેળવનાર સંસ્થાઓ સુધી નાણાંની ‘મની ટ્રેઇલ’ શોધવી સૌથી મહત્વની રહેશે. આ કડી મળ્યા બાદ કૌભાંડનું વાસ્તવિક કદ વધુ સ્પષ્ટ થઈ શકે છે.
કચ્છના બંદરો પર પણ નજર
ગાંધીધામ અને મુન્દ્રા દેશના મોટા વેપાર અને લોજિસ્ટિક્સ કેન્દ્રો હોવાથી આયાત-નિકાસના દસ્તાવેજોનો ઉપયોગ કરીને નાણાકીય હેરફેર થઈ છે કે કેમ તે તપાસનો મહત્વનો મુદ્દો બની શકે છે. જો બોગસ ઇન્વોઇસ, ખોટી કંપનીઓ અથવા ખોટા વેપાર વ્યવહારોની કડી મળે તો કેસનો વ્યાપ માત્ર આવકવેરા ગેરરીતિથી આગળ વધી શકે છે.
